Окуу программасын интернационалдаштыруу (curriculum internationalization), жогорку билим берүүдө эл аралык жана маданияттар аралык өлчөмдөрдү студенттердин мобилдүүлүгүнө же мекемелер аралык келишимдерге гана эмес, түздөн-түз сабактын мазмунуна, окуу тажрыйбасына, педагогикалык долбоорлоого жана студенттер өнүктүрүшү күтүлгөн компетенцияларга киргизүүнү караган изилдөө жана практикалык ишмердик чөйрөсү. Бул изилдөө жогорку билим берүүдө окуу программасын интернационалдаштыруу боюнча адабияттын кантип өнүккөнүн, шилтеме көрүнүктүүлүгү кайсы авторлордо жана өлкөлөрдө топтолгонун, кайсы концептуалдык жана педагогикалык темалар алдыга чыкканын жана тармак кандай сынчыл боштуктарга туш болуп жатканын изилдөө үчүн системалуу адабияттык серепти библиометрикалык талдоо менен айкалыштырган.

Web of Science жана Scopus'тан башталган адабият издөөдө алгач 738 жазуу аныкталган; маалыматтарды тазалоодон кийин 462 жазуу калган; киргизүү/чыгаруу критерийлери менен 178 жазуу чыгарылып, 284 жазуу сапатты баалоого алынган. Сапатты баалоодо 80 жазуу чыгарылып, 204 жазуу ылайыктуулук баскычына өткөн; жогорку билим берүүгө тиешеси жок 26 жана изилдөөнүн чегинен тышкары калган 18 жазуу дагы чыгарылып, акыркы 160 илимий документтен турган корпус түзүлгөн. Изилдөө PRISMA 2020 принциптерин карманган; библиометрикалык талдоолор RStudio 2026.01.1 чөйрөсүндө bibliometrix, dplyr, ggplot2 жана tidyverse пакеттерин колдонуу менен жүргүзүлгөн.

Библиометрикалык натыйжалар тармак эл аралык деңгээлде өсүп жатканын, бирок шилтеме көрүнүктүүлүгү аз сандагы эмгектерде, авторлордо жана өзгөчө англис тилдүү академиялык өндүрүш күчтүү болгон өлкөлөрдө топтолгонун көрсөтөт. Каралган корпуста эң көп шилтеме алган эмгек Leask жана Bridge'дин 2013-жылкы изилдөөсү болуп, 153 шилтеме менен биринчи орунда турат. Авторлор деңгээлинде Betty Leask 231 шилтеме менен эң жогорку жалпы шилтеме көрүнүктүүлүгүнө ээ. Өлкөлөр боюнча өндүрүштө Австралия 37 документ менен биринчи, Америка Кошмо Штаттары 27 жана Улуу Британия 26 документ менен андан кийинки орундарда.

Тармак географиялык жактан гана эмес, концептуалдык жана кызматташтык түзүмдөрү жагынан да бөлүнгөн. Авторлоштук тармагы чакан жана чектелген түрдө өз ара байланышкан кластерлерден турат. Өлкөлөр аралык кызматташтык тармагында Австралия маанилүү байланыш түйүнү катары көрүнсө, көптөгөн улуттук контексттерде байланыштар алсызыраак же обочолонгон. Ошондуктан адабият глобалдык темага багытталганы менен, илимий өндүрүштүн географиялык өкүлчүлүгү тең салмактуу деп айтууга болбойт.

Концептуалдык эволюция төрт аналитикалык мезгилде каралган: 2005–2018 мезгилинде тармак көбүнчө интернационалдаштыруу түшүнүгүн аныктоо жана легитимдештирүү айланасында калыптанган; 2019–2021 мезгилинде компетенциялар, программаны өнүктүрүү жана internationalization at home сыяктуу көбүрөөк практикалык педагогикалык багыттар көрүнүктүү боло баштаган; 2022–2023 мезгилинде деколонизация, академиялык практика, окутуучулардын катышуусу жана эпистемологиялык чыңалуулар ачык көрүнгөн; 2024–2025 мезгилинде болсо компетенциялар, мекеме ичиндеги интернационалдаштыруу, баалоо, академиялык ар түрдүүлүк жана окутуучулардын кабылдоолору сыяктуу практика жана баалоого багытталган темалар күчөгөн.

Темалык классификацияда 160 документтин 131и International education, 45и Competencies, 36сы Intercultural education, 20сы Program development, 15и At home жана болгону 4ү Transformative learning категориясына киргизилген. Бул категориялар бири-бирин жокко чыгарбайт; бир эле илимий документ бир нече категорияга кириши мүмкүн болгондуктан сандардын суммасы 160 болушу шарт эмес.

Изилдөөнүн эң маанилүү чечмелөө чеги — бул библиометрикалык жана системалуу карталоо окуу программасын интернационалдаштыруу студенттердин окуусун же глобалдык/маданияттар аралык компетенцияларын себептик түрдө жогорулатарын көрсөтпөйт. Изилдөө тармактын илимий өндүрүш түзүмүн жана адабияттагы билдирүүлөрдү карталайт. Авторлордун негизги сындарынын бири дал ушул: интернационалдаштыруунун өзгөртүүчү потенциалы жөнүндө күчтүү дискурс болгону менен, студенттерге болгон чыныгы калыптандыруучу таасирлерди өлчөгөн эмпирикалык далилдер дагы эле чектелүү.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Жогорку билим берүүнүн интернационалдашуусу узак убакыт студенттердин мобилдүүлүгү, алмашуу программалары, биргелешкен даражалар жана мекемелер аралык келишимдер сыяктуу түзүмдөр аркылуу каралып келген. Окуу программасын интернационалдаштыруу болсо көңүлдү университеттин түздөн-түз билим берүү өзөгүнө бурат: студентке эмне окутулары, кайсы билим салттары көрүнөрү, сабактар кандай долбоорлонору, ар башка маданий көз караштар кантип каралары жана эл аралык/маданияттар аралык компетенциялар күнүмдүк окуу тажрыйбасына кантип киргизилери маанилүү болуп калат.

