Karbon əkinçiliyi praktikaları, kənd təsərrüfatı torpağında və ya biokütlədə karbon tutulmasını artırmağı və istixana qazı emissiyalarını azaltmağı hədəfləyən; eyni zamanda habitat quruluşunu, torpaq şəraitini və qida şəbəkələrini dəyişdirərək biomüxtəliflik üzərində birgə faydalar və ya kompromislər yarada bilən kənd təsərrüfatı idarəetmə praktikalarıdır. Bu tədqiqat Avropa əkin sahələrində aparılmış 89 tədqiqatdan əldə olunan məlumatları yarı-kəmiyyət meta-analizi və narrativ sintez yanaşması ilə birləşdirərək yeddi karbon əkinçiliyi praktikasının bakteriyalar, göbələklər, nematodlar, torpaq qurdları, buğumayaqlılar, məməlilər və quşlar üzərindəki nəticələrini qiymətləndirmişdir.

İncelənən yeddi praktika; tutucu/örtük bitkiləri, əkin dövriyyələri, sıfır və ya azaldılmış torpaq becərilməsi, üzvi əlavələr, malçlama, yarı-təbii habitatların qorunması və ya yaradılması və silvoarable agroforestry sistemləridir. Bütün məlumat dəstləri birlikdə qiymətləndirildikdə nəticələrin %41,3'ü müsbət, %49,3'ü neytral və %9,4'ü mənfi olaraq təsnif edilmişdir. Ən yüksək müsbət nəticə payı üzvi əlavələrdə %80, ardınca silvoarable agroforestry sistemlərində %54 olmuşdur. Bunun əksinə, əkin dövriyyələrində nəticələrin %59'u və sıfır/azaldılmış torpaq becərilməsində %57'si neytraldır.

Bu faizlər biomüxtəlifliyin neçə faiz artdığını göstərmir. Hər faiz, müvafiq praktika üçün incələnən məlumat dəstlərinin nə qədərində nəzarət praktikasına görə statistik cəhətdən əhəmiyyətli müsbət, əhəmiyyətsiz/neytral və ya əhəmiyyətli mənfi nəticə bildirildiyini göstərir. Bundan əlavə, nəticələr taksona, torpaq və iqlim şəraitinə, idarəetmə formasına, nümunə götürmə dərinliyinə və coğrafi bölgəyə görə dəyişir. Buna görə tədqiqat “karbon əkinçiliyi biomüxtəlifliyi hər halda artırır” nəticəsini dəstəkləmir.

Karbon əkinçiliyi ilə biomüxtəliflik niyə birlikdə araşdırılır?

Karbon əkinçiliyinin əsas iqlim məqsədi torpaqdakı və ya bitki biokütləsindəki karbon ehtiyatlarını artırmaq və istixana qazı emissiyalarını azaltmaqdır. Lakin karbon saxlanmasına yönəlmiş idarəetmə dəyişiklikləri eyni zamanda torpaq quruluşunu, rütubəti, üzvi maddə miqdarını, bitki örtüyünü və canlıların istifadə edə bildiyi habitatı da dəyişdirir. Buna görə bir praktikanın karbon baxımından müsbət olması biomüxtəliflik baxımından avtomatik olaraq eyni nəticəni verəcəyi demək deyil.

Mənbə tədqiqatın əsas araşdırma sualı məhz budur: Avropa əkin sahələrində karbon əkinçiliyi çərçivəsində istifadə olunan praktikalar müxtəlif yeraltı və yerüstü taksonların zənginliyi, müxtəlifliyi və bolluğu üzərində hansı nəticələri yaradır?

Müəlliflər xüsusilə Avropa miqyasında birdən çox taksonu və birdən çox karbon əkinçiliyi praktikasını eyni sintez daxilində qiymətləndirən əhatəli tədqiqatların azlığını tədqiqat boşluğu kimi müəyyən etmişdir.

Hansı biomüxtəliflik qrupları qiymətləndirildi?

