Maqāṣid al-Syarī’ah дар ин таҳқиқот чаҳорчӯбаи меъёриест, ки ҳадафҳои асосии ҳуқуқи исломиро барои ҳифзи манфиати инсон ҳамчун воситаи тафсири ҳуқуқӣ ва бозсозӣ истифода мебарад. Таҳқиқот муқаррароти Article 7-и Қонуни соли 2004-и Индонезия оид ба Бартарафсозии Зӯроварии Хонаводагӣ дар бораи зӯроварии равониро аз дидгоҳи Maqāṣid al-Syarī’ah баррасӣ карда, модели равшантареро пешниҳод мекунад, ки муайянии ҳуқуқӣ ва ҳифзи ҷабрдидаро тақвият диҳад. Таҳқиқот таҳқиқоти ҳуқуқии меъёрӣ/сифатӣ аст; равиши қонунгузорӣ ва равиши консептуалӣ истифода шуда, маводи ҳуқуқӣ ба таври тавсифӣ-таҳлилӣ ва дедуктивӣ арзёбӣ шудааст.

Масъалаи асосии мақола ин аст, ки ҳарчанд Article 7 зӯроварии равониро бо натиҷаҳое чун тарс, аз даст додани эътимод ба худ ва азоби шадиди равонӣ мепайвандад, ба арзёбии муаллифон ин мафҳумҳо дар амал ба нишондиҳандаҳои кофӣ равшан, ченшаванда ва пайваста табдил дода нашудаанд. Муҳаққиқон бар онанд, ки ин номуайянӣ метавонад дар исбот ва татбиқи ҳуқуқ ба тафсирҳои гуногун оварда расонад.

Модели таҳиякардаи таҳқиқот таъсирҳои зӯроварии равониро дар се сатҳи Maqāṣid баррасӣ мекунад. Ḍarūriyyāt ниёзҳои асосиеро ифода мекунад, ки барои ҳифзи ҳаёт ва мавҷудияти бунёдии инсон зарур шуморида мешаванд; ḥājiyyāt ниёзҳои иловагиест, ки зиндагиро аз душворӣ ва машаққати аз ҳад зиёд муҳофизат мекунанд; taḥsīniyyāt бошад арзишҳои такмилдиҳандаеро ифода мекунад, ки ахлоқ, одоб, шаъну шарафи инсон ва сифати муносибатҳоро беҳтар мекунанд.

Дар сатҳи Ḍarūriyyāt таҳқиқот махсусан матритсаи ҳифзро бар пояи ҳифзи ҳаёти динӣ/маънавӣ (ḥifẓ al-dīn), ҳифзи рӯҳ ва якпорчагии ҳаёт (ḥifẓ al-nafs), ҳифзи ақл (ḥifẓ al-ʿaql), ҳифзи насл/насли оянда (ḥifẓ al-nasl), ҳифзи шаъну шараф ва худэҳтиромии инсон (ḥifẓ al-ʿirḍ) ва ҳифзи мол/дороиҳои иқтисодӣ (ḥifẓ al-māl) месозад.

Манбаъ адабиёти академии пешинаро, ки зӯроварии равониро бо таъсирҳои манфӣ ба саломатии равонӣ, фаъолияти маърифатӣ, рушди кӯдакон, шаъну шарафи инсон, муносибатҳои иҷтимоӣ ва фаъолияти иқтисодӣ мепайвандад, ба ин чаҳорчӯбаи ҳуқуқӣ пайваст мекунад. Аммо ин таъсирҳо дар таҳқиқоти ҷорӣ дар иштирокчиёни нав чен нашудаанд. Саҳми худи таҳқиқот табдил додани бозёфтҳои адабиёти пешина ва манбаъҳои ҳуқуқӣ ба модели меъёрии ҳифз дар чаҳорчӯбаи Maqāṣid аст.

Муаллифон дар натиҷа пешниҳод мекунанд, ки ҳифз аз зӯроварии равонӣ танҳо дар мантиқи ҷазо ё санксия маҳдуд нашавад; балки ҷанбаҳои пешгирикунанда, ҳуқуқӣ/репрессивӣ ва барқарорсоз якҷо баррасӣ шаванд. Ҳамчунин барои Article 7 нишондиҳандаҳои равшантарини рафтор, арзёбии таъсирҳои равонӣ аз рӯи давомнокӣ ва шиддат ва истифодаи якҷояи чанд навъи далел дар доираи бозформулировка пешниҳод мешаванд. Ин пешниҳодҳо матни кунунии қонун ё қоидаҳои нави ҳуқуқие нестанд, ки аллакай иҷрояшон ҳатмӣ бошад.

Масъалаи асосии ҳуқуқии таҳқиқот

Нуқтаи оғози таҳқиқот ин аст, ки гарчанде зӯроварии равонӣ мисли зӯроварии ҷисмонӣ осори намоён намегузорад, метавонад ба якпорчагии равонӣ, ҳисси амният, қобилияти қабули қарор, фаъолияти иҷтимоӣ ва муносибатҳои оилавии ҷабрдида оқибатҳои ҷиддӣ расонад. Муаллифон бар онанд, ки Article 7 дар доираи Law Number 23 of 2004 concerning the Elimination of Domestic Violence, яъне PKDRT Law дар Индонезия ин навъи зӯровариро аз ҷиҳати ҳуқуқӣ эътироф мекунад, аммо дар амал мушаххас кардани баъзе мафҳумҳо душвор аст.