Бирок булак адабияты бирдиктүү жалпы теориялык алкакка бирикпейт. Изилдөөлөрдүн бир тобу программа жана сабак долбоорлоого, башкалары глобалдык же маданияттар аралык компетенцияларга, айрымдары мекеме ичиндеги интернационалдаштырууга, дагы башкалары эпистемикалык теңсиздик, деколонизация жана билим өндүрүүдөгү күч мамилелерине басым жасайт. Изилдөөнүн баштапкы чекити — бул ар түрдүүлүк тармакты байытканы менен, бир эле учурда концептуалдык жана аналитикалык бөлүнүүнү да жаратышы.

Окуу Программасын Интернационалдаштыруу Деген Эмне?

Окуу программасын интернационалдаштыруу — эл аралык жана маданияттар аралык перспективаларды университеттик билим берүүнүн мазмунуна, окуу тажрыйбасына жана педагогикалык долбоорлоо катмарларына киргизүү процесси; студенттердин мобилдүүлүгү бул процесстин жалгыз шарты эмес жана изилдөө чөйрөсү глобалдык компетенциялар, маданияттар аралык окуу, программаны долбоорлоо, билим өндүрүүдөгү күч мамилелери жана эпистемикалык адилеттүүлүк боюнча талкууларды да камтыйт.

Эмне үчүн бул студенттердин мобилдүүлүгү менен эле бир нерсе эмес?

Студент башка өлкөгө барбай эле өз университетиндеги сабактарда ар башка улуттук, маданий жана эпистемологиялык көз караштарга туш болушу мүмкүн. Ошондуктан окуу программасын интернационалдаштыруу мобилдүүлүк мүмкүнчүлүгү жок студенттерди да камтый алган ыкма катары талкууланат. Булакта бул багыт өзгөчө internationalization at home линиясын күчөшү менен көрүнүктүү болот.

Сынчыл жана деколониалдык өлчөм эмне үчүн маанилүү?

Интернационалдаштыруу жөн гана “көбүрөөк глобалдык мазмун” кошуу катары каралса, кайсы билим глобалдык деп кабыл алынары жөнүндөгү суроо көз жаздымда калышы мүмкүн. Булак талкуулаган деколониалдык ыкмалар айрым Батыш же борбордук билим салттарынын автоматтык түрдө универсалдуу деп кабыл алынышын жана башка билим формаларынын четке сүрүлүшүн суроо астына коёт.

Эпистемикалык иерархия, айрым билим салттарынын башкаларга караганда көбүрөөк жарактуу, илимий же универсалдуу деп кабыл алынышына алып келген күч тартибин билдирет. Эпистемологиялык/эпистемикалык адилеттүүлүк болсо ар башка билим өндүрүү салттарынын символдук түрдө гана эмес, билим системасынын мыйзамдуу бөлүктөрү катары эске алынышы тууралуу талкуу.

Изилдөөнүн беш изилдөө суроосу

Системалуу сереп менен библиометрикалык талдоонун айырмасы

Системалуу адабияттык сереп, алдын ала аныкталган изилдөө суроолору жана тандоо критерийлери боюнча тиешелүү жарыялоолорду аныктоо, чыгаруу, баалоо жана синтездөө процесси. Бул ыкма “кайсы жарыялоолорду эмне үчүн киргиздик?” деген суроонун көзөмөлдөнө алуусун максат кылат.

Библиометрикалык талдоо болсо жарыялоолордун автор, шилтеме, өлкө, кызматташтык, ачкыч сөз жана концептуалдык байланыш сыяктуу библиографиялык өзгөчөлүктөрүн сандык жана тармактык ыкмалар менен изилдейт. Бул изилдөө эки ыкманы бирге колдонуп, “адабият эмне дейт?” деген суроого гана эмес, “адабият кимдер тарабынан, кайсы өлкөлөрдө, кайсы темалар жана байланыштар айланасында калыптанган?” деген суроого да жооп издейт.

Системалуу карталоо деген эмне?

Системалуу карталоо — кеңири адабият топтомун изилдөө багыттары, темалар же иш түрлөрү боюнча түзүмдөштүрүү үчүн колдонулган кошумча издөө ыкмасы. Бул изилдөөдө системалуу карталоо илимий өндүрүштү темага ылайыктуулугу боюнча иретке келтирүү жана акыркы корпус окуу программасы менен интернационалдаштыруунун ортосундагы мамилени чындап карашын камсыз кылуу үчүн колдонулган.

PRISMA 2020 бул жерде эмне үчүн керек?