Bitki icmalarının biomüxtəlifliyi bu sintezin əsas kəmiyyət əhatəsinə qəsdən daxil edilməmişdir. Müəlliflər məhsulların, alaq otlarının və digər bitkilərin kənd təsərrüfatı sistemindəki rolunun vacib olduğunu qəbul etsələr də, bitki müxtəlifliyinin uzunmüddətli istehsal sistemi, rotasiya və alaq idarəetməsi ilə çox mürəkkəb şəkildə əlaqəli olduğunu və ayrıca bir icmal tələb etdiyini bildirmişlər.

İncelənən yeddi karbon əkinçiliyi praktikası

Bu Tədqiqatdakı Faizlər Dəqiq Olarzaq Nəyi Göstərir?

Tədqiqatdakı faizlər biomüxtəlifliyin miqdar olaraq neçə faiz dəyişdiyini deyil, müəyyən praktika və takson üçün çıxarılan məlumat dəstlərinin neçə faizinin statistik olaraq müsbət, neytral və ya mənfi nəticə verdiyini göstərir; buna görə %80 müsbət nəticə “biomüxtəliflik %80 artdı” kimi şərh edilə bilməz.

Nəticələrin müsbət, neytral və mənfi olaraq kodlaşdırılması

Mənbədə bu hesab ayrıca nömrələnmiş tənlik kimi verilməmişdir. Lakin metodun təsvir etdiyi nisbət hesabı öyrədici olaraq belə göstərilə bilər:

\[ \text{Sonuç oranı (\%)}= \frac{n_{\text{ilgili sonuç sınıfı}}} {n_{\text{ilgili toplam veri seti}}} \times100 \]

Bu düstur tədqiqata əlavə edilən yeni elmi model deyil; mənbədə sözlə təsvir olunan məlumat dəsti nisbətinin riyazi göstərimidir. Surət, məsələn, müsbət nəticə verən məlumat dəstlərinin sayını; məxrəc isə eyni praktika və ya takson qrupunda qiymətləndirilən ümumi məlumat dəsti sayını ifadə edir.

Bir tədqiqat məqaləsi birdən çox takson, təcrübə sahəsi, kənd təsərrüfatı praktikası və ya biomüxtəliflik göstəricisi bildirirsə, eyni tədqiqat sintezə birdən çox məlumat dəsti kimi töhfə verə bilər. Buna görə “89 tədqiqat” ilə analizdə istifadə olunan məlumat dəstlərinin sayı eyni anlayış deyil.

İcmal protokolu necə quruldu?

Protokol PRISMA prinsiplərinə uyğun hazırlanmış və Agricultural Science ilə Biology sahələrinə fokuslanmışdır. Mənbə seçimində Web of Science, Scopus və Avropa Komissiyası arxivlərindən istifadə edilmişdir. Metod üç əsas mərhələdən ibarətdir: uyğun karbon əkinçiliyi praktikaları və taksonların taranması, məlumat mənbələrinin seçilməsi və mənbələrin kritik qiymətləndirilməsi.

Uyğunluq və keyfiyyətə nəzarət

İncelənəcək karbon əkinçiliyi praktikasının karbon tutulması üzərində elmi olaraq göstərilmiş təsirinin olması, karbon əkinçiliyi ədəbiyyatında kifayət qədər təmsil olunması və biomüxtəliflik baxımından araşdırılmış olması tələb edilirdi. Son tədqiqatların ingilis dilində olması, aydın təcrübə və ya müşahidə dizaynı və statistik qiymətləndirmə ehtiva etməsi, seçilmiş praktikalardan ən az birini araşdırması, Avropa İttifaqı və ya qonşu Avropa bölgələrindəki əkin sahələrində aparılması və təcrübənin coğrafi yerini bildirməsi tələb olunurdu.