Манбаъ мегӯяд, ки Article 7 зӯроварии равониро тавассути натиҷаҳое чун тарс, аз даст додани эътимод ба худ ва азоби шадиди равонӣ маҳдуд месозад. Танқиди муҳаққиқон ин нест, ки зӯроварии равонӣ умуман дар ҳуқуқ вуҷуд надорад. Масъала дар он аст, ки бояд равшантар гардад: натиҷаҳое чун “аз даст додани эътимод ба худ” ё “азоби шадиди равонӣ” дар кадом шароити рафтор, давомнокӣ, шиддат ва далел аз ҳадди ҳуқуқӣ мегузаранд.

Маълумоти талоқи соли 2025, ки манбаъ истифода мекунад, чӣ гуна бояд хонда шавад?

Мақола дар бахши муқаддима мегӯяд, ки дар Индонезия дар соли 2025 тақрибан 438.168 ҳолати талоқ вуҷуд дошт ва 282.326 ҳолат, яъне тақрибан %64,4, бо категорияҳои ихтилофи доимӣ, ҷанҷол ва номувофиқии байни ҳамсарон алоқаманд буданд. Ин рақамҳо додаҳои нави офаридаи таҳқиқот нестанд; онҳо маълумоти заминавие мебошанд, ки дар манбаъ бо истинод ба маълумоти Badan Pusat Statistik Indonesia оварда шудаанд.

Муаллифон ин сатҳи баланди ихтилофро ҳамчун заминае тафсир мекунанд, ки ба аҳамияти низоъҳои дарозмуддати равонӣ ишора мекунад. Аммо аз ин омор наметавон хулоса кард, ки ҳамаи 282.326 ҳолат аз ҷиҳати ҳуқуқӣ “ҳолатҳои исботшудаи зӯроварии равонӣ” мебошанд. Ихтилоф ё сабаби талоқ ва зӯроварии равонии дар доираи Article 7 исботшуда як категорияи ҳуқуқӣ нестанд.

Холигии таҳқиқот чист?

Мувофиқи манбаъ, як бахши адабиёти зӯроварии хонаводагӣ ба шаклҳои зӯроварӣ, шумораи ҳолатҳо ва оқибатҳои равонӣ-иҷтимоӣ барои ҷабрдидагон тамаркуз мекунад; дар ҳоле ки адабиёти Maqāṣid al-Syarī’ah асосан сатҳҳои назариявӣ чун ḍarūriyyāt, ḥājiyyāt ва taḥsīniyyāt ё равишҳои мутафаккироне чун al-Shāṭibī, Ibn ʿĀshūr ва Jasser Auda-ро меомӯзад.

Муҳаққиқон бар онанд, ки ин ду соҳа барои амалӣ сохтани меъёри зӯроварии равонӣ дар ҳуқуқи мусбати Индонезия ба қадри кофӣ ҳамгиро нашудаанд. Иддаои навгонии таҳқиқот дар он аст, ки байни Article 7 ва Maqāṣid al-Syarī’ah на танҳо робитаи назариявӣ, балки модели ҳуқуқии ба амалия нигаронидашударо бунёд кардан мехоҳад.

Maqāṣid al-Syarī’ah Дар Ин Таҳқиқот Чӣ Маъно Дорад?

Maqāṣid al-Syarī’ah дар таҳқиқот чаҳорчӯбаи меъёрии назарияи ҳуқуқи исломӣ аст, ки на танҳо мавҷудияти расмии қоидаҳои ҳуқуқӣ, балки ҳифзи манфиатҳои асосии инсон ва пешгирии зарарро асос қарор медиҳад; муҳаққиқон ин чаҳорчӯбаро барои табдил додани Article 7 ба меъёри ҷазои динӣ не, балки барои таҳияи нишондиҳандаҳои равшантарини ҳуқуқӣ дар ҳифзи ҷабрдидагони зӯроварии равонӣ истифода мебаранд.

Maṣlaḥah ва mafsadah чист?

Maṣlaḥah дар заминаи таҳқиқот манфиат, некӣ ва манфиатеро ифода мекунад, ки барои инсон бояд ҳифз шавад. Mafsadah бошад зарар, вайроншавӣ ё ҳолатеро тавсиф мекунад, ки арзишҳои асосии барои инсон ҳифзшавандаро осеб медиҳад.

Манбаъ махсусан ду самти мантиқи Maqāṣid-ро пеш мебарорад: jalb al-maṣāliḥ, яъне ба даст овардани манфиат; darʾ al-mafāsid, яъне пешгирӣ ё дур кардани зарар. Ба андешаи муҳаққиқон, танзими ҳуқуқие, ки зӯроварии равониро пешгирӣ ва барқароршавии ҷабрдидаро дастгирӣ мекунад, бояд ҳар ду ҳадафро якҷо дошта бошад.

Ḍarūriyyāt чист?

Ḍarūriyyāt ниёзҳо ва арзишҳоест, ки барои ҳифзи бунёдии ҳаёти инсон ва тартиби иҷтимоӣ ногузир дониста мешаванд. Манбаъ ин сатҳро барои таснифи вазнинтарин ва асоситарин оқибатҳои зӯроварии равонӣ истифода мебарад.

Дар таҳқиқот ба панҷ соҳаи классикии ҳифз ҷанбаи шаъну шараф/худэҳтиромии инсон низ алоҳида илова карда мешавад. Ҳамин тавр таъсирҳои зӯроварии равонӣ дар манбаъ зери шаш унвон намоён карда мешаванд.

Ин ҷадвал “ҷадвали таъсир”-и таҷрибавӣ нест. Он синтези меъёриест, ки муаллифон байни адабиёти манбаъ оид ба робитаи зӯроварии равонӣ бо соҳаҳои зикршуда ва назарияи ҳуқуқии Maqāṣid анҷом додаанд.