PRISMA системалуу серептерде жазуулар кантип табылганын, кайсы баскычта чыгарылганын жана акыркы корпуска канча изилдөө киргенин көзөмөлдөнө турган түрдө отчеттоого жардам берген отчеттук алкак. Бул макалада PRISMAнын илимий милдети “160 документти кокус тандоо” эмес, баштапкы маалымат бассейнинен акыркы корпуска чейинки чыгаруу чынжырын көрүнүктүү кылуу.

Издөө стратегиясы кандай түзүлгөн?

Илимий документтер Web of Science жана Scopus маалымат базаларында изделген. Издөө “curriculum internationalization” деген сөз айкашы менен гана чектелген эмес; окуу программасы жана программа түшүнүктөрүнүн ар кандай жазылыштары жана синонимдери интернационалдаштыруу, глобалдашуу, глобалдык билим берүү, эл аралык билим берүү, глобалдык жарандык, маданияттар аралык байланыш, глобалдык компетенция, маданияттар аралык, көп маданияттуу жана улут аралык түшүнүктөр менен Boolean операторлорун колдонуу аркылуу бириктирилген.

Издөө логикасынын биринчи топтому: curriculum OR curricula OR “study plan” OR “study plans” OR syllabus OR syllabi OR program OR programme OR “course of study” OR “educational program” OR “academic program” OR “training program” OR “study programme” OR “study program”.

Экинчи топтом: internationalization OR internationalisation OR globalization OR globalisation OR “global education” OR “international education” OR “global citizenship” OR interculturality OR intercultural OR “global competence” OR “cross-cultural” OR multicultural OR transnational.

Эки топтом AND оператору менен байланыштырылган. Ошентип, окуу программасы/программа жагына гана же интернационалдаштыруу жагына гана тиешелүү документтердин ордуна эки түшүнүк чөйрөсүн бирге камтууга багытталган кең издөө логикасы түзүлгөн.

Киргизүү жана чыгаруу критерийлери

Изилдөөлөр окуу программасы менен интернационалдаштыруунун ортосундагы мамилени ачык же кыйыр түрдө карашы жана документ түрү макала, китеп бөлүмү же конференция материалы болушу киргизүү критерийлеринин арасында. Изилдөөнүн негизги темасына түздөн-түз тиешеси жок иштер чыгарылган.

Бул жерде маанилүү айырма бар: акыркы 160 документ журнал макалаларынан гана турбайт. Булактын тандоо системасы макалаларды, китеп бөлүмдөрүн жана proceedings/конференция материалдары түрүндөгү документтерди камтышы мүмкүн.

Эки баалоочунун кароосу жана консенсус эрежеси

Темалык текшерүүдөн кийин калган 284 жазуу эки баалоочу тарабынан өз алдынча каралган. Эки баалоочу тең документти киргизсе, документ кабыл алынган; экөө тең чыгарса, документ четтетилген; баалоолор айырмаланганда үчүнчү баалоочу тартылып, төртүнчү баалоочу кабыл алынган чечимди тастыктаган. Акыркы корпус төрт автордун консенсусу менен ырасталган.

Булактагы 2-сүрөттөгү чечим эрежеси төмөнкү математикалык түзүм менен берилет:

\[ S_i= \begin{cases} 1, & R_{1i}=R_{2i}=1 \\ 0, & R_{1i}=R_{2i}=0 \\ C_i, & R_{1i}\neq R_{2i} \end{cases} \]

\(S_i\), \(i\) номурлуу документ үчүн акыркы тандоо абалы. \(R_{1i}\) жана \(R_{2i}\), биринчи жана экинчи баалоочунун ошол эле документ боюнча чечимдерин билдирет. 1 мааниси киргизүү, 0 чыгаруу дегенди билдирет. Эки баалоочу тең 1 берсе документ түз киргизилет; экөө тең 0 берсе документ чыгарылат.

\(C_i\), эки баалоочунун чечими айырмаланганда консенсус процесси аркылуу берилген чечим. Булакта бул процесс пикир келишпестик үчүнчү баалоочуга өткөрүлүп, төртүнчү баалоочу чечимди ырастайт деп түшүндүрүлөт.

Бул теңдеме статистикалык божомол модели эмес. Ал баалоочулардын чечим механизмин логикалык түрдө аныктаган тандоо эрежеси.

Библиографиялык маалымат базасы кантип даярдалган?

Акыркы 160 документ үчүн .RIS форматындагы библиографиялык маалымат файлы жана өзүнчө жөнөкөй тексттик CSV маалымат базасы түзүлгөн. CSVде он негизги талаа сакталган:

1. Автор,
2. изилдөөнүн аталышы,
3. жыл,
4. булак маалыматы: булак аталышы, том, жыл, макала номери, барактар, басмачы жана DOI,
5. аннотация,
6. ачкыч сөздөр,
7. адабияттар/шилтемелер,
8. өлкө,
9. тил,
10. документ түрү.

Zotero булактарды уюштуруу, классификациялоо жана текшерүү; өзгөчө автор, жыл, аталыш, DOI, документ түрү жана ачкыч сөз метамаалыматтарын стандартташтыруу үчүн жардамчы курал катары колдонулган.

Библиометрикалык талдоо кайсы программалар менен жасалган?

Талдоо RStudio v2026.01.1 чөйрөсүндө жүргүзүлгөн. Булак bibliometrix, dplyr, ggplot2 жана tidyverse пакеттерин ачык көрсөтөт.

bibliometrix, жарыялоо, шилтеме, автор, өлкө, авторлоштук, ачкыч сөз жана илимди карталоо иштерин жүргүзүү үчүн колдонулган R негизиндеги библиометриялык куралдардын бири. dplyr маалыматтарды өзгөртүү жана таблица иштери; ggplot2 график түзүү; tidyverse болсо Rдеги өз ара байланышкан маалымат иштетүү пакеттеринин экосистемасын билдирет.