Çıxarılan hər məlumat dəstində kənd təsərrüfatı praktikası, tədqiqat dizaynı, takson qrupu, biocoğrafi bölgə, biomüxtəliflik göstəricisi, p-dəyəri və müşahidə olunan təsir qeydə alındı. Üç nəfərlik ekspert paneli qiymətləndirmələri əvvəlcə müstəqil apardı; fərqlər konsensus iclası ilə həll edildi və sonra baş biomüxtəliflik eksperti məlumat dəstlərini təsdiqlədi.

Karbon Əkinçiliyi Biomüxtəlifliyi Həmişə Artırırmı?

Xeyr. Avropa əkin sahələrində nəticələrin təxminən yarısı neytraldır və bəzi praktika–takson uyğunlaşmalarında mənfi nəticələr də görülmüşdür; eyni karbon əkinçiliyi praktikası bir canlı qrupuna fayda verərkən başqa bir qrupda neytral və ya mənfi nəticə yarada bilər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Yeddi praktikanın ümumi nəticə bölgüsü

Bütün praktikalar birlikdə qiymətləndirildikdə

Bütün kənd təsərrüfatı praktikaları və taksonlar birlikdə nəzərə alındıqda məlumat dəstlərinin %41,3'ü müsbət, %49,3'ü neytral və %9,4'ü mənfi nəticə vermişdir. Beləliklə icmalın ümumi mənzərəsi müsbət nəticələrdən daha çox neytral nəticələrin olduğunu, lakin müsbət nəticələrin mənfi nəticələrdən xeyli daha geniş yayıldığını göstərir.

Buğumayaqlılar praktikalar üzrə ən aydın müsbət cavablardan birini göstərmiş və müvafiq məlumat dəstlərinin %54,5'ində faydalı nəticə müşahidə edilmişdir. Nematodlarda nəticələrin %61'i, göbələklərdə isə %65'i neytral olaraq təsnif edilmişdir.

AP1 — Tutucu və örtük bitkiləri

Tutucu və örtük bitkilərində məlumat dəstlərinin %52,7'si neytraldır və mənbə mənfi nəticə bildirmir. Bakteriyalar üçün məlumat dəstlərinin %58'ində taksonomik zənginlik və ya Evenness baxımından müsbət nəticə görülmüşdür. Göbələk icmalarında köklə əlaqəli göbələk bolluğu və zənginliyində bəzi müsbət nəticələr tapılmışdır.

Nematodlarda bəzi ümumi müxtəliflik ölçüləri dəyişməz qalarkən, bitki-paraziti Bitylenchus cinsinin nisbi bolluğunda %150–170 artım bildirən bir tədqiqat vardır. Bu nümunə “daha çox orqanizm = həmişə daha yaxşı ekoloji nəticə” kimi şərh edilə bilməyəcəyini göstərir.

Torpaq qurdu nəticələrinin %60'ı neytral, %40'ı müsbətdir. Buğumayaqlılarda müsbət və neytral nəticələr %50–%50 bölünmüş; quşlarda isə məlumat dəstlərinin %83'ü neytral olmuşdur. Məməlilər üçün bu praktikada məlumat yoxdur.

AP2 — Əkin dövriyyələri

Əkin dövriyyələrində ümumi nəticələrin %59'u neytral, %30'u müsbət və %11'i mənfidir. Mənbədəki mənfi qeydlərin hamısı nematodlarla əlaqəlidir.

İki və üç məhsullu rotasiyaların monokultura ilə müqayisə edildiyi bütün müvafiq torpaq qurdu məlumat dəstlərində müsbət nəticələr görülmüşdür. Artan məhsul müxtəlifliyini qiymətləndirən buğumayaqlı məlumatlarının %66,6'sı bolluq və ya növ zənginliyində müsbət nəticə bildirmişdir. Bakteriya və göbələk nəticələri daha çox neytraldır. Birləşmiş Krallıq məməli tədqiqatları neytral nəticə verərkən, bəzi quş tədqiqatları məhsul mozaikasının quş sıxlığı baxımından faydalı ola biləcəyini bildirmişdir.

AP3 — Sıfır və azaldılmış torpaq becərilməsi

Bu praktika 129 məlumat dəsti ilə ən geniş təmsil olunan sahələrdən biridir. Nəticələrin %57'si neytral, %32'si müsbət və %11'i mənfidir.

Göbələk nəticələrinin torpaq dərinliyinə görə dəyişə bilməsi xüsusilə diqqətəlayiqdir: bir tədqiqatda 0–15 cm qatında müsbət və ya neytral nəticələr görülərkən, 15–30 cm dərinlikdə mənfi təsirlər bildirilmişdir. Bu vəziyyət idarəetmə praktikasının “tək bir biomüxtəliflik təsiri” olmadığını, ölçmənin aparıldığı ekoloji qatın nəticəni dəyişdirə bildiyini göstərir.

AP4 — Üzvi əlavələr

Üzvi əlavələr icmalda ən yüksək müsbət nəticə payına malikdir: məlumat dəstlərinin %80'i müsbət, %13'ü neytral və %7'si mənfidir. Biochar, saman qalığı, təsərrüfat peyini və oxşar üzvi girişlər torpaq quruluşu, üzvi maddə və mikrob həyatı üçün yeni resurslar təmin edə bilər.

Bakteriya bolluğu və müxtəlifliyini araşdıran tədqiqatlar müsbət nəticələr vermişdir. Göbələk və nematod bolluğunda da artımlar bildirilmişdir. Lakin bütün canlı qrupları eyni istiqamətdə cavab verməmişdir: biochar tətbiqində torpaq qurdu bolluğu üçün mənfi nəticə qeydə alınarkən, mikrobuğumayaqlı bolluğu üçün müsbət nəticə bildirilmişdir.

AP5 — Malçlama

Malçlama nəticələri tətbiq olunan materialın növünə və incələnən taksona görə dəyişmişdir. Bioplastik malç ammonium oksidləşdirən və denitrifikasiya edən bakteriyaların bolluğu ilə; bəzi malç tətbiqləri isə mikorizal kök kolonizasiyası ilə müsbət əlaqəli tapılmışdır.

Nematod qeydlərinin %66,6'sında ümumi zənginlik və sıxlıq baxımından neytral, %33,3'ündə müsbət nəticə görülmüşdür. Canlı malç altında torpaq qurdu məlumat dəstlərinin %60'ı müsbət, %40'ı neytraldır. Buğumayaqlı məlumat dəstlərinin %57'si müsbət nəticə bildirmişdir. Bunun əksinə, Polşadakı iki məlumat dəstində plastik malç incələnən bütün quş növlərinin bolluq və zənginliyinə mənfi təsir göstərmişdir.

Mənbədaxili rəqəm qeydi: Malçlama bölməsinin ümumi cəmi mətndə %48 müsbət, %44 neytral və %18 mənfi olaraq verilmişdir. Bu üç dəyər %110 etdiyinə görə burada düzəldilməmişdir. Mənbənin ümumi sintez bölməsi malçlama üçün %48 müsbət payı yenidən təsdiqləyir; lakin neytral pay üçün mətndəki %44 dəyəri ilə ümumi bölgü arasında arifmetik uyğunsuzluq vardır.

AP6 — Yarı-təbii habitatlar

Yarı-təbii habitatlara aid 58 məlumat dəstinin %43'ü müsbət, %52'si neytral və %5'i mənfidir. Nəticələr ümumilikdə müsbət/neytral ağırlıqlıdır.

Göbələk məlumatlarının %83'ü neytraldır; bununla yanaşı, tarla kənarları və çəpərlərin arbuskulyar mikorizal zənginlikdə bəzi müsbət nəticələri vardır. Nematod nəticələrinin %66'sı neytraldır. Torpaq qurdu sıxlığında nəticələr təxminən yarı-yarıya dəyişmişdir.

Quşlarda nəticə daha aydındır: məlumat dəstlərinin %79'u bolluq və növ zənginliyi baxımından müsbətdir. Məməlilərdə isə %71 neytral, %29 müsbət nəticə bildirilmişdir.

AP7 — Silvoarable agroforestry

Silvoarable agroforestry üçün 39 məlumat dəsti qiymətləndirilmiş; nəticələrin %54'ü müsbət, %33'ü neytral və %13'ü mənfi tapılmışdır. Müsbət nəticə payı üzvi əlavələrdən sonra ikinci yerdədir.

Bakteriyalarla bağlı on məlumat dəstinin %60'ı neytral, %40'ı müsbətdir. Torpaq qurdu sıxlığını araşdıran bütün məlumat dəstləri müsbət nəticə vermişdir. Buğumayaqlılarda 19 məlumat dəstinin %58'i müsbət, %21'i neytral və %21'i mənfidir. Mənfi qeydlər xüsusilə bəzi karabid və hörümçək aktivlik-sıxlığı nəticələri ilə əlaqəlidir.

Agroforestry eyni zamanda tutulan məməli sayı və quş növ zənginliyi baxımından müsbət nəticələr göstərmişdir. Nematodlarda isə nəticələr daha dəyişkəndir və bəzi kontekstlərdə neytral və ya mənfidir.

Avropanın biocoğrafi bölgələrində nəticələr eynidirmi?

Xeyr. Tədqiqatlar Avropa daxilində bərabər paylanmayıb və nəticələrin istiqaməti bölgələrə görə dəyişir.

Continental bölgəsi ən çox araşdırılan bölgələrdən biri olmasına baxmayaraq məlumat dəstlərinin %61'i neytraldır. Atlantic bölgəsində müsbət nəticələr %56 ilə üstünlük təşkil edir. Alpine, Pannonian və Boreal bölgələrində də müsbət paylar yüksəkdir; lakin bu bölgələr daha az sayda tədqiqatla təmsil olunduğundan faizlərin sübut bazası daha kiçikdir.

Tədqiqat niyə tək bir “ən yaxşı praktika” elan etmir?

Üzvi əlavələr %80 müsbət nəticə payı ilə ən güclü ümumi siqnalı versə də, hər praktikanın ekoloji təsiri müxtəlif taksonlarda fərqlənir. Bir idarəetmə forması torpaq qurdlarını artırarkən bitki-paraziti nematodları da artıra bilər; başqa praktika quşları dəstəkləyərkən müəyyən buğumayaqlı qruplarında aktivlik-sıxlığı azalda bilər.

Buna görə mənbə karbon əkinçiliyinin biomüxtəliflik birgə faydasını tək takson və ya tək biomüxtəliflik göstəricisi üzərindən qiymətləndirmək əvəzinə çox-taksonlu çərçivə təklif edir.

Müasir monitorinq texnologiyalarının rolu

İcmal uzaqdan zondlama, süni intellekt əsaslı analizlər və ətraf mühit DNT-si (eDNA) kimi molekulyar üsulları gələcək karbon əkinçiliyi və biomüxtəliflik monitorinq sistemlərinin vacib alətləri kimi müzakirə edir. Peyk və dron əsaslı spektral görüntülər biokütlə və torpaq üzvi karbonunun məkan üzrə izlənməsini; süni intellekt kamera tələsi, dron və bioakustik məlumatlardan avtomatik növ tanınmasını; eDNA isə nümunə götürülməsi çətin orqanizmlərin həssas müəyyən edilməsini dəstəkləyə bilər.

Lakin bu texnologiyalar mövcud icmalda eksperimental olaraq sınaqdan keçirilməmişdir. Tədqiqat bunları ədəbiyyat əsasında keyfiyyət xarakterli gələcək istiqamətlər kimi nəzərdən keçirir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Karbon əkinçiliyi praktikalarının biomüxtəliflik üzərindəki təsirləri praktikaya və taksona görə dəyişir.
• Üzvi əlavələr incələnən praktikalar arasında ən yüksək müsbət məlumat dəsti payını (%80) göstərmişdir.
• Silvoarable agroforestry %54 müsbət nəticə ilə güclü, lakin tamamilə tək istiqamətli olmayan biomüxtəliflik siqnalı göstərmişdir.
• Əkin dövriyyələri və sıfır/azaldılmış torpaq becərilməsi praktikalarında neytral nəticələr üstünlük təşkil edir.
• Buğumayaqlılar ümumilikdə müsbət cavabın daha tez-tez görüldüyü taksonlardan biridir.
• Göbələk və nematod nəticələri əsasən neytral və kontekstdən asılıdır.
• Coğrafi bölgə, torpaq/iqlim şəraiti, idarəetmə forması və takson kimliyi nəticələrin istiqamətini dəyişə bilər.
• Çoxsaylı karbon əkinçiliyi praktikalarının birlikdə tətbiqinin sinergetik, toplanan və ya antaqonist nəticələri hələ kifayət qədər anlaşılmayıb.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr və məhdudiyyətlər

• “Karbon əkinçiliyi bütün biomüxtəlifliyi artırır” nəticəsi dəstəklənmir.
• Bildirilən faizlər orta təsir ölçüsü deyil.
• Göbələklər, nematodlar və məməlilər bəzi praktikalarda kifayət qədər təmsil olunmur.
• Şimali və Cənubi Avropanın bəzi bölgələri Continental və Atlantic bölgələrinə nisbətən daha az araşdırılmışdır.
• Ayrı-ayrı praktikalar üzərində aparılan tədqiqat real kənd təsərrüfatı sistemlərində birlikdə istifadə olunan praktikalar arasındakı qarşılıqlı təsiri tam izah etmir.
• Bitki icmalarının biomüxtəlifliyi əsas kəmiyyət sintezindən çıxarılmışdır.
• Uzaqdan zondlama, süni intellekt və eDNA texnologiyalarının performansı bu icmalda eksperimental olaraq sınaqdan keçirilməmişdir.
• Yerli pedoiqlim şəraitinə görə Avropa daxilində bir bölgədən əldə edilən nəticələr başqa bölgəyə avtomatik ümumiləşdirilə bilməz.

Gələcək tədqiqat istiqamətləri

Mənbə xüsusilə uzunmüddətli, standartlaşdırılmış və fənlərarası tədqiqatların artırılmasını təklif edir. Gələcəkdə tədqiqatların tək karbon əkinçiliyi tədbiri əvəzinə azaldılmış becərmə + örtük bitkisi + üzvi əlavə kimi real idarəetmə kombinasiyalarının birgə təsirlərini qiymətləndirməsi lazımdır.

Müəlliflər həmçinin biomüxtəlifliyin qorunması ilə karbon tutma səmərəliliyini eyni tədqiqat dizaynında əlaqələndirən ölçmələri, az təmsil olunan taksonların daha çox araşdırılmasını, eDNA kimi molekulyar alətlərin istifadəsini və uzunmüddətli ekosistem məlumat dəstlərinin uzaqdan zondlama və süni intellekt sistemləri ilə inteqrasiyasını vacib tədqiqat sahələri kimi müəyyən edir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün başlıq: Exploring the effects of carbon farming on cropland biodiversity in Europe: A review

Müəlliflər: Adam Svoboda; Michaela Kolářová; Elena Larysch; Josef Holec; Jana Poláková; Josef Soukup.

Məsul müəllif: Adam Svoboda.

Qurumlar: Faculty of Agrobiology, Food and Natural Resources, Czech University of Life Sciences, Prague, Czech Republic; Chair of Forest Growth and Dendroecology, Faculty of Environment and Natural Resources, University of Freiburg, Freiburg, Germany.

Jurnal: Agriculture, Ecosystems & Environment.

Nəşriyyat: Elsevier B.V.

Biblioqrafik qeyd: Agriculture, Ecosystems & Environment 399 (2026), 110162.

DOI: 10.1016/j.agee.2025.110162

Rəsmi keçid: https://doi.org/10.1016/j.agee.2025.110162

Məqalə tarixləri: Göndərilmə 2 Sentyabr 2025; reviziya 3 Dekabr 2025; qəbul 8 Dekabr 2025; onlayn əlçatanlıq 16 Dekabr 2025. Biblioqrafik cild ili 2026'dır.

Mənbə növü: Resenziyalı sistematik icmal; yarı-kəmiyyət meta-analizi və narrativ sintez.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0).

Məlumat mənbələri: Web of Science, Scopus və Avropa Komissiyası arxivləri. Son sintez 89 tədqiqatı əhatə edir. Bir tədqiqat birdən çox takson, praktika, sahə və ya göstərici bildirirsə, birdən çox məlumat dəstinə töhfə verə bilər.

Statistik sintez: Məlumat dəstləri mənbə tədqiqatlardakı statistik nəticələrə görə müsbət, neytral və ya mənfi olaraq kodlaşdırılmış və kateqoriyaların nisbi payları təsviri statistika ilə ümumiləşdirilmişdir. Mənbə standartlaşdırılmış təsir ölçülərinin tək ümumi pooled-effect təxminində birləşdirildiyi klassik meta-analiz modelini bildirmir.

Proqram təminatı: Vizuallaşdırmalar Python 3.11.9 və Spyder 6 istifadə edilərək hazırlanmışdır.

Maliyyələşdirmə: MARVIC layihəsi, Horizon Europe Programme, Grant Agreement No. 101112942.

Məlumatların əlçatanlığı: Müəlliflər məlumatların sorğu əsasında təqdim ediləcəyini bildirmişdir. Məqalə ilə əlaqəli dəstəkləyici material DOI-nin onlayn versiyasında mövcuddur.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər tədqiqata təsir göstərə biləcək məlum maliyyə marağı və ya şəxsi münasibətin olmadığını bəyan etmişdir.

Müəllif töhfələri: Adam Svoboda: konseptuallaşdırma, məlumatların kurasiyası, tədqiqat, metodologiya, proqram təminatı, vizuallaşdırma, ilkin layihə və nəzərdən keçirmə/redaktə. Michaela Kolářová: tədqiqat və nəzərdən keçirmə/redaktə. Elena Larysch: nəzərdən keçirmə/redaktə. Josef Holec: tədqiqat və nəzərdən keçirmə/redaktə. Jana Poláková: konseptuallaşdırma, metodologiya, məsləhətçilik və nəzərdən keçirmə/redaktə. Josef Soukup: konseptuallaşdırma, məsləhətçilik və nəzərdən keçirmə/redaktə.

Mənbədaxili zaman qeydi: Metod bölməsi ədəbiyyat axtarışının Noyabr 2024'ə qədər olan on iki aylıq dövrdə aparıldığını bildirərkən, nəticələr bölməsi seçilmiş tədqiqatların 1989–2025 aralığını əhatə etdiyini bildirir. 2025 qeydlərinin hansı yeniləmə addımı ilə əlavə edildiyi əsas mətndə açıq şəkildə izah edilməmişdir.

Mənbədaxili faiz qeydi: Malçlama üçün mənbə mətni %48 müsbət, %44 neytral və %18 mənfi dəyərlərini bildirir; bu dəyərlər %110 cəm verdiyindən Verianla tərəfindən səssizcə düzəldilməmişdir.

Əsas şərh sərhədi: İcmalın nəticəsi Avropa əkin sahələri kontekstində dərc olunmuş tədqiqatlara aiddir. Nəticələr hər hansı karbon əkinçiliyi praktikasının hər coğrafiyada, hər taksonda və ya hər idarəetmə şəraitində eyni biomüxtəliflik təsirini yaradacağını göstərmir.