Ḥifẓ al-Dīn: ҳифзи ҳаёти маънавӣ

Манбаъ бар он аст, ки шаклҳои зӯроварии равонӣ чун таҳқири пайваста, таҳдид, фишор ва манипулятсияи эҳсосӣ метавонанд оромии ботинӣ ва тамаркузи маънавии шахсро халалдор кунанд. Ин арзёбӣ дар дидгоҳи Maqāṣid бо ḥifẓ al-dīn пайваст шудааст.

Дар ин ҷо наметавон хулосаи детерминистӣ баровард, ки “эътиқоди ҳар касе, ки зӯроварии равониро таҷриба мекунад, ҳатман заиф мешавад”. Мақола робитаи байни тангии равонӣ ва муборизаи маънавӣ/динӣро бар асоси адабиёти пешина дар чаҳорчӯбаи ҳуқуқӣ-назариявӣ ҷой медиҳад.

Ḥifẓ al-Nafs: ҳифзи якпорчагии равонӣ ва ҷисмонӣ

Манбаъ аз таҳқиқоти пешина истифода мебарад, ки рафторҳое чун таҳқир, тарсондан ва назорати аз ҳад зиёдро бо мушкилоти саломатии равонӣ чун изтироби музмин, стресси шадид ва депрессия мепайванданд. Ҳамчунин баҳс мекунад, ки стресси дарозмуддати равонӣ метавонад бо мушкилоти хоб, хастагӣ ва дигар оқибатҳои психосоматикӣ алоқаманд бошад.

Ин таҳқиқот сатҳи кортизол, сифати хоб, низоми масуният ё ташхиси равонии ягон иштирокчиро чен накардааст. Аз ин рӯ таъсирҳои саломатии зикршуда бозёфтҳои мустақими клиникии ин мақола нестанд.

Ḥifẓ al-ʿAql: ҳифзи вазифаҳои маърифатӣ

Муҳаққиқон адабиётеро, ки фишори дарозмуддати равонӣ метавонад мушкилоти марбут ба тамаркуз, хотира, коркарди объективии иттилоот ва қобилияти қабули қарор эҷод кунад, дар чаҳорчӯбаи ḥifẓ al-ʿaql ҷой медиҳанд.

Манбаъ ҳамчунин баррасӣ мекунад, ки дар натиҷаи дарунӣ кардани гуфторҳои пайвастаи манфӣ аз ҷониби ҷабрдида таҳрифҳои маърифатӣ, масалан худро беқадр ё ҳамеша гунаҳкор дидан, метавонанд ба вуҷуд оянд. Ин бахш низ аз ченкуниҳои нейропсихологии худи мақола не, балки аз тафсири меъёрии ҳуқуқии адабиёти дуюмдараҷа иборат аст.

Ḥifẓ al-Nasl ва Ḥifẓ al-ʿIrḍ: кӯдакон, наслҳо ва шаъну шарафи инсон

Манбаъ таҳқиқоти пешинаро, ки муҳити аз ҷиҳати равонӣ ноамни оила метавонад ба рушди эҳсосии кӯдакон, қолабҳои муносибат ва рафтори иҷтимоии онҳо дар зиндагии баъдӣ таъсир расонад, зери унвони ḥifẓ al-nasl арзёбӣ мекунад.

Ḥifẓ al-ʿirḍ бошад бо ҳифзи шаъну шараф, иззат ва худэҳтиромии инсон алоқаманд шудааст. Бар онанд, ки таҳқири пайваста, дашном ва рафтори беқадркунанда метавонад дарки шахс аз худ ва эътимоди иҷтимоии ӯро осеб диҳад.

Ḥifẓ al-Māl: чаро ҷанбаи иқтисодӣ ба модел дохил шудааст?

Зӯроварии равонӣ танҳо ҳамчун мушкили эҳсосӣ баррасӣ намешавад. Манбаъ мегӯяд, ки тангии дарозмуддати равонӣ метавонад бо таъсирҳои манфӣ ба ҳавасмандии кор, маҳсулнокӣ ва қабули қарорҳои молиявӣ алоқаманд бошад; инчунин баъзе шаклҳои зӯроварии хонаводагӣ метавонанд бо маҳдуд кардани дастрасӣ ба пул ё назорати иқтисодӣ ҳамроҳ бошанд.

Ҳамин тавр ḥifẓ al-māl на танҳо ҳифзи пули мавҷудаи ҷабрдида, балки ҳифзи мустақилияти иқтисодӣ, маҳсулнокӣ ва қобилияти идоракунии дороиҳои оилавии ӯ тафсир мешавад.

Фарқи Байни Ḍarūriyyāt, Ḥājiyyāt ва Taḥsīniyyāt Чист?

Дар таҳқиқот ḍarūriyyāt сатҳи ногузири ҳифзи ҳаёт ва якпорчагии асосии инсониро, ḥājiyyāt сатҳи дуюмеро ифода мекунад, ки инсонро аз душвориҳои маҳдудкунандаи зиндагӣ ва халалрасон ба фаъолият муҳофизат мекунад, taḥsīniyyāt бошад сатҳи такмилдиҳандаест, ки муносибатҳои инсониро аз ҷиҳати ахлоқ, эҳтиром, раҳм ва шаъну шараф беҳтар мекунад; муаллифон бар онанд, ки ҳатто шаклҳои сабукнамои зӯроварии равонӣ метавонанд дар сатҳи ḥājiyyāt ва taḥsīniyyāt мушкил эҷод кунанд ва ҳангоми шадид ва пайваста шудан ба соҳаҳои асосии ḍarūriyyāt низ таъсир расонанд.

Ḥājiyyāt: фишор ва тангие, ки зиндагиро душвор мекунад

Манбаъ сатҳи ḥājiyyāt-ро на тавассути хатарҳое, ки мустақиман ҳаётро аз байн мебаранд, балки тавассути борҳое шарҳ медиҳад, ки идома додани зиндагии солим ва фаъолро барои шахс душвор мекунанд. Суханони пастзананда, хориҷкунӣ, тарки эҳсосӣ ё нооромии доимӣ, ҳатто агар осори вазнини ҷисмонӣ нагузоранд, метавонанд ниёзҳои шахсро ба амният, тааллуқ ва эҳтиром осеб диҳанд.

Дар модели муаллифон нодида нагирифтани рафторҳои сабукнамо муҳим аст; зеро гуфта мешавад, ки бо афзоиши давомнокӣ ва шиддат онҳо метавонанд ба оқибатҳои вазнинтари равонӣ табдил ёбанд.

Taḥsīniyyāt: ахлоқи муносибат ва шаъну шарафи инсон

Сатҳи Taḥsīniyyāt на ба масъалаи мустақими зинда мондан, балки ба сифати ахлоқии муносибат тамаркуз мекунад. Манбаъ дар ин ҷо раҳм, эҳтиром, ҳамдардӣ, одоб ва ҳифзи шаъну шарафи инсонро пеш мегузорад.

Аз ин дидгоҳ зӯроварии равонӣ на танҳо ҳамчун “рафтори вайронкунандаи қонун”, балки ҳамчун мушкили ахлоқие тафсир мешавад, ки сифати муносибатҳои оилавӣ ва арзиши мутақобилаи инсониро осеб медиҳад.

Maqāṣid al-ʿĀmmah: ҳифзи ҷамъиятӣ берун аз фард

Maqāṣid al-ʿĀmmah чаҳорчӯбаест, ки ҷанбаи манфиати умумии ҷомеа, адолат, шаъну шарафи инсон ва тартиби иҷтимоиро берун аз манфиати фардӣ дар Maqāṣid ифода мекунад. Манбаъ бар он аст, ки зӯроварии равонӣ метавонад танҳо ба ҷабрдида маҳдуд нашавад ва ба оила, ҷомеа ва муносибатҳои иҷтимоӣ оқибатҳои васеътар расонад.

Аз ин рӯ муаллифон дар баробари танзими ҳуқуқӣ воситаҳои пешгирикунанда чун саводнокии ҳуқуқӣ, таълими муносибатҳои баробар, дарунӣ кардани арзишҳои муносибати бидуни зӯроварӣ, ошкоркунии барвақт, машварат ва таълими ҷамъиятиро низ қисми модел баррасӣ мекунанд.

Maqāṣid al-Usrah чист?

Maqāṣid al-Usrah чаҳорчӯбаест, ки ҳадафҳои ниҳоди оила ва ҳифзи муносибатҳои инсониро дар дохили оила аз дидгоҳи Maqāṣid арзёбӣ мекунад. Манбаъ оиларо ҳамчун фазои муносибате мебинад, ки бояд бар оромӣ (sakīnah), муҳаббат (mawaddah) ва раҳм (raḥmah) бунёд шавад.

Муҳаққиқон вазифаи ҳифзи равонии Article 7-ро бо ин ҳадафҳои оилавӣ пайваст намуда, бар онанд, ки ҳифзи ҳуқуқиро на танҳо ҳамчун ҷазо, балки аз нуқтаи назари нигоҳ доштани муҳити амни оилавӣ низ метавон хонд.

Iḥsān, amānah ва raḥmah дар модел чӣ гуна истифода мешаванд?

Iḥsān ҳамчун принсипи ахлоқие истифода мешавад, ки ба ҷои танҳо иҷро кардани ҳадди ақали уҳдадории ҳуқуқӣ, некӣ ва рафтори хубро дар муносибат тақвият медиҳад. Манбаъ инро бо он мепайвандад, ки аъзои оила якдигарро таҳқир накунанд, зарар нарасонанд ва муҳите бисозанд, ки ҳар кас худро қадршаванда ҳис кунад.

Amānah андешаро ифода мекунад, ки муносибатҳои оилавӣ масъулият ва эътимод доранд. Муҳаққиқон ҳифзи амнияти равонии ҳамсар ва кӯдаконро низ қисми ин масъулият медонанд.

Raḥmah ҷанбаи раҳм ва меҳрубонӣ аст. Манбаъ ин арзишро дар муқобили назорати аз ҳад зиёд, ҳукмронӣ ва фишори равонӣ бо ҳамдардӣ ва ҳассосияти эҳсосӣ мепайвандад.

Lā ḍarar wa lā ḍirār ва al-ḍarar yuzāl чӣ маъно доранд?

Манбаъ ҳифз аз зӯроварии равониро инчунин бо принсипҳои зарар нарасонидан ва бартараф кардани зарари ба вуҷудомада мепайвандад. Lā ḍarar wa lā ḍirār канорагирӣ аз зарар расонидан ва посух додан ба зарар бо зарарро; al-ḍarar yuzāl бошад принсипи ҳуқуқӣ-ахлоқиро ифода мекунад, ки зарари ба вуҷудомада бояд бартараф карда шавад.

Модели пешгирикунанда, дахолати ҳуқуқӣ ва ҳифзи барқарорсозе, ки муаллифон таҳия кардаанд, бо ҳамин мантиқи пешгирӣ ва рафъи зарар пайваст аст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Таҳқиқот таҳқиқоти ҳуқуқии сифатӣ-меъёрӣ аст, ки ҳуқуқро ҳамчун маҷмӯи меъёрҳо, принсипҳо ва доктринаҳо баррасӣ мекунад. Муҳаққиқон ба ҷои мусоҳибаи саҳроӣ ё таҷриба қоидаҳои ҳатмии ҳуқуқӣ ва адабиёти академии марбутро таҳлил мекунанд.

Statute approach чӣ кор мекунад?

Statute approach омӯзиши низомманди қонунҳо ва муқаррароти амалкунандаест, ки ба саволи таҳқиқот вобастаанд. Дар таҳқиқот Article 7 ва муқаррароти марбут аз ҷиҳати иерархияи меъёрҳо, мутобиқати уфуқӣ-амудии муқаррарот ва пайвастагии меъёрҳо арзёбӣ шудаанд.

Conceptual approach чӣ кор мекунад?

Conceptual approach тафсири матни ҳуқуқӣ тавассути назарияҳои ҳуқуқ, принсипҳо ва мафҳумҳои доктриналӣ, бидуни маҳдуд шудан ба маънои зоҳирии матн аст. Дар ин таҳқиқот Maqāṣid al-Syarī’ah чаҳорчӯбаи консептуалиест, ки барои равшантар ва амалӣ сохтани ҳадафи ҳифзи ҷабрдида дар Article 7-и амалкунанда истифода мешавад.

Фарқи Das Sein ва Das Sollen

Манбаъ дар бахши метод мегӯяд, ки таҳқиқот танҳо шарҳ намедиҳад, ки ҳуқуқи амалкунанда чӣ гуна аст, балки инчунин пешниҳод мекунад, ки ҳуқуқ чӣ гуна бояд бошад. Дар назарияи ҳуқуқ das Sein он чиро, ки мавҷуд аст; das Sollen бошад тартиби меъёрие, ки бояд бошад, ифода мекунад.

Ин фарқ барои фаҳмидани тамоми мақола муҳим аст. Танзими амалкунандаи Article 7 дар ҷониби das Sein қарор дорад; пешниҳоди муаллифон барои нишондиҳандаҳои равшантарини рафтор, таснифи вазнинӣ ва якҷо кардани далелҳо бошад das Sollen, яъне пешниҳоди ислоҳоти меъёрӣ аст.

Муаллифон Барои Article 7 Дақиқан Чӣ Пешниҳод Мекунанд?

Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки Article 7 зӯроварии равониро тавассути шаклҳои қасдона, такрорӣ ё низомманди сухан, рафтор ё беамалӣ; натиҷаҳои равоние, ки аз онҳо ба вуҷуд меоянд ва ба таври объективӣ муайян карда мешаванд; арзёбии тангӣ аз рӯи давомнокӣ, шиддат ва аз даст рафтани фаъолият; ва баррасии якҷояи чанд навъи далел равшантар созад; ин чаҳорчӯба пешниҳоди ислоҳоти ҳуқуқии таҳқиқот аст ва набояд ҳамчун матни айни замон амалкунандаи Article 7 хонда шавад.

Нишондиҳандаҳои рафтории пешниҳодшуда

Манбаъ дар бахши бозформулировкаи пеш аз хулоса намудҳои зерини рафторро мисол меорад:

• таҳқир ё паст задани лафзӣ,
• таҳдид ва тарсондан,
• назорати аз ҳад зиёд, ба мисли ҷудокунии иҷтимоӣ ё маҳдуд кардани озодӣ,
• манипулятсияи эҳсосӣ,
• беэътиноии равонӣ/эҳсосӣ.

Бояд дар хотир дошт, ки ин рӯйхат қисми пешниҳоди ислоҳоти муаллифон аст. Мақола намегӯяд, ки ҳамаи ин бандҳо дар Article 7-и амалкунанда айнан ҳамин тавр навишта шудаанд.

Нишондиҳандаҳои натиҷаи пешниҳодшуда

Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки дар арзёбии ҳуқуқии зӯроварии равонӣ на танҳо ба рафтор, балки ба таъсирҳои объективан муайяншаванда ба ҷабрдида низ назар карда шавад. Таъсирҳои намунавии манбаъ ихтилолҳои эҳсосӣ чун изтироб, тарс ва депрессия; коҳиши қобилияти фикрронӣ ва қабули қарор; аз даст додани эътимод ба худ; вобастагии равонӣ ва нотавонӣ мебошанд.

Ин пешниҳод қоидаи автоматии ташхиси тиббӣ ё ҳуқуқӣ нест, ки “ҳар касе яке аз ин аломатҳоро дорад, ҷабрдидаи зӯроварии равонии хонаводагӣ аст”. Ҳадафи муаллифон табдил додани мафҳумҳои абстрактӣ ба параметрҳои мушаххастари арзёбӣ дар татбиқи ҳуқуқ аст.

Таснифи сабук, миёна ва вазнин

Таҳқиқот пешниҳод мекунад, ки тангии равонӣ дар сатҳҳои сабук, миёна ва вазнин арзёбӣ шуда, тасниф бо давомнокӣ, шиддат ва таъсир ба фаъолияти зеҳнӣ/иҷтимоии ҷабрдида алоқаманд карда шавад.

Манбаъ барои ин се сатҳ ҳадҳои тасдиқшудаи клиникии хол ё миқёси стандартиро намедиҳад. Аз ин рӯ Verianla ҳадҳои наве ба шакли “сабук = чунин хол, миёна = чунин хол” намесозад.

Равиши пешниҳодшудаи далел

Муҳаққиқон бар онанд, ки исбот набояд ба як далели ягона вобаста бошад. Сохтори пешниҳодшуда баррасии маҷмӯии ривояти ҷабрдида, шоҳидон, сабтҳои муошират ва арзёбиҳои равоншинос ё равонпизишкро аз ҷониби судя дар бар мегирад.

Ин маъно надорад, ки “ҳамаи ин чор далел дар ҳуқуқи амалкунанда барои ҳар парванда ҳатмӣ мебошанд”. Манбаъ дар ин ҷо модели меъёрии далелсозиро пешниҳод мекунад, ки барои тақвияти татбиқи ҳуқуқ нигаронида шудааст.

Фарқи Ҳифзи Пешгирикунанда, Репрессивӣ/Ҳуқуқӣ ва Барқарорсоз Чист?

Дар таҳқиқот ҳифзи пешгирикунанда эҷоди огоҳӣ ва муҳити солими муносибатро пеш аз пайдо шудани зӯроварии равонӣ, ҳифзи репрессивӣ/ҳуқуқӣ додани посухи равшан ва мутаносиби ҳуқуқӣ ба қонуншикании рухдода, ҳифзи барқарорсоз бошад дастгирии барқароршавии равонӣ ва иҷтимоии ҷабрдидаро ифода мекунад; муаллифон бар онанд, ки барои ҳифзи самараноки ҷабрдида ин се ҷанба бояд на алтернатива, балки такмилдиҳандаи якдигар бошанд.

Ҷанбаи пешгирикунанда

Ҳадафи асосии равиши пешгирикунанда танҳо ҷазо додан пас аз рух додани зӯроварӣ нест, балки сохтани муҳити иҷтимоӣ ва ҳуқуқиест, ки эҳтимоли пайдо шудани зӯроварии равониро коҳиш медиҳад. Манбаъ саводнокии ҳуқуқӣ, таълими муносибатҳои баробар, қабули арзишҳои бидуни зӯроварӣ, ошкоркунии барвақт, роҳнамоии пеш ва пас аз издивоҷ, саҳми роҳбарони ҷомеа ва таълими ҷамъиятиро дар ин замина баррасӣ мекунад.

Ҷанбаи репрессивӣ / дахолати ҳуқуқӣ

Дар манбаъ darʾ al-mafāsid ҳамчун принсипе тафсир мешавад, ки дахолати ҳуқуқиро бар зидди зарари ба вуҷудомада дастгирӣ мекунад. Муаллифон ҷонибдори равшантар муайян кардани ҳудуди рафтор, мутаносиб ва татбиқшаванда будани санксия ва дастрасии ҷабрдида ба ҳифзи ҳуқуқӣ мебошанд.

“Репрессивӣ” дар ин ҷо маънои саркӯб кардани ҷабрдида ё ҷомеаро надорад; он муодили истилоҳи repressive дар манбаи англисӣ аст, ки механизми санксия ва масъулияти ҳуқуқӣ нисбат ба қонуншикании рухдодаро ифода мекунад.

Ҷанбаи барқарорсоз / iṣlāḥ

Iṣlāḥ дар заминаи таҳқиқот равиши барқарорсозеро ифода мекунад, ки на танҳо бастани низоъ, балки ҳамроҳ бо адолат рафъи зарар ва беҳтар кардани вазъи ҷабрдидаро ҳадаф мегирад.

Манбаъ машварати равонӣ, дастгирии касбӣ ва дастгирии иҷтимоиро ҳамчун воситаҳое баррасӣ мекунад, ки барои барқарор кардани ҳисси амният, устувории эҳсосӣ ва фаъолияти зиндагии ҷабрдида равона шудаанд.

То чӣ андоза самаранок будани ин модел барои барқароршавии равонӣ дар ин таҳқиқот чен нашудааст. Бахши хулосаи таҳқиқот низ мегӯяд, ки тасдиқи эмпирикӣ дар амалияи судӣ ва хизматҳои барқарорсозии ҷабрдида бояд дар таҳқиқоти оянда анҷом дода шавад.

Retributive justice ва restorative justice чӣ гуна муттаҳид мешаванд?

Манбаъ кӯшиш мекунад, ки аз як тараф равиши retributive justice-ро, ки масъулияти ҳуқуқвайронкунанда ва санксияи ҳуқуқиро таъкид мекунад, бо равиши restorative justice, ки барқароршавии ҷабрдидаро таъкид мекунад, мувозинат кунад.

Модели меъёрии муаллифон интихоби дугонаи “ё ҷазо деҳ, ё барқарор кун” намекунад. Масъулияти ҳуқуқии ҳуқуқвайронкунанда ва амнияту барқароршавии ҷабрдида вазифаҳои гуногуни як низоми ягонаи ҳифз ҳисоб мешаванд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Article 7 зӯроварии равониро аз ҷиҳати ҳуқуқӣ эътироф мекунад; муҳаққиқон зарур мешуморанд, ки баъзе нишондиҳандаҳои дар амал истифодашаванда равшантар ва ченшаванда гарданд.
• Maqāṣid al-Syarī’ah дар таҳқиқот барои таҳлили зӯроварии равонӣ тавассути соҳаҳои гуногуни ҳифз чун дин, рӯҳ/ҳаёт, ақл, насл, шаъну шараф ва дороии иқтисодӣ истифода мешавад.
• Адабиёти манбаъ зӯроварии равониро бо натиҷаҳои манфии алоқаманд ба саломатии равонӣ, фаъолияти маърифатӣ, муносибатҳои иҷтимоӣ, рушди кӯдакон, шаъну шарафи инсон ва фаъолияти иқтисодӣ мепайвандад.
• Сатҳи Ḥājiyyāt барои шарҳи он истифода шудааст, ки фишорҳои сабук ва миёнаи равонӣ фаъолияти зиндагиро душвор мекунанд; сатҳи taḥsīniyyāt бошад осеб дидани ахлоқи муносибат, эҳтиром ва раҳмро шарҳ медиҳад.
• Муаллифон бар онанд, ки ҳифзи ҷабрдида бояд ҷанбаҳои пешгирикунанда, ҳуқуқӣ/репрессивӣ ва барқарорсозро якҷо дар бар гирад.
• Муаллифон барои Article 7 таҳияи нишондиҳандаҳои равшантарини рафтор ва натиҷаро пешниҳод мекунанд.
• Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки тангии равонӣ аз рӯи давомнокӣ, шиддат ва таъсир ба фаъолияти иҷтимоӣ/зеҳнӣ арзёбӣ шавад.
• Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки далелсозӣ бо чанд манбаи иттилоот чун ривояти ҷабрдида, шоҳид, сабтҳои муошират ва арзёбии коршинос дастгирӣ шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Ба таври эмпирикӣ санҷида нашудааст, ки модели пешниҳодшудаи бар пояи Maqāṣid дар судҳо муваффақтар аст.
• Ченкунии клиникии таъсире вуҷуд надорад, ки модели пешниҳодшуда саломатии равонии ҷабрдидагонро то чӣ андоза беҳтар мекунад.
• Барои зӯроварии равонии сабук, миёна ва вазнин ҳади рақамии тасдиқшуда ё холи психометрӣ тавлид нашудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки ҳамаи ҳолатҳои талоқи соли 2025 натиҷаи зӯроварии равонӣ буданд.
• Исбот намешавад, ки ҳар шахсе, ки зӯроварии равониро таҷриба мекунад, ҳатман ба депрессия, ихтилоли маърифатӣ, талафоти иқтисодӣ ё буҳрони маънавӣ дучор мешавад.
• Таъсирҳои саломатие, ки дар манбаъ баррасӣ шудаанд, ченкуниҳои клиникӣ ё эпидемиологии худи ин таҳқиқот нестанд.
• Таҳқиқот модели ба низомҳои ҳуқуқии берун аз Индонезия худкор татбиқшавандаро тасдиқ накардааст.
• Пешниҳоди ислоҳоти муаллифон ҳамон матни амалкунандаи Article 7 нест.

Маҳдудияти асосии таҳқиқот

Манбаъ дар бахши хулоса ошкоро мегӯяд, ки таҳқиқот бо равиши меъёрӣ маҳдуд аст. Яъне муҳаққиқон чен накардаанд, ки модели пешниҳодшуда дар қарорҳои воқеии суд, амалияи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, марказҳои дастгирии ҷабрдида ё хизматҳои барқарорсозии равонӣ чӣ гуна кор мекунад.

Аз ин рӯ, гарчанде модели ҳуқуқӣ аз ҷиҳати назариявӣ фарогир аст, самаранокии татбиқи он таҳқиқоти ҷудогонаи эмпирикиро талаб мекунад. Пешниҳоди манбаъ барои таҳқиқоти оянда низ омӯзиши самаранокии ҳифзи равонии бар пояи Maqāṣid дар амалияи судӣ ва хизматҳои барқарорсозии ҷабрдидагон аст.

Чаро дар ин таҳқиқот формула вуҷуд надорад?

Таҳқиқот модели математикӣ, таҷрибавӣ ё оморӣ нест. Ин таҳқиқоти меъёрии ҳуқуқист, ки байни меъёрҳои ҳуқуқӣ, мафҳумҳои назариявӣ ва адабиёти академӣ робитаи доктриналӣ месозад. Аз ин рӯ арзиши p, фосилаи эътимод, андозаи таъсир, муодилаи регрессия ё формулаи холи клиникӣ гузориш нашудааст.

Азбаски илова кардани муодилае, ки дар манбаъ нест, маънои ба таври сунъӣ миқдорӣ кардани мафҳумҳои ҳуқуқиро дорад, Verianla ягон формула тавлид накардааст.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Domestic Violence Law and Maqāṣid al-Syarī’ah in Protecting Families from Psychological Violence

Муаллифон: Iffaty Nasyi’ah, Muhammad Nasrulloh, Zummy Humairoh, Fakhruddin Fakhruddin, Rafeah Saidon.

Тартиби муаллифон: Тартиби манбаъ бетағйир нигоҳ дошта шудааст.

Муаллифи масъул: PDF ҳамчун corresponding email суроғаи iffaty.nasyiah@syariah.uin-malang.ac.id-ро медиҳад; ин суроға ба Iffaty Nasyi’ah тааллуқ дорад.

Аффилиатсияҳо: Iffaty Nasyi’ah, Muhammad Nasrulloh ва Fakhruddin Fakhruddin — Universitas Islam Negeri Maulana Malik Ibrahim Malang, Indonesia; Zummy Humairoh — Ma’had Aly Al-Zamachsyari Malang, Indonesia; Rafeah Saidon — Universiti Teknologi MARA, Shah Alam, Malaysia.

Маҷалла: Unnes Law Journal.

Ношир: Faculty of Law, Universitas Negeri Semarang.

Ҷилд / шумора: Vol. 12 Issue 1 (2026).

Саҳифаҳо: 119–164.

DOI: 10.15294/ulj.v12i1.48249.

Пайванди расмии DOI: https://doi.org/10.15294/ulj.v12i1.48249

Саҳифаи расмии мақола: https://journal.unnes.ac.id/journals/ulj/article/view/48249

Санаи нашри онлайн: 17 Май 2026.

Навъи мақола: Research Article; таҳқиқоти ҳуқуқии сифатӣ/меъёрӣ.

Тақриз: Мақолаи тақризшудаи маҷалла аст. Unnes Law Journal хабар медиҳад, ки низоми double-blind peer review-ро истифода мекунад.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0).

Манбаи асосии ҳуқуқӣ: Law Number 23 of 2004 concerning the Elimination of Domestic Violence, махсусан Article 7 оид ба зӯроварии равонӣ ва муқаррароти марбут.

Равиши таҳқиқот: Statute approach ва conceptual approach.

Маводи ҳуқуқӣ: Дар дараҷаи аввал қонунҳо ва муқаррароти ҳатмӣ; дар дараҷаи дуюм адабиёти академӣ, китобҳои ҳуқуқӣ, матнҳои таҳқиқотӣ ва корҳои илмии марбут.

Ҷамъоварии манбаъҳо: Ҳуҷҷатгузорӣ / library research.

Таҳлил: Баррасии тавсифӣ-аналитикӣ ва мантиқи дедуктивӣ.

Иштирокчии инсон: Нест.

Таҷриба ё таҳқиқоти саҳроӣ: Нест.

Намуна: Нест; таҳқиқот намунаи эмпирикии иштирокчиёнро истифода намекунад.

Таҳлили оморӣ: Нест.

Формулаи математикӣ: Нест.

Ҷадвали 1-и манбаъ: Таъсирҳои манфии зӯроварии равониро ба ḥifẓ al-dīn, ḥifẓ al-nafs, ḥifẓ al-ʿaql, ḥifẓ al-nasl, ḥifẓ al-ʿirḍ ва ḥifẓ al-māl бо арзишҳои мусбати ҳифзи равонӣ, ки дар манбаъ пешниҳод шудаанд, муқоиса мекунад.

Ҷадвали 2-и манбаъ: Сатҳҳои ḥājiyyāt, taḥsīniyyāt ва Maqāṣid al-ʿĀmmah-ро бо таъсирҳои зӯроварии равонӣ, арзишҳои ҳифз ва натиҷаҳои татбиқи ҳуқуқӣ мепайвандад.

Пешниҳоди асосии меъёрӣ: Бозсозии Article 7 ба тавре, ки нишондиҳандаҳои рафтор, натиҷа, вазнинӣ ва далелсозии зӯроварии равониро равшантар кунад.

Намунаҳои пешниҳодшудаи рафтор: Таҳқири лафзӣ, таҳдид ва тарсондан, ҷудокунии иҷтимоӣ ё назорати аз ҳад зиёд, ки озодиро маҳдуд мекунад, манипулятсияи эҳсосӣ ва беэътиноии равонӣ.

Намунаҳои пешниҳодшудаи таъсир: Ихтилолҳои эҳсосӣ чун изтироб, тарс ва депрессия; коҳиши қобилияти фикрронӣ/қабули қарор; аз даст додани эътимод ба худ; вобастагии равонӣ ва нотавонӣ.

Равиши пешниҳодшудаи вазнинӣ: Арзёбии сатҳҳои сабук, миёна ва вазнин аз рӯи давомнокӣ, шиддат ва таъсир ба фаъолияти зеҳнӣ/иҷтимоӣ. Манбаъ барои ин сатҳҳо ҳади рақамии клиникӣ намедиҳад.

Равиши пешниҳодшудаи далел: Арзёбии маҷмӯии ривояти ҷабрдида, шоҳидон, сабтҳои муошират ва назарҳои равоншинос/равонпизишк. Ин сохтор пешниҳоди ислоҳоти таҳқиқот аст.

Ҳудуди асосии тафсири илмӣ: Таҳқиқот синтези ҳуқуқӣ ва назариявӣ анҷом медиҳад. Аксари таъсирҳои равонӣ, маърифатӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодие, ки дар мақола оварда шудаанд, робитаҳои аз адабиёти илмии пешина гирифташуда мебошанд ва ченкуниҳои нави эмпирикии таҳқиқоти ҷорӣ нестанд.

Ҳудуди маълумоти талоқи соли 2025: Манбаъ 438.168 талоқ ва 282.326 ҳолати ихтилофи доимӣ/ҷанҷол/номувофиқиро ҳамчун замина истифода мекунад. Ин рақами дуюм шумораи ҳолатҳои аз ҷиҳати ҳуқуқӣ исботшудаи зӯроварии равонӣ нест.

Маҳдудият: Аз сабаби равиши меъёрӣ самаранокии модел дар саҳро, суд ё хизматҳои барқарорсозии ҷабрдида ба таври эмпирикӣ омӯхта нашудааст.

Таҳқиқоти оянда: Пешниҳод мешавад, ки самаранокии воқеии равиши ҳифзи равонии бар пояи Maqāṣid дар амалияи судӣ ва хизматҳои барқарорсозии ҷабрдида ба таври эмпирикӣ омӯхта шавад.

Маблағгузорӣ: Гузориш шудааст, ки таҳқиқот маблағгузории берунӣ нагирифтааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон гузориш додаанд, ки бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Изҳороти Generative AI: Муаллифон гуфтаанд, ки OpenAI ChatGPT-ро танҳо барои беҳтар кардани забон ва хонданпазирии матн истифода кардаанд; воситаи AI дар тарҳи таҳқиқот, таҳлили додаҳо, тафсири бозёфтҳо ё муаллифӣ саҳм нагузоштааст; натиҷаҳои тавлидшударо худи онҳо баррасӣ ва тасдиқ кардаанд.

Дастрасии додаҳо: Дар манбаъ Data Availability Statement-и ҷудогона гузориш нашудааст; таҳқиқот таҳқиқоти ҳуқуқии меъёрист, ки маҷмӯи нави додаҳои эмпирикӣ тавлид намекунад.

Кумитаи этикӣ: Дар манбаъ тасдиқи ҷудогонаи кумитаи этика/IRB барои таҳқиқоти инсонӣ гузориш нашудааст; таҳқиқот аз иштирокчиёни инсонӣ дода ҷамъ намекунад.

Саҳми муаллифон: Дар манбаъ ҷадвали ҷудогонаи CRediT/саҳми муаллифон гузориш нашудааст.