Бул Изилдөөдө “Таасирдүү” же “Таасирдүү Автор” Эмнени Билдирет?

Бул изилдөөдө “influence” жана “influential” сөздөрү каралган библиографиялык жазуулардагы шилтеме саны менен операциялаштырылган шилтеме таасирин гана билдирет; автор же эмгек теориялык жактан туурараак, педагогикалык жактан жакшыраак, коомдук жактан маанилүүрөөк же илимий жактан талашсыз артык дегенди билдирбейт.

Шилтеме санын эмне үчүн этият чечмелөө керек?

Шилтеме саны изилдөөнүн академиялык адабиятта канчалык көрүнүктүү экенин көрсөтүшү мүмкүн; бирок көрүнүктүүлүк менен тууралык бир нерсе эмес. Эски изилдөөлөр шилтеме топтоо үчүн көбүрөөк убакытка ээ болушу мүмкүн, белгилүү тил жана өлкө тармактарында жарыяланган иштер көбүрөөк көрүнүктүүлүк алышы мүмкүн жана талаштуу изилдөө да сындоо максатында көп шилтеме алышы мүмкүн.

Ошондуктан булак изилдөө “эң таасирдүү” эмгек жана автор деген сөздөрдү ачык библиометрикалык мааниге чектейт.

Эң көп шилтеме алган изилдөөлөр

Шилтеме көрүнүктүүлүгү эң жогору авторлор

Авторлоштук тармагы эмнени көрсөтөт?

Булак авторлоштук тармагы бирдиктүү, тыгыз байланышкан глобалдык илимий коомчулукту түзбөй турганын көрсөтөт. Анын ордуна чакан авторлоштук кластерлери жана алардын ортосунда чектелген байланыштар бар. Авторлор бул үлгүнү тармактын белгилүү академиялык союздар жана жарым-жартылай тармактар аркылуу өнүгүшү катары чечмелешет.

Булактагы 3-сүрөттүн чыныгы түйүн координаттары, бардык кыр салмактары жана тармак матрицасынын толук түрү макала таблицаларында жарыяланбагандыктан Verianla ошол тармактын жасалма тактыктагы көчүрмөсүн түзбөйт.

Илимий өндүрүштүн географиялык бөлүштүрүлүшү

Бул бөлүштүрүү изилдөө темасы эл аралык болгону менен, илимий өндүрүш тең географиялык өкүлчүлүккө ээ эмес экенин көрсөтөт. Булак өзгөчө Австралия, АКШ жана Улуу Британиянын үстөмдүгүн белгилейт.

RQ2: Тармактын беш негизги чечмелөө огу

Концептуалдык өнүгүү эмне үчүн тең узундуктагы мезгилдерге бөлүнгөн эмес?

Булак корпусту 2005–2018, 2019–2021, 2022–2023 жана 2024–2025 болуп төрт мезгилге бөлгөн. Бул аралык тең жылдарды камтыган статистикалык убакыт кутучалары эмес. Изилдөөчүлөр жылдык жарыялоо көлөмүн жана үстөм ачкыч сөздөрдөгү туруктуулук/өзгөрүүнү карагандан кийин аналитикалык фазаларды аныкташкан.

Ошондуктан 2018, 2021 же 2023 сыяктуу чектер математикалык өзгөрүү чекити алгоритми тапкан “так бурулуш даталары” эмес. Булак аларды салыштырма чечмелөөнү жеңилдеткен аналитикалык мезгилдер катары колдонот.

“Internationalization at Home” Деген Эмне?

Internationalization at home, студенттер эл аралык же маданияттар аралык окуу тажрыйбаларына катышуу үчүн физикалык жактан башка өлкөгө барышын милдеттендирбеген; интернационалдаштырууну мекеменин, класстын жана окуу программасынын ичине алып келген ыкмаларды билдирет жана бул изилдөөдө бара-бара көрүнүктүү болуп жаткан, бирок тармактын борборуна али толук орной элек изилдөө багыты катары аныкталат.

Эмне үчүн бул маанилүү изилдөө багыты?

Физикалык студенттик мобилдүүлүк бардык студенттер үчүн жеткиликтүү эмес. Экономикалык, географиялык, үй-бүлөлүк, ден соолукка байланышкан же институционалдык себептер студенттин башка өлкөгө барышына тоскоол болушу мүмкүн. Internationalization at home, интернационалдаштыруу мобилдүү боло алган студенттерге гана таандык тажрыйба болбошу керек деген ойго педагогикалык альтернатива сунуштайт.

Булактын темалык картасында бул түшүнүк “niche theme”, башкача айтканда нишалык тема катары чечмеленет: концептуалдык жактан белгилүү өнүккөндүккө ээ болгону менен, тармактын үстөм изилдөө өзөгү менен байланышы дагы эле чектелүү.

Темалык коддоо кантип жүргүзүлгөн?

Изилдөөчүлөр аталыштарда, автордук ачкыч сөздөрдө жана аннотацияларда кайталанган лексикалык жана концептуалдык бирдиктерди аныкташкан. Синоним же семантикалык жактан тең маанидеги сөз айкаштары бириктирилип; талапкер категориялар изилдөө суроолору жана операциялык аныктамалар менен үзгүлтүксүз салыштырылып бекемделген.

