Input–Output Relatedness (IOR), iki iqtisadi sektor arasındakı istiqamətli aralıq mal və xidmət axınının həm təchizatçının ümumi sektorlararası satışları, həm də alıcının ümumi sektorlararası alışları daxilində nisbi əhəmiyyətini birlikdə qiymətləndirən 0–100 miqyaslı sektorlararası əlaqəlilik ölçüsüdür. Araşdırılan tədqiqat Eurostat-ın 2010 və 2022-ci illər üzrə AB-27 simmetrik giriş–çıxış cədvəllərindən IOR əsaslı çəkili və istiqamətli istehsal şəbəkələri quraraq yaradıcı sənayelərin Avropa iqtisadiyyatındakı struktur mövqeyini araşdırır. Məlumatı mövcud olan doqquz yaradıcı sektor qrupu vahid Creative Industries (CI) düyünündə birləşdirilmiş və 54 digər sektorla birlikdə 55 düyünlü şəbəkə təhlil edilmişdir.
Nəticələr yaradıcı sənayelərin həm 2010, həm də 2022-ci ildə AB-27 sektorlararası şəbəkəsinin olduqca mərkəzi və sıx əlaqəli düyünlərindən biri olduğunu göstərir. IOR > 0,5 əsas şəbəkəsində CI düyünü hər iki ildə in-strength və out-strength üzrə birinci, betweenness centrality üzrə də birinci yerdədir. Eigenvector centrality dəyəri hər iki ildə 1,00, sektor sıralaması isə birincidir. Bu, yaradıcı sənayelərin yalnız çoxsaylı birbaşa əlaqələrə deyil, həm də şəbəkənin struktur baxımdan əhəmiyyətli digər sektorları ilə güclü əlaqələrə malik olduğunu göstərir.
Bununla belə, mərkəzilik yaradıcı sənayelərin innovasiyaya, bilik yayılmasına, iqtisadi dayanıqlılığa və ya dəyər zəncirinin uyğunlaşmasına səbəb olduğunu sübut etmir. Tədqiqat birbaşa istehsal əlaqələrinin strukturunu ölçür; bilik transferi, firma performansı, innovasiya nəticələri və iqtisadi koordinasiya mexanizmləri ayrıca sınaqdan keçirilməmişdir. Bundan əlavə, yaradıcı sənayelərin vahid aqreqat düyündə birləşdirilməsi mərkəzilik nəticələrinin ehtiyatla şərh edilməsini tələb edir.
Tədqiqatın əsas problemi
Yaradıcı sənayelər haqqında geniş ədəbiyyat yaradıcı klasterlər, regional təmərküzləşmə, innovativlik, işçi hərəkətliliyi, bacarıq əlaqəliliyi və bilik yayılması üzərində cəmlənmişdir. Bunun əksinə, yaradıcı fəaliyyətlərin iqtisadiyyatın sektorlararası istehsal sistemi daxilindəki struktur mövqeyi daha az araşdırılmışdır.
Bu tədqiqat diqqəti “yaradıcı sənayelər harada cəmlənir?” sualından “yaradıcı sənayelər iqtisadiyyatda hansı sektorlarla əlaqə qurur, şəbəkənin harasında yerləşir və bu mövqe 2010–2022 arasında necə dəyişib?” sualına yönəldir.
Tədqiqatın əsas sualı belədir: Yaradıcı sənayelər AB-27 sektorlararası giriş–çıxış şəbəkəsində əlaqəlilik və mərkəzilik baxımından necə mövqelənir və bu struktur mövqe 2010 ilə 2022 arasında necə dəyişib?
Yaradıcı sənaye anlayışı
Mənbə tədqiqatda yaradıcı sənayelər yaradıcılıq, mədəniyyət, iqtisadi fəaliyyət, əqli mülkiyyət və texnologiyanın kəsişməsində yerləşən sektorlar kimi nəzərdən keçirilir. Avropa Komissiyasının təsnifat çərçivəsində kitab və mətbuat, mədəni təhsil, dizayn və vizual incəsənət, reklam, memarlıq, arxiv–kitabxana–mədəni irs, musiqi, səhnə sənətləri və bədii istehsal, radio və televiziya, proqram təminatı və oyunlar, həmçinin video/film fəaliyyəti yaradıcı sənayelərə daxildir.
Lakin Eurostat giriş–çıxış cədvəllərinin təfərrüat səviyyəsi bu fəaliyyətlərin hamısını ayrıca ayırmağa imkan vermir. Buna görə tədqiqat bəzi detallı yaradıcı fəaliyyətləri daha geniş NACE Rev. 2 qrupları ilə təmsil edir, bəzilərini isə ayrıca məlumat vahidi kimi modelə daxil edə bilmir.
Nəzəri çərçivə
Mənbə Şəkil 1-in nəzəri çərçivəsi dörd qatdan ibarətdir. Birinci qatda yaradıcılıq və intellektual kapital, simvolik dəyər istehsalı, bilik intensivliyi, sektorlararası əməkdaşlıq və heterogen şəbəkələr yaradıcı sənayelərin əsas xüsusiyyətləri kimi müəyyən edilir.
İkinci qat bu xüsusiyyətlərin yerli şəbəkələr, klasterlər, əməkdaşlıq, təşkilatlararası əlaqələr və sektorlararası qarşılıqlı təsir vasitəsilə iqtisadