Ekran vaxtı balı, bu tədqiqatda şagirdlərin telefon, kompüter, planşet, televiziya və oxşar rəqəmsal ekranlardan istifadəsinə dair tezlik və müddət davranışlarını 15 maddəlik qapalı uclu sorğu ilə təmsil edən ölçmə balıdır; birbaşa “gündə neçə saat ekrandan istifadə edildi” ölçümü deyil. Tədqiqat SMP Negeri 1 Semarang məktəbindəki 287 yeddinci sinif şagirdindən simple random sampling ilə seçilmiş 74 şagirddə ekran vaxtı balı, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) ilə ölçülən yuxu keyfiyyəti və Nusantara Student Fitness Test (TKPN) ilə ölçülən fiziki uyğunluq arasındakı əlaqələri Pearson Product Moment korrelyasiyası ilə araşdırmışdır. Ekran vaxtı ilə PSQI balı arasında zəif müsbət əlaqə aşkar edilmişdir (\(r=0.234,\ p=0.045\)); PSQI-də yüksək bal daha pis yuxu keyfiyyətini ifadə etdiyindən bu nəticə daha yüksək ekran vaxtı ballarının daha pis yuxu balları ilə birlikdə görülmə meylini göstərir. Ekran vaxtı ilə fiziki uyğunluq arasında isə mənfi və mənbə tərəfindən orta səviyyə kimi təsnif edilən əlaqə aşkar edilmişdir (\(r=-0.354,\ p=0.002\)). Tədqiqat korrelyasion olduğuna görə bu nəticələr ekran istifadəsinin yuxu pozuntusuna və ya aşağı fiziki uyğunluğa təkbaşına səbəb olduğunu sübut etmir.

Şagirdlərin ekran vaxtı sorğu balları 20 ilə 43 arasında dəyişmiş; orta göstərici 33,70, standart sapma isə 5,233 hesablanmışdır. Mənbənin öz orta göstərici və standart sapmaya əsaslanan nisbi təsnifatında 27 şagird (%36,5) “Fair”, 23 şagird (%31,1) “High”, 13 şagird (%17,6) “Low”, 8 şagird (%10,8) “Very Low” və 3 şagird (%4,1) “Very High” kateqoriyasındadır. Bu kateqoriyalar səhiyyə qurumlarının saat/gün şəklində ekran vaxtı limitləri deyil; tədqiqat nümunəsinin sorğu ballarının öz paylanmasından törədilmişdir.

PSQI balları 1–14 arasında dəyişmiş, orta göstərici 6,38 və standart sapma 3,105 olmuşdur. Table 8-ə görə 24 şagird (%32,4) yaxşı, 50 şagird (%67,6) pis yuxu keyfiyyəti kateqoriyasındadır. PSQI-nin qlobal bal aralığı 0–21-dir və tədqiqatda ≤5 yaxşı, >5 pis yuxu keyfiyyəti kimi təsnif edilmişdir.

TKPN fiziki uyğunluq kompozit balları 1,5–3,3 arasında dəyişmiş; orta göstərici 2,151 və standart sapma 0,4195 kimi bildirilmişdir. Mənbə cədvəlindəki tezliklərə görə 45 şagird (%60,8) “Adequate”, 25 şagird riyazi olaraq təxminən %33,8 ilə “Poor”, 4 şagird isə (%5,4) “Good” kateqoriyasındadır. Bununla belə, mənbənin Table 10 cədvəlində 25 nəfərlik “Poor” qrupunun faizi səhvən %17,6 kimi çap edilmişdir; sonrakı prose bölməsində isə eyni qrupun faizi düzgün olaraq %33,8 verilmişdir.

Tədqiqatın əsas problemi

Tədqiqatın çıxış nöqtəsi rəqəmsal ekranların yeniyetmələrin gündəlik həyatında getdikcə daha çox yer tutması və bunun yuxu rejimi və fiziki uyğunluqla necə əlaqəli olduğunun yerli məktəb kontekstində kifayət qədər bilinməməsidir. SMP Negeri 1 Semarang məktəbində ilkin müşahidələr zamanı şagirdlərdə öyrənmə vaxtı fokuslanma və diqqət çətinliyi, fiziki fəaliyyət zamanı isə yorğunluq görüldüyü; şagirdlərin smartfon istifadəsi tezliyinin, yuxu keyfiyyətinin və fiziki uyğunluq səviyyəsinin isə hələ ölçülmədiyi bildirilmişdir.

Mənbə həmçinin məktəbdə Nusantara Student Fitness Test-in (TKPN) əvvəllər fiziki uyğunluğu ölçmək məqsədilə istifadə edilmədiyini bildirir.

Ekran vaxtı nəyi ifadə edir?

Mənbə ekran vaxtını noutbuk, planşet, mobil telefon və televiziya kimi ekranlı cihazlarda əyləncə, öyrənmə və ya sosiallaşma məqsədilə keçirilən vaxt kimi müəyyən edir. Lakin mövcud tədqiqatda ekran istifadəsi birbaşa xronometr, cihaz loqu və ya saat/gün dəyəri ilə deyil, qapalı uclu sorğu balı ilə ölçülmüşdür.

Bu Tədqiqatdakı Ekran Vaxtı Balı Gündəlik Saat Deməkdirmi?

Xeyr. Bu tədqiqatdakı ekran vaxtı dəyişəni 15 maddəlik, dörd seçimli sorğudan əldə olunan ümumi baldır; nümunə üçün minimum 20, maksimum 43 və orta göstərici 33,70 bildirilmişdir. Tədqiqat bu 74 şagirdin gündəlik orta ekran istifadəsini saat və ya dəqiqə ilə yayımlamadığı üçün 33,70 balını “33,7 saat”, “3,37 saat” və ya başqa zaman vahidinə çevirmək elmi baxımdan yanlış olar.

Ekran vaxtı sorğusunun quruluşu

Sorğu Google Forms vasitəsilə tətbiq edilmişdir. Cəmi 15 maddə iki göstərici ətrafında təşkil edilmişdir:

• Frequency / tezlik: müsbət maddələr 2, 5, 6, 9, 10; mənfi maddələr 1, 3, 4, 7, 8.
• Duration / müddət: müsbət maddə 14; mənfi maddələr 11, 12, 13, 15.

Dörd seçimli dəyişdirilmiş Likert şkalasında mənbə ballandırmanı belə verir:

Mənbə ayrı-ayrı maddələrin mətnlərini yayımlamadığı üçün hər sualda yüksək və ya aşağı balın real ekran istifadəsi davranışı ilə necə uyğunlaşdığını müstəqil şəkildə yoxlamaq mümkün deyil. Məqalə buna baxmayaraq ümumi balı ekran vaxtı səviyyəsi kimi təsnif edir.

Mənbə sorğunun əsaslandığı əvvəlki alət üçün validity dəyərini 0,782, reliability dəyərini isə 0,967 kimi verir. Bunlar mövcud 74 nəfərlik nümunədə yenidən hesablanmış doğrulama əmsalları kimi təqdim edilmir; mənbə əvvəlki instrument tədqiqatına istinad edir.

Ekran vaxtı kateqoriyaları necə yaradıldı?

Mənbə ekran vaxtı kateqoriyalarını xarici sağlamlıq limiti ilə deyil, mövcud nümunənin orta göstəricisi \(M=33.70\) və standart sapması \(SD=5.233\) əsasında yaradır:

• Very Low: \(X\le M-1.5SD\)
• Low: \(M-1.5SD<X\le M-0.5SD\)
• Fair: \(M-0.5SD<X\le M+0.5SD\)
• High: \(M+0.5SD<X\le M+1.5SD\)
• Very High: \(X>M+1.5SD\)

Mənbə dəyərləri yerinə qoyduqda sərhədlər təxminən belə olur:

\[ 25.85,\quad31.08,\quad36.32,\quad41.55 \]

olur.

Məsələn, ilk sərhəd:

\[ 33.70-1.5(5.233)=25.8505\approx25.85 \]

şəklindədir.

“Fair” və ya “High” sözləri burada şagirdlərin ekran vaxtının mütləq sağlam və ya qeyri-sağlam olduğunu ifadə etmir. Bunlar mövcud nümunənin bal paylanmasına görə müəyyən edilmiş nisbi siniflərdir.

Yuxu keyfiyyəti necə ölçüldü?

Yuxu keyfiyyəti Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) ilə ölçülmüşdür. PSQI tədqiqatda şagirdlərin əvvəlki bir aylıq yuxu təcrübəsini yeddi komponent üzrə ümumiləşdirən yuxu keyfiyyəti ölçmə alətidir.

Mənbədə göstərilən komponentlər bunlardır:

1. Subyektiv yuxu keyfiyyəti.
2. Yuxuya getmə gecikməsi / sleep latency.
3. Yuxu müddəti.
4. Yuxu səmərəliliyi.
5. Yuxu pozuntuları.
6. Yuxu dərmanından istifadə.
7. Gündüz funksional pozuntusu.

Hər komponent sonda 0–3 arasında ballandırılır və yeddi komponentin cəmi qlobal PSQI balını yaradır:

\[ PSQI_{\text{global}}=C_1+C_2+C_3+C_4+C_5+C_6+C_7 \]

Bu göstərim komponentlərin cəmlənmə məntiqini öyrətmək üçündür. Qlobal bal 0–21 arasındadır.

PSQI Balı Artanda Yuxu Keyfiyyəti Niyə Pisləşmiş Sayılır?

PSQI əks istiqamətdə şərh olunan yuxu keyfiyyəti ölçüsüdür: qlobal balın yüksəlməsi daha çox yuxu problemi və daha pis yuxu keyfiyyəti deməkdir. Bu tədqiqatda ≤5 bal yaxşı, >5 bal pis yuxu keyfiyyəti kimi təsnif edildiyinə görə ekran vaxtı balı ilə PSQI arasındakı müsbət \(r=0.234\) əmsalı “daha yüksək ekran balı ilə daha yaxşı yuxu” deyil, “daha yüksək ekran balı ilə daha yüksək və buna görə daha pis PSQI balı birlikdə görülür” kimi oxunmalıdır.

Mənbənin Table 8 cədvəli və metod bölməsi:

• \(\le5\): yaxşı yuxu keyfiyyəti,
• \(>5\): pis yuxu keyfiyyəti

təsnifatından istifadə edir.

Bununla belə, nəticə izahındakı bir cümlə yaxşı yuxu qrupunu “<5” kimi yazır. Tam 5 bal alan iştirakçılar baxımından bu ifadə metod və Table 8-dəki “≤5” sərhədi ilə eyni deyil. Məqalənin əsas təsnifat cədvəli və metod bölməsi bir-biri ilə uyğun olduğuna görə Verianla sayısal nəticələri “≤5 yaxşı / >5 pis” şəklində daşıyır; prose fərqi mənbədaxili uyğunsuzluq kimi qorunur.

Mənbə Indonesian adaptation üçün Cronbach's \(\alpha=0.8\), concurrent validity \(r=0.89\), sensitivity 1,0 və specificity 0,81 dəyərlərini əvvəlki tədqiqatdan verir. Bunlar mövcud 74 şagirdin yeni psychometric validation nəticələri deyil.

PSQI-nin mənbədə izah edilən sual quruluşu

Mənbə PSQI-nin “10 sualdan 9 suala endirildiyini” bildirir; lakin bu uyğunlaşdırmanın hansı orijinal sualı çıxardığı və ya mövcud tədqiqatda instrument modification üçün ayrıca etibarlılıq tədqiqatı aparılıb-aparılmadığı açıqlanmır. Buna görə tətbiqin tam sual forması mənbədən yenidən qurula bilməz.

Fiziki uyğunluq necə ölçüldü?

Fiziki uyğunluq Nusantara Student Fitness Test (TKPN) ilə qiymətləndirilmişdir. Mənbə TKPN-ni şagirdlərin fiziki uyğunluq vəziyyətini ölçmək və təhlil etmək üçün istifadə edilən test batareyası kimi müəyyən edir.

Tədqiqatda istifadə olunan dörd komponent:

1. V Sit and Reach: bel və hamstring elastikliyini qiymətləndirir.
2. 60 Second Sit-Up: 60 saniyədə yerinə yetirilən təkrar sayı əsasında qarın əzələlərinin performansını qiymətləndirir.
3. 30 Second Squat Thrust: 30 saniyəlik ardıcıl mövqe dəyişiklikləri vasitəsilə dözümlülük, bədən nəzarəti, tarazlıq, koordinasiya və çevikliklə əlaqəli performansı qiymətləndirir.
4. PACER: 20 metrlik gedib-gəlmə qaçışının getdikcə sürətlənən ritmlə davam etdirilməsinə əsaslanan aerob ürək-damar dözümlülüyü testidir.

Hər komponentin xam balı TKPN ballandırma təlimatına uyğun çevrilmiş, sonra komponent ballarının orta göstəricisi alınaraq hər şagird üçün bir kompozit fiziki uyğunluq balı yaradılmışdır.

Mənbə TKPN üçün əvvəlki ədəbiyyatdan validity coefficient \(r=0.76\) dəyərini verir; mövcud tədqiqat nümunəsində yenidən hesablanmış validity və ya reliability dəyəri yayımlanmayıb.

Fiziki uyğunluq nəticələri

Table 10-dakı faiz xətası

“Poor” qrupu üçün:

\[ \frac{25}{74}\times100\approx33.78\%\approx33.8\% \]

olur. Mənbənin Table 10 cədvəlindəki %17,6 dəyəri tezliklə uyğun gəlmir; dərhal sonrakı mətndə %33,8 yazılması da bunu təsdiqləyir. Verianla mənbə cədvəlindəki çap xətasını gizlətmir və düzgün dəyəri mənbənin özü əvəzinə yeni eksperiment nəticəsi kimi təqdim etmir; yalnız tezliyin arifmetik qarşılığını göstərir.

Mənbə bir paraqrafda orta göstərici 2,151 dəyərini “moderate range” kimi müəyyən edərkən Table 10-dakı 2–2,9 kateqoriyasının adı “Adequate”dır. Bu iki ingiliscə təsvir də mənbədə mövcuddur; Verianla bunları vahid yeni kateqoriyaya çevirmir.

Nümunə necə müəyyən edildi?

Tədqiqatın populyasiyası SMP Negeri 1 Semarang məktəbindəki 287 yeddinci sinif şagirdidir. Mənbə simple random sampling istifadə etdiyini və hər şagirdin seçilmək üçün bərabər şansa malik olduğunu bildirir.

Nümunə ölçüsü Slovin düsturu və %10 xəta payı ilə 74 olaraq müəyyən edilmişdir.

Mənbə Slovin düsturunun özünü yazmır. Metodun riyaziyyatını öyrətmək məqsədilə istifadə olunan standart forma aşağıdadır; bu tənlik tədqiqatın ayrıca nəticəsi deyil:

\[ n=\frac{N}{1+Ne^2} \]

Burada:

• \(n\): nümunə ölçüsü,
• \(N\): populyasiya ölçüsü,
• \(e\): qəbul edilən xəta payıdır.

Mənbənin dəyərləri istifadə edilərsə:

\[ n=\frac{287}{1+287(0.10)^2} =\frac{287}{3.87} \approx74.16 \]

və tədqiqat bunu 74 şagird kimi tətbiq etmişdir.

%10 xəta payı mənbə tərəfindən zaman və resurs məhdudiyyətləri kontekstində qəbul edilə bilən hesab edilmişdir. Bu seçim daha kiçik xəta payına nisbətən daha az nümunə ölçüsü tələb edir; Verianla bu qərarı dəyişdirmir.

Mənbədə “nəzarət dəyişənləri” necə nəzərə alındı?

Metod bölməsində cinsiyyət, fiziki fəaliyyət səviyyəsi və cihazdan istifadə məqsədi — akademik və ya akademik olmayan — potensial nəzarət dəyişənləri kimi göstərilir.

Lakin nəticələr bölməsində:

• partial correlation,
• çoxsaylı regression,
• ANCOVA,
• stratified correlation,
• cinsiyyətə görə alt qrup təhlili,
• fiziki fəaliyyətə görə adjusted coefficient,
• cihazdan istifadə məqsədinə görə adjusted coefficient

bildirilmir.

Buna görə yayımlanan \(r=0.234\) və \(r=-0.354\) əmsalları sözügedən dəyişənlərə görə düzəldilmiş təsirlər kimi təqdim edilməməlidir.

Hipotezlər

Ha₃ üçün mühüm hesabat məhdudiyyəti var. Mənbənin Table 12 cədvəli yalnız iki korrelyasiya təqdim edir: ekran vaxtı–yuxu keyfiyyəti və ekran vaxtı–fiziki uyğunluq. Yuxu keyfiyyəti–fiziki uyğunluq üçün ayrıca Pearson əmsalı və üç dəyişənli simultaneous/multiple correlation modeli bildirilmir. Buna görə Ha₃-ün sözbəsöz bütün ikili əlaqələrinin ayrıca testlərlə təsdiqləndiyini demək olmaz.

Pearson Korrelyasiya Əmsalı Nəyi Ölçür?

Pearson Product Moment korrelyasiya əmsalı \(r\), iki kəmiyyət dəyişəni arasındakı xətti əlaqənin istiqamətini və nisbi gücünü -1 ilə +1 arasında ümumiləşdirir; \(r>0\) birlikdə artma meylini, \(r<0\) isə biri artarkən digərinin azalma meylini göstərir, lakin korrelyasiyanın mövcudluğu təkbaşına bir dəyişənin digərinə səbəb olduğunu sübut etmir.

Mənbədə istifadə olunan düstur:

\[ r= \frac{n\sum xy-(\sum x)(\sum y)} {\sqrt{\left[n\sum x^2-(\sum x)^2\right]\left[n\sum y^2-(\sum y)^2\right]}} \]

Burada:

• \(r\): Pearson korrelyasiya əmsalıdır.
• \(n\): nümunə sayıdır; bu tədqiqatda \(n=74\).
• \(x\): birinci dəyişənin müşahidə dəyərləridir.
• \(y\): ikinci dəyişənin müşahidə dəyərləridir.
• \(\sum xy\): uyğunlaşdırılmış \(x\) və \(y\) dəyərlərinin hasillərinin cəmidir.
• \(\sum x^2\) və \(\sum y^2\): dəyişənlərin kvadratlarının cəmidir.

Surət hissəsi iki dəyişənin birlikdə dəyişməsi barədə məlumat daşıyır, məxrəc isə bu ortaq dəyişməni iki dəyişənin ümumi yayılmasına görə miqyaslayır. Nəticə beləliklə dəyişənlərin orijinal vahidlərindən asılı olmayan, -1 ilə +1 arasında standartlaşdırılmış əlaqə əmsalına çevrilir.

Korrelyasiya əmsalının işarəsi

\(r>0\) olduqda dəyişənlərdən biri yüksəldikcə digərinin də yüksəlmə meyli var. Lakin şkalada “yüksək bal”ın nə demək olduğu ayrıca yoxlanmalıdır. PSQI buna yaxşı nümunədir: yüksək PSQI daha pis yuxu demək olduğuna görə müsbət korrelyasiya sağlamlıq baxımından müsbət deyil.

\(r<0\) olduqda dəyişənlərdən biri yüksələrkən digərinin azalması meyli var. Ekran vaxtı–fiziki uyğunluq üçün \(r=-0.354\), daha yüksək ekran vaxtı ballarının daha aşağı fiziki uyğunluq balları ilə birlikdə görülmə meylini göstərir.

Normallıq testi

Üç p-dəyərinin hamısı 0,05-dən yuxarıdır. Mənbə buna görə normal paylanma fərziyyəsinin qənaətbəxş olduğunu və parametrik Pearson korrelyasiyasının istifadə oluna biləcəyini qiymətləndirmişdir.

Fiziki uyğunluq üçün \(p=0.052\) dəyəri 0,05 sərhədinə olduqca yaxındır, lakin mənbə tərəfindən yenə də >0,05 olduğuna görə normal kimi təsnif edilmişdir.

Linearity necə yoxlanıldı?

Mənbə 8-ci səhifədə iki scatterplot yayımlayır. Birinci scatterplot ekran vaxtı ilə yuxu balı arasında aydın əyrisiz paylanma, ikinci scatterplot isə ekran vaxtı ilə fiziki uyğunluq arasında mənfi xətti meyl göstərir. Müəlliflər bunu Pearson korrelyasiyası üçün linearity fərziyyəsinin dəstəklənməsi kimi şərh edirlər.

Mənbə ayrıca formal linearity-test F və ya p-dəyəri bildirmir. Buna görə linearity qiymətləndirilməsi yayımlanan scatterplotların vizual şərhinə əsaslanır.

74 şagirdə aid xam \(x,y\) koordinatları yayımlanmadığı üçün Verianla scatterplot nöqtələrini yenidən yaratmır. Bunun əvəzinə aşağıdakı vizual exact korrelyasiya əmsallarını və istiqamətlərini göstərir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Metodun texniki xülasəsi

Əsas korrelyasiya nəticələri

R² Bu Tədqiqatda Nə Deməkdir?

Bu tədqiqatdakı \(R^2=r^2\), sadə iki dəyişənli Pearson əlaqəsində iki dəyişənin xətti şəkildə paylaşdığı variasiyanın nisbətini ümumiləşdirir; \(r=0.234\) üçün təxminən %5,48, \(r=-0.354\) üçün təxminən %12,53 alınır, lakin korrelyasion dizayn səbəbindən bu nisbətlər “ekran vaxtı yuxu keyfiyyətinin %5,48-inə və ya fiziki uyğunluğun %12,53-inə səbəb oldu” kimi şərh edilməməlidir.

Korrelyasiya əmsalının kvadratı:

\[ R^2=r^2 \]

şəklindədir.

Yuxu keyfiyyəti üçün:

\[ (0.234)^2=0.054756 \]

\[ 0.054756\times100\approx5.48\% \]

Fiziki uyğunluq üçün:

\[ (-0.354)^2=0.125316 \]

\[ 0.125316\times100\approx12.53\% \]

\(r\)-nin işarəsi kvadrata yüksəldilərkən itir. Buna görə \(R^2\) əlaqənin istiqamətini deyil, xətti əlaqənin böyüklüyü ilə bağlı ortaq variasiya nisbətini ifadə edir. İstiqaməti anlamaq üçün \(r\)-nin özünə baxılmalıdır.

Mənbə niyə “contribution” deyir?

Table 13 sütun başlığı “Contribution (%)”dır və müzakirə/nəticə bölmələrində ekran vaxtının yuxu və fiziki uyğunluğu müəyyən faizlərdə “accounted for”, “affected” və ya “influenced” etdiyi kimi daha güclü səbəb-nəticə ifadələri işlədilir.

Bununla belə, tədqiqat:

• ekran vaxtını eksperimental şəkildə dəyişdirməmişdir,
• şagirdləri aşağı/yüksək ekran vaxtı müdaxiləsinə randomize etməmişdir,
• zaman ardıcıllığını göstərən longitudinal izləmə aparmamışdır,
• bildirilən mümkün confounder-ləri adjusted model ilə nəzarətdə saxlamamışdır.

Buna görə Verianla “%5,48 səbəbli töhfə” və ya “%12,53 səbəbli təsir” şəklində nəticə çıxarmır.

Korrelyasiya Səbəbiyyəti Sübut Edirmi?

Xeyr. Bu tədqiqat yalnız eyni şagird qrupunda ekran vaxtı sorğu balının PSQI və TKPN balları ilə necə birlikdə dəyişdiyini göstərir; ekran istifadəsini eksperimental şəkildə dəyişdirmədiyi, randomizasiya və ya zaman ardıcıllı müdaxilə aparmadığı və bildirilən nəzarət dəyişənlərini adjusted modeldə göstərmədiyi üçün ekran vaxtının təkbaşına pis yuxuya və ya aşağı fiziki uyğunluğa səbəb olduğu sübut edilməyib.

Yuxu əlaqəsinin şərhi

\(r=0.234\) mütləq dəyər baxımından zəif əlaqəni ifadə edir. Həmçinin \(p=0.045\), istifadə olunan 0,05 əhəmiyyətlilik həddinin dərhal altındadır.

Statistik əhəmiyyətlilik əlaqənin güclü olması demək deyil. Mənbə də sonrakı müzakirə bölməsində bu əlaqəni weak/low kimi müəyyən edir.

Mənbənin müzakirəsində akademik stress, ətraf mühit şəraiti, həyat tərzi, gecə rutinləri, ekran istifadəsinin məqsədi və vaxtı kimi başqa amillərdən bəhs edilir. Bunlar mövcud tədqiqatda təsirləri ayrıca hesablanmış dəyişənlər deyil.

Mənbə həmçinin mavi işığa məruz qalma və melatonin/circadian rhythm mexanizmini ədəbiyyata əsaslanan mümkün izah kimi müzakirə edir. Tədqiqat şagirdlərdə melatonin ölçməyib və circadian rhythm biomarkeri toplamayıb; bu mexanizm birbaşa mövcud məlumat dəstinin ölçülmüş nəticəsi deyil.

Fiziki uyğunluq əlaqəsinin şərhi

\(r=-0.354\), daha yüksək ekran vaxtı balı ilə daha aşağı TKPN kompozit balının birlikdə görülmə meylini göstərir. Mənbə bu əlaqənin yuxu əlaqəsindən daha güclü olduğunu və mild-to-moderate/moderate aralığında yerləşdiyini bildirir.

Mənbə mümkün izah kimi yüksək ekran istifadəsinin daha az fiziki fəaliyyətlə birlikdə ola biləcəyini müzakirə edir. Lakin mövcud hesabatda şagirdlərin fiziki fəaliyyət səviyyəsini nəzarətdə saxlayan adjusted regression yayımlanmadığına görə “ekran vaxtı fiziki fəaliyyətin yerini aldı və fitness-i azaltdı” zənciri sübut edilmiş mexanizm deyil.

Üçüncü hipotezin şərh sərhədi

Ha₃ üç dəyişənin “bir-biri ilə” əlaqəli olduğunu irəli sürür. Lakin nəticələr cədvəlində:

• ekran vaxtı ↔ PSQI,
• ekran vaxtı ↔ fiziki uyğunluq

əlaqələri vardır.

Aşağıdakılar bildirilmir:

• PSQI ↔ fiziki uyğunluq üçün Pearson r,
• üç dəyişənli multiple correlation,
• mediation analysis,
• path analysis,
• structural equation model.

Buna görə mənbədə Ha₃ qəbul edilsə də, “üç dəyişənin bütün ikili əlaqələri göstərildi” və ya “ekran vaxtı → yuxu → fiziki uyğunluq yol modeli təsdiqləndi” nəticəsinə getmək olmaz.

Tədqiqatın birbaşa dəstəklədiyi nəticələr

• SMP Negeri 1 Semarang məktəbindəki 74 yeddinci sinif şagirdində ekran vaxtı sorğu balı ilə PSQI arasında \(r=0.234,\ p=0.045\) əlaqə vardır.
• PSQI-nin istiqamətinə görə daha yüksək ekran vaxtı balı daha yüksək, yəni daha pis yuxu keyfiyyəti balı ilə birlikdə görülmə meylindədir.
• Ekran vaxtı sorğu balı ilə fiziki uyğunluq kompozit balı arasında \(r=-0.354,\ p=0.002\) əlaqə vardır.
• Şagirdlərin %67,6-sı mənbə təsnifatında pis yuxu kateqoriyasındadır.
• Ekran vaxtı sorğu balı paylanmasında ən böyük qrup %36,5 ilə “Fair” kateqoriyasıdır.
• TKPN kateqoriyasında ən böyük qrup 45 şagirdlə “Adequate” kateqoriyasıdır.
• Mənbənin Table 13 cədvəli iki korrelyasiya üçün \(r^2\) dəyərlərini təxminən %5,48 və %12,53 kimi bildirir.

Tədqiqatın birbaşa dəstəkləmədiyi nəticələr

• Ekran istifadəsinin pis yuxuya səbəb olduğu sübut edilməmişdir.
• Ekran istifadəsinin fiziki uyğunluğu birbaşa azaltdığı sübut edilməmişdir.
• Ekran vaxtının azaldılmasının PSQI-ni müəyyən miqdarda yaxşılaşdıracağı sınaqdan keçirilməyib.
• Ekran vaxtının azaldılmasının TKPN balını müəyyən miqdarda artıracağı sınaqdan keçirilməyib.
• Şagirdlərin gündəlik orta ekran saatı bildirilməyib.
• Ekran istifadəsinin akademik və qeyri-akademik hissələri üçün ayrıca korrelyasiya bildirilməyib.
• Cinsiyyət təsiri adjusted model ilə bildirilməyib.
• Fiziki fəaliyyət səviyyəsi adjusted model ilə bildirilməyib.
• Yuxu keyfiyyəti ilə fiziki uyğunluq arasındakı birbaşa Pearson korrelyasiyası bildirilməyib.
• Yuxu keyfiyyətinin ekran vaxtı ilə fiziki uyğunluq arasında vasitəçi olduğu göstərilməyib.
• Mavi işıq, melatonin və ya circadian rhythm bu şagirdlərdə birbaşa ölçülməyib.
• Nəticələrin digər məktəblərə, yaş qruplarına və ya ölkələrə eyni böyüklükdə ümumiləşdirilə biləcəyi göstərilməyib.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

Üç fərqli ölçmə sahəsinin birlikdə nəzərdən keçirilməsi: Ekran davranışı, yuxu və fiziki uyğunluq eyni şagird nümunəsində araşdırılmışdır.

Fiziki uyğunluğun yalnız öz-bildirişlə ölçülməməsi: TKPN daxilində V Sit and Reach, sit-up, squat thrust və PACER kimi fiziki testlər istifadə edilmişdir.

Ehtimala əsaslanan nümunələmə: Mənbə simple random sampling istifadə etdiyini bildirir.

Ölçmə istiqamətinin şərh edilə bilməsi: PSQI və TKPN nəticələri üçün istifadə olunan şkalalar açıq şəkildə göstərilmişdir.

Normallıq və scatterplot yoxlaması: Pearson təhlilindən əvvəl normality nəticələri və xətti əlaqəni vizual qiymətləndirən scatterplotlar bildirilmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər

Tək məktəb konteksti: Nümunə yalnız SMP Negeri 1 Semarang şagirdlərindən ibarətdir.

Korrelyasion dizayn: Səbəbiyyət qurula bilməz.

%10 nümunə xəta payı: Nümunə ölçüsü bu nisbətən geniş xəta payı ilə hesablanmışdır.

Ekran istifadəsinin öz-bildirişə əsaslanması: Cihaz loqlarından obyektiv müddət ölçümü istifadə edilməmişdir.

Real saat/gün məlumatının olmaması: Nəticələr sorğu balı üzərindən əldə edilmişdir.

Nəzarət dəyişənlərinin bildirilməməsi: Cinsiyyət, fiziki fəaliyyət və istifadə məqsədi metod bölməsində qeyd edilsə də adjusted analysis göstərilməyib.

PSQI uyğunlaşdırma təfərrüatları məhduddur: Mənbə 10 sualdan 9 suala endirildiyini bildirir, lakin hansı sualın və hansı doğrulama prosesi ilə dəyişdirildiyini açıqlamır.

PSQI cutoff prose fərqi: Metod/Table 8 ≤5 yaxşı deyərkən prose bölməsində <5 ifadəsi var.

Fiziki uyğunluq Table 10 faiz xətası: 25 şagirddən ibarət Poor kateqoriyası cədvəldə %17,6, prose hissəsində və riyazi olaraq %33,8-dir.

Üçüncü hipotezin natamam analitik əhatəsi: Yuxu–fiziki uyğunluq korrelyasiyası və üç dəyişənli model bildirilmir.

Formal linearity testi yoxdur: Mənbə scatterplotlara əsaslanan vizual qiymətləndirmə aparmışdır; ayrıca linearity test statistic bildirilməyib.

Outlier təhlili göstərilməyib: Pearson korrelyasiyasına təsir edə biləcək kənar müşahidələrə dair xüsusi təhlil bildirilmir.

Tətbiq baxımından nə demək olar?

Mənbə məktəb və ailələrin şagirdlərin rəqəmsal cihaz istifadəsini balanslı şəkildə idarə etməsini, xüsusilə yatmazdan əvvəl ekran istifadəsinə diqqət yetirilməsini və gündəlik məktəb rejiminə fiziki fəaliyyət əlavə edilməsini tövsiyə edir.

Bu tövsiyələr mənbə müəlliflərinin nəticələrə və əvvəlki ədəbiyyata əsaslanan praktiki şərhləridir. Mövcud tədqiqat bu tövsiyələr tətbiq edildikdən sonra yuxu və ya fiziki uyğunluqda nə qədər yaxşılaşma olacağını sınaqdan keçirən intervention study deyil.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: The Correlation Between Screen Time, Sleep Quality, and Physical Fitness Among Grade VII Students.

Müəlliflər: Niko Bagaskara, Hijrah Maulidiah Afifah.

Müəllif sırası: Mənbə PDF və rəsmi journal metadata sırası qorunmuşdur.

Bərabər töhfə: Mənbədə equal-contribution bəyanatı yoxdur.

Corresponding author: Niko Bagaskara.

Qurum: Department of Physical Education, Health, and Recreation, Faculty of Sports Science, Universitas Negeri Semarang, Semarang, Indonesia.

Jurnal: ACTIVE: Journal of Physical Education, Sport, Health and Recreation.

Platforma / nəşriyyat qurumu: Universitas Negeri Semarang (UNNES) Scientific Journals.

Cild / say: 15(2), 2026.

Səhifələr: 446–456.

Article ID: 44623.

DOI: 10.15294/active.v15i2.44623.

Rəsmi nəşr tarixi: 29 aprel 2026.

Mənbə növü: Kəmiyyət korrelyasion tədqiqat məqaləsi.

Rəy prosesi: Jurnalın cari siyasəti ən azı iki ekspert rəyçisi ilə blind peer review prosesini göstərir.

Lisenziya: Cari journal copyright notice: CC BY 4.0.

Rəsmi keçid: ACTIVE jurnalındakı Article ID 44623 qeydiyyat səhifəsi.

Preprint: Mənbə PDF və təsdiqlənmiş rəsmi qeyddə ayrıca preprint məlumatı yoxdur.

PDF ISSN qeydi: p-ISSN 2460-724X; e-ISSN 2252-6773.

Cari rəsmi journal metadata: Online ISSN 2460-724X; Print ISSN 2252-6773. PDF-dəki p/e etiketləri cari metadata ilə tərs görünür.

Mənbə açar sözləri: Screen time; Sleep quality; PDF-də “Pysical fitness” yazılışı mövcuddur. Rəsmi metadata-da həmçinin “Physical Fitnees” yazılışı görünür. Bu orfoqrafik fərqlər mənbə kimliyi dəyişdirilmədən qeyd edilmişdir.

Tədqiqat sahəsi: Yeniyetmə sağlamlığı, bədən tərbiyəsi, yuxu və rəqəmsal ekran davranışı.

Tədqiqat yeri: SMP Negeri 1 Semarang.

Populyasiya: 287 yeddinci sinif şagirdi.

Nümunə: 74 şagird.

Nümunələmə üsulu: Simple random sampling.

Nümunə hesabı: Slovin yanaşması; %10 margin of error.

Ekran vaxtı ölçümü: Google Forms üzərindən 15 maddəlik qapalı uclu, dəyişdirilmiş dörd seçimli Likert tipli sorğu.

Ekran vaxtı instrument validity: Mənbənin əvvəlki tədqiqatdan verdiyi dəyər 0,782.

Ekran vaxtı instrument reliability: Mənbənin əvvəlki tədqiqatdan verdiyi dəyər 0,967.

Yuxu ölçümü: Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI).

PSQI qlobal balı: 0–21.

Əsas PSQI cutoff: ≤5 yaxşı; >5 pis yuxu keyfiyyəti.

PSQI prose fərqi: Nəticə izahında yaxşı yuxu üçün <5 yazılmışdır; metod və Table 8 ≤5 istifadə edir.

PSQI əvvəlki psychometric məlumatları: Cronbach's α=0,8; concurrent validity r=0,89; sensitivity=1,0; specificity=0,81.

Fiziki uyğunluq ölçümü: Nusantara Student Fitness Test (TKPN).

TKPN komponentləri: V Sit and Reach; 60 Second Sit-Up; 30 Second Squat Thrust; PACER.

TKPN validity: Mənbə əvvəlki ədəbiyyatdan 0,76 əmsalını verir.

Screen time descriptives: N=74; minimum=20; maximum=43; mean=33,70; SD=5,233.

Screen-time sinifləri: Very Low 8 (%10,8); Low 13 (%17,6); Fair 27 (%36,5); High 23 (%31,1); Very High 3 (%4,1).

Sleep-quality descriptives: N=74; minimum=1; maximum=14; mean=6,38; SD=3,105.

Yuxu paylanması: Yaxşı 24 (%32,4); pis 50 (%67,6).

Physical-fitness descriptives: N=74; minimum=1,5; maximum=3,3; mean=2,151; SD=0,4195.

Physical-fitness kateqoriyaları: Very Poor 0; Poor 25; Adequate 45; Good 4; Very Good 0.

Table 10 mənbədaxili faiz problemi: Poor tezliyi 25 olmasına baxmayaraq cədvəldə %17,6 çap edilmişdir; 25/74 təxminən %33,8-dir və prose bölməsi də %33,8 verir.

Normallıq testi: Kolmogorov–Smirnov.

Physical Fitness normality: p=0,052.

Sleep Quality normality: p=0,200.

Screen Time normality: p=0,097.

Linearity: Mənbənin 8-ci səhifəsindəki scatterplotların vizual qiymətləndirilməsinə əsaslanır; ayrıca formal linearity statistic bildirilməyib.

Əsas statistika: Pearson Product Moment correlation.

Əhəmiyyətlilik həddi: α=0,05.

Screen Time – Sleep Quality: r=0,234; p=0,045.

Screen Time – Physical Fitness: r=-0,354; p=0,002.

Coefficient of determination: r²≈0,054756 = %5,48; r²≈0,125316 = %12,53.

R² şərh sərhədi: Mənbə “contribution/affected” dili işlətsə də tədqiqat korrelyasion olduğuna görə faizlər səbəbli təsir faizi kimi təqdim edilməyib.

H0₁ / Ha₁: Mənbə Ha₁-i qəbul etmişdir.

H0₂ / Ha₂: Mənbə Ha₂-ni qəbul etmişdir.

H0₃ / Ha₃: Mənbə Ha₃-ü qəbul etmişdir; lakin sleep quality–physical fitness üçün ayrıca r və üç dəyişənli multivariate model bildirilməyib.

Mənbədə göstərilən nəzarət dəyişənləri: Gender, physical activity level və gadget use purpose.

Adjusted analysis: Bu nəzarət dəyişənlərinə görə partial correlation və ya regression nəticəsi bildirilməyib.

Outlier təhlili: Ayrı şəkildə bildirilməyib.

Funding: Məqalə mətnində ayrıca funding statement yoxdur.

Conflict of Interest: Məqalə mətnində ayrıca conflict-of-interest statement yoxdur.

Data Availability: Məqalə mətnində ayrıca data-availability statement yoxdur.

CRediT / Author Contributions: Məqalə mətnində ayrıca CRediT/müəllif töhfəsi bölməsi yoxdur.

Etika komitəsi: Məqalə mətnində ayrıca institutional ethics approval statement yoxdur.

Məlumatlandırılmış razılıq: Məqalə mətnində ayrıca informed-consent statement yoxdur. Bu çatışmazlıq təkbaşına etik pozuntu kimi şərh edilməyib.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: Tək məktəb; korrelyasion dizayn; %10 margin of error; ekran istifadəsinin öz-bildiriş sorğusu ilə ölçülməsi; real saat/gün məlumatının olmaması; nəzarət dəyişənlərinin adjusted analysis daxilində göstərilməməsi; PSQI cutoff prose fərqi; Table 10 faiz xətası; üçüncü hipotezin bütün əlaqələr üçün ayrıca təhlillə dəstəklənməməsi; formal linearity statistic və outlier analysis bildirilməməsi.

Əsas elmi şərh: Tədqiqat bu 74 şagirddə daha yüksək ekran vaxtı sorğu balının daha yüksək PSQI balı və daha aşağı fiziki uyğunluq balı ilə birlikdə görülmə meylini göstərir. Tədqiqat ekran vaxtının bu iki nəticəni təkbaşına yaratdığını sübut etmir.