Так эмес термин сөздүн өзүнө гана карап категорияга киргизилген эмес; ал контекст ичинде кайра каралган. Бул ыкма автоматтык ачкыч сөз саноо гана жүргүзүлбөгөнүн, изилдөөчүлөр чечмелөөчү коддоону да колдонгонун көрсөтөт.

Категориялар non-exclusive, башкача айтканда бири-бирин жокко чыгарбаган түзүмдөр. Мисалы, бир эле изилдөө маданияттар аралык билим берүү, компетенциялар жана программаны өнүктүрүү өлчөмдөрүнө бир убакта салым кошо алат.

Алты темалык категория

International education эмне үчүн үстөм категория?

131 документтен турган International education категориясы ачык эле эң чоң категория. Булак муну тармак дагы эле жогорку билим берүүнү интернационалдаштыруунун кең алкагында калыптанып жатканынын көрсөткүчү катары чечмелейт. Бул макро-институционалдык ыкмада саясаттар, стратегиялар жана эл аралык ачыктыктын процесстери алдыда турат; окуу программасынын өзү кээде кеңири интернационалдаштыруу күн тартибинин төмөнкү компоненти бойдон калат.

Competencies жана Intercultural education эмнени көрсөтөт?

Competencies 45, Intercultural education 36 документ менен экинчи темалык катмарды түзөт. Бул тармак мекеме саясаттарын гана эмес, студент эмнени үйрөнүшү керектигин жана глобалдык/маданияттар аралык тажрыйбанын натыйжасында кайсы көндүмдөрдү өнүктүрөрүн барган сайын көбүрөөк талкуулап жатканын көрсөтөт.

Бирок булак бул жерде да чыңалууну көрөт. Өлчөнө турган компетенцияларга ашыкча көңүл буруу татаалыраак жана узак мөөнөттүү калыптандыруучу өзгөрүүлөрдү жөн гана аткаруу көрсөткүчтөрүнө чейин кыскартып жиберүү коркунучун жаратышы мүмкүн.

Transformative learning эмне үчүн маанилүү боштук?

Transformative learning категориясында болгону төрт документ бар. Булакка ылайык, бул аз сан көңүл бурууга татыктуу; анткени интернационалдаштыруу дискурсунда студенттин ой жүгүртүү, үйрөнүү жана аракеттенүү ыкмасын өзгөртүү талабы күчтүү, бирок мындай терең өзгөрүү чындап болуп-болбогонун системалуу изилдеген илимий өндүрүш кыйла чектелүү.

Башкача айтканда, тармак “интернационалдаштыруу өзгөртүүчү болушу мүмкүн” деген дискурсту көп колдонгону менен, “бул өзгөрүү кайсы студенттик топто, кайсы шартта, канчалык жана кандай өлчөө менен болду?” деген суроого азыраак эмпирикалык далил берет.

Тыгыздык жана борборлук эмнени билдирет?

Булактагы 7-сүрөт темаларды эки өлчөмдүү темалык картада баалайт. Борборлук, бир теманын тармактын башка темалары менен канчалык байланышканын; тыгыздык болсо теманын өз ичиндеги концептуалдык өнүккөндүгү жана уюшулгандыгы менен байланышкан карталоо өлчөмү.

Мындай карталарда жогорку борборлук жана жогорку тыгыздыктагы темалар тармактын жакшы өнүккөн жана борбордук темалары катары чечмелениши мүмкүн. Жогорку тыгыздык, бирок төмөн борборлуктагы темалар “нишалык”; төмөн тыгыздык жана төмөн борборлуктагылар өнүгүп жаткан же артка кеткен; жогорку борборлук, бирок төмөнүрөөк тыгыздыктагылар негизги темалар катары бааланат.

Булак өзгөчө internationalization at home линиясын концептуалдык өнүгүүсү бар, бирок тармактын өзөгү менен байланышы дагы эле чектелүү нишалык тема катары чечмелейт.

Аннотацияларга негизделген концептуалдык картадагы төрт кластер

Булактагы 8-сүрөт аннотациялардан түзүлгөн эки өлчөмдүү концептуалдык проекцияда төрт негизги кластерди аныктайт. Борбордук кластер “internationalization, institutions, faculty, teaching, implementation” сыяктуу түшүнүктөр айланасында уюшулат жана тармак дагы эле институционалдык/стратегиялык практика логикасына күчтүү байланышта экенин көрсөтөт.

Жогору-сол жактагы концептуалдык кластер контекст, стратегия жана чечмелөө алкактары менен; жогору-оң жактагы педагогикалык кластер студенттер, окуу жана көндүмдөрдү өнүктүрүү менен; төмөн-оң жактагы компетенция кластери маданияттар аралык жана тилдик көндүмдөр менен байланыштуу.

Бирок төрт кластердин бир картада болушу алардын илимий жактан толук интеграцияланганын билдирбейт. Булак, тескерисинче, институционалдык, педагогикалык жана сынчыл ыкмалардын бири-бири менен чектелүү байланышта болушун тармактын эпистемологиялык бөлүнүшүнүн көрсөткүчтөрүнүн бири катары чечмелейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Ыкманын беш негизги баскычы

RQ1 жыйынтыгы: топтолуу жана бөлүнүү бирге көрүнөт

Илимий өндүрүш сандык жактан кеңейгени менен, шилтеме көрүнүктүүлүгү бир нече эмгек жана автор айланасында топтолот. Ошол эле учурда авторлоштук жана өлкөлөр аралык кызматташтык тармактары бөлүнгөн түзүмгө ээ. Бул эки өзгөчөлүк бири-бирине каршы келбейт: тармак өсүп жатканда айрым акторлор жана аймактар жогорку көрүнүктүүлүккө ээ болушу мүмкүн, бирок бүтүндөй илимий коомчулук бирдей деңгээлде өз ара байланышта болбошу мүмкүн.

Өлкөлөр аралык кызматташтык тармагында Австралия борбордук байланыш түйүндөрүнүн бири. Булак эл аралык тема камтуусуна карабастан, илимий өндүрүш тандалма жана тең эмес академиялык агымдар аркылуу өтөрүн; көптөгөн өлкөлөр алсызыраак байланышта экенин белгилейт.

RQ2 жыйынтыгы: тармакты бир эле теория түшүндүрбөйт

Эң көп шилтеме алган изилдөөлөр бирдей теориялык ыкманы бөлүшпөйт. Бир тарапта дисциплинага таандык окуу программасын долбоорлоо, экинчи тарапта глобалдык жарандык жана өзгөртүүчү окуу, башка бир линияда улуттук контексттерди салыштыруу, окутуучулардын өнүгүүсү жана акырында эпистемикалык үстөмдүк/деколониалдык сын бар.

Бул көп түрдүүлүк тармактын байлыгы; бирок ошол эле учурда бөлүнүүнүн себептеринин бири. “Окуу программасын интернационалдаштыруу” ар башка изилдөөлөрдө мекеме саясаты, класс практикасы, студенттик компетенция же эпистемологиялык өзгөрүү сыяктуу ар башка аналитикалык деңгээлдерде каралышы мүмкүн.

RQ3 жыйынтыгы: тармактын суроосу өзгөрүп жатат

Алгачкы мезгилдеги адабият көбүнчө “Окуу программасын интернационалдаштыруу деген эмне жана эмне үчүн керек?” деген суроого багытталган. Кийинки мезгилдерде суроо “Муну программада жана класста кантип колдонобуз?” түрүнө өзгөргөн; андан соң “кайсы билим иерархияларын кайра өндүрүп жатабыз?” сыяктуу сынчыл суроолор көрүнүктүү боло баштаган; 2024–2025 мезгилинде болсо “практиканын таасирин кантип баалайбыз?” деген суроо дагы да ачык болгон.

Булак бул процессти жөнөкөй сызыктуу илгерилөө катары эмес, педагогикалык, институционалдык жана эпистемологиялык өлчөмдөрдүн бара-бара бир эле изилдөө мейкиндигинде жолугушуусу катары чечмелейт.

RQ4 жыйынтыгы: тармактын темалык борбору дагы эле макро-институционалдык

International education категориясынын 131 документ менен үстөм болушу, тармак окуу программасына таандык тар педагогикалык изилдөөлөргө багытталганына карабастан, жогорку билим берүүнү интернационалдаштыруунун жалпы алкагы күчтүү бойдон калып жатканын көрсөтөт.

Competencies, Intercultural education жана Program development категориялары педагогикалык катмар күчөгөнүн көрсөтсө, Transformative learning болгону төрт документ менен көрсөтүлүшү терең окуу өзгөрүүлөрү азыраак изилденгенин билдирет.

RQ5 жыйынтыгы: үч негизги чыңалуу

Биринчи чыңалуу: дискурс менен педагогикалык практика. Интернационалдаштыруу университет стратегиясында күчтүү орун алышы мүмкүн; бирок бул сабактын мазмуну, баалоо, окутуу ыкмасы же класс тажрыйбасы чындап өзгөргөнүн билдирбейт.

Экинчи чыңалуу: институционалдык борборлук менен сынчыл/өзгөртүүчү изилдөөнүн алсыздыгы. Мекеме саясаттары жана жалпы интернационалдаштыруу алкактары тармактын борборунда калса, деколонизация, терең окуу жана эпистемологиялык өзгөрүү сыяктуу багыттар көбүрөөк четте жайгашат.

Үчүнчү чыңалуу: билимдин географиялык өкүлчүлүгү. Окуу программасын интернационалдаштыруу глобалдык тема болгону менен, эң жогорку өндүрүш жана шилтеме көрүнүктүүлүгү айрым Anglophone академиялык чөйрөлөрүндө топтолгон. Англис тилдүү эмес жана Батыштан тышкаркы контексттердин борбордук илимий тармактарда азыраак көрсөтүлүшү “глобалдык” билим мейкиндиги өз ичинде географиялык теңсиздикке ээ болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Булакта белгиленген келечектеги изилдөө күн тартиби

1. Окуу программасын интернационалдаштыруунун студенттерге болгон калыптандыруучу таасирин күчтүүрөөк изилдөө долбоорлору менен өлчөө.
2. Internationalization at home изилдөөсүн физикалык мобилдүүлүккө багытталган моделдерге көбүрөөк камтуучу альтернатива катары өнүктүрүү.
3. Билимдин географиялык өндүрүшүндөгү асимметрияны азайтуу үчүн англис тилдүү эмес контексттерден илимий өндүрүштү көбөйтүү.
4. Окуу программасынын өзгөрүүсүн, окутуучулардын өнүгүүсүн жана эпистемологиялык адилеттүүлүктү бир изилдөө алкагында күчтүүрөөк байланыштыруу.

Бул Сереп Окуу Программасын Интернационалдаштыруу Студенттердин Компетенцияларын Жогорулатарын Далилдейби?

Жок. Изилдөө 160 документтин библиометрикалык, концептуалдык жана темалык түзүмүн карайт; студенттерге көзөмөлдөнгөн кийлигишүү жүргүзбөгөндүктөн окуу программасын интернационалдаштыруу глобалдык, маданияттар аралык же башка студенттик компетенцияларды себептик түрдө жогорулатарын далилдебейт жана авторлор сереп тармактын илимий түзүлүшү жөнүндө студенттик натыйжалардын себептик натыйжалуулугуна караганда күчтүүрөөк далил берерин ачык белгилешет.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Тармак убакыт ичинде өсүп, концептуалдык жактан ар түрдүү болгон.
• Шилтеме көрүнүктүүлүгү чектелген авторлор жана эмгектер тобунда топтолгон.
• Эң жогорку илимий өндүрүш Австралия, АКШ жана Улуу Британия сыяктуу өлкөлөрдө топтолгон.
• Авторлоштук жана эл аралык кызматташтык тармактары толук интеграцияланган эмес.
• Тармак алгачкы концептуалдаштыруу баскычынан көбүрөөк практикалык, педагогикалык жана бара-бара сынчыл багыттарга өнүккөн.
• Competencies, internationalization at home, академиялык практика жана деколонизация көбүрөөк көрүнүктүү изилдөө багыттарына айланган.
• International education 131 документ менен үстөм темалык категория.
• Transformative learning болгону төрт документ менен эң чектелген категория.
• Институционалдык интернационалдаштыруу дискурсу менен чыныгы педагогикалык практиканын ортосунда туруктуу боштук бар.
• Англис тилдүү эмес контексттердин тармактын борбордук академиялык тармактарында азыраак көрсөтүлүшү маанилүү изилдөө көйгөйү катары аныкталган.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Эң көп шилтеме алган автор илимий жактан “эң туура” автор деп айтууга болбойт.
• Эң көп жарыялаган өлкө окуу программасын эң жакшы интернационалдаштырган деп айтууга болбойт.
• Окуу программасын интернационалдаштыруу студенттик компетенцияларды себептик түрдө өнүктүрөт деген жыйынтыкты бул серептен чыгарууга болбойт.
• Internationalization at home ыкмасы бардык мобилдүүлүк программаларынан натыйжалуураак экени көрсөтүлгөн эмес.
• Деколониалдык перспективалардын студенттерге өлчөнгөн таасири бул библиометрикалык талдоо менен далилденген эмес.
• Web of Science жана Scopusтан тышкаркы илимий өндүрүш ошол эле географиялык жана концептуалдык бөлүштүрүүгө ээ деп болжолдоого болбойт.
• Төрт мезгилдин ортосундагы чектер статистикалык эсептелген так өзгөрүү чекиттери эмес.

Негизги чектөөлөр

Маалымат базасынын камтуусу: Корпус Web of Science жана Scopusтан гана түзүлгөн. Бул тандоо библиометрикалык салыштырууга мүмкүнчүлүк бергени менен, башка индекстердеги, жергиликтүү журналдардагы жана башка тилдик экосистемаларда жарыяланган тиешелүү изилдөөлөрдү сыртта калтырышы мүмкүн.

Anglophone индекстөө таасири: Булак Web of Science жана Scopus борборлуу ыкма англис тилдүү академиялык жарыялоо агымдарын жана жогорку көрүнүктүүлүгү бар өлкөлөрдү ашыкча көрсөтүшү мүмкүн экенин моюнга алат.

Шилтеме метрикасынын чеги: Шилтеме саны академиялык көрүнүктүүлүктү өлчөйт; илимий тууралыктын, педагогикалык натыйжалуулуктун же этикалык баалуулуктун толук өлчөмү эмес.

Категориялардын чечмелөөчү мүнөзү: Алты тема автоматтык саноонун гана натыйжасы эмес; изилдөөчүлөрдүн контексттик жана чечмелөөчү коддоосу да процесстин бир бөлүгү.

Категориялардын дал келиши: Бир документ бир нече темага киргизилиши мүмкүн. Ошондуктан категория сандарын бири-биринен көз карандысыз тандоо топтору катары чечмелөөгө болбойт.

Убакыт мезгилдеринин аналитикалык болушу: 2005–2018, 2019–2021, 2022–2023 жана 2024–2025 мезгилдери тең убакыт аралык же статистикалык өзгөрүү чекиттери эмес.

Себептик таасир өлчөнбөгөнү: Сереп тармактын түзүмү жөнүндө күчтүү далил берет, бирок белгилүү бир окуу программасын интернационалдаштыруу практикасы студенттерде себеп-натыйжа байланышын түзөрүн сынабайт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Curriculum Internationalization in Higher Education: Evolution, Fragmentation, and Emerging Critical Perspectives from a Systematic and Bibliometric Review

Авторлор: Carlos Enrique George-Reyes, Aracelly Nuñez-Naranjo, Silvia Patricia Bustamante-Ruiz, Sandra Martínez-Pérez.

Авторлордун ирети: Булактагы ирет өзгөртүлбөй сакталган.

Тең салым: Булакта тең биринчи авторлук же тең салым белгиси жок.

Жооптуу автор: Aracelly Nuñez-Naranjo.

PDFдеги Afiliyas yon 1: Instituto Iberoamericano de Investigación en Educación Inteligente, Universidad Bolivariana del Ecuador, Durán 090702, Ecuador.

PDFдеги Afiliyas yon 2: Centro de Investigación en Empresa, Sociedad y Tecnología, ESTec, Facultad de Ciencias de la Educación, Universidad Tecnológica Indoamérica, Ambato 180103, Ecuador.

Учурдагы MDPI веб жазуусундагы Afiliyas yon 2: Centro de Investigación de Ciencias Humanas y de la Educación, Universidad Indoamérica, Ambato 180101, Ecuador. PDF менен учурдагы веб жазуунун ортосунда бул библиографиялык айырма бар; Verianla эки жазууну унчукпай бириктирбейт.

Afiliyas yon 3: Dirección de Relaciones Internacionales, Universidad Bolivariana del Ecuador, Durán 090702, Ecuador.

Afiliyas yon 4: Facultad de Educación, Universidad de Sevilla, 41004 Sevilla, Spain.

Журнал: Education Sciences.

Басмачы: MDPI.

Жарыялоо түрү: Systematic Review / системалуу сереп; системалуу адабияттык сереп, системалуу карталоо жана библиометрикалык талдоону бириктирет.

Том / номер / макала номери: 16(10), 1659.

DOI: 10.3390/educsci16101659.

Расмий DOI шилтемеси: https://doi.org/10.3390/educsci16101659

Жөнөтүлгөн: 11 Август 2026.

Ревизия: 2 Октябрь 2026.

Кабыл алынган: 3 Октябрь 2026.

Жарыяланган: 8 Октябрь 2026.

Рецензиялоо абалы: Education Sciences журналында жарыяланган рецензияланган системалуу сереп.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Каралган маалымат базалары: Web of Science жана Scopus.

Баштапкы жазуулар саны: 738; Scopus 436, Web of Science 302.

Тазалоодон кийин: 462 жазуу.

Киргизүү/чыгаруу критерийлеринен кийин чыгарылган: 178 жазуу.

Сапатты баалоого кирген: 284 жазуу.

Сапатты баалоодо чыгарылган: 80 жазуу.

Ылайыктуулук баскычына өткөн: 204 жазуу.

Ылайыктуулук баскычында жогорку билим берүү темасы болбогону үчүн чыгарылган: 26 жазуу.

Камтуудан тышкары болгону үчүн чыгарылган: 18 жазуу.

Акыркы корпус: 160 илимий документ.

Талдоо программасы: RStudio v2026.01.1.

R пакеттери: bibliometrix, dplyr, ggplot2, tidyverse.

Библиографиялык башкаруу: Zotero.

Маалымат форматтары: RIS жана CSV.

Каржылоо: Universidad Tecnológica Indoamérica тарабынан IIDI-001-23 номерлүү колдоо менен каржыланган.

Этика комитети: Колдонулбайт деп билдирилген.

Маалымдалган макулдук: Колдонулбайт деп билдирилген.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөдө талданган библиографиялык маалыматтар топтому Zenodoдо DOI 10.5281/zenodo.19375442 менен берилген.

Ыраазычылык: Авторлор Universidad Indoamerica, Universidad Bolivariana del Ecuador жана өзгөчө WISE Research Network: AI Literacy Hub'ка салымдары үчүн ыраазычылык билдиришет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Авторлордун салымдары: Концептуалдаштыруу C.E.G.-R.; формалдык талдоо C.E.G.-R. жана A.N.-N.; изилдөө S.P.B.-R. жана A.N.-N.; маалыматтарды курациялоо S.M.-P.; алгачкы долбоор C.E.G.-R.; кароо жана редакциялоо C.E.G.-R., S.M.-P. жана A.N.-N.; визуалдаштыруу A.N.-N.; каржылоо алуу A.N.-N. Булактын “software” салымы сапында “C.E.G.-R.; S.M.-P.” түрүндөгү адаттан тыш тыныш белгиси болгондуктан Verianla бул бөлүктү авторлордун ортосунда унчукпай кайра чечмелебейт.

“Influence” термининин методологиялык чеги: Изилдөөдө influence/influential шилтеме саны менен операциялаштырылган citation impact маанисинде гана колдонулат; кеңири интеллектуалдык, теориялык же коомдук таасир маанисинде колдонулбайт.

Темалык коддоонун чеги: Алты категория бири-бирин жокко чыгарбайт. Бир документ бир нече категорияга киргизилиши мүмкүн.

Мезгилдештирүүнүн чеги: 2005–2018, 2019–2021, 2022–2023 жана 2024–2025 аралыктары аналитикалык фазалар; статистикалык change-point талдоосу менен аныкталган бурулуш чекиттери эмес.

Негизги методологиялык чектөө: Web of Science жана Scopus колдонуу көзөмөлдөнүү жана салыштырууга мүмкүнчүлүк бергени менен, англис тилдүү/борбордук индекстөө агымдарындагы өндүрүштү ашыкча көрсөтүшү мүмкүн. Сереп тармактын библиометрикалык жана концептуалдык түзүлүшү жөнүндө, окуу программасын интернационалдаштыруу студенттик компетенцияларды себептик түрдө өнүктүрөт дегенге караганда күчтүүрөөк далил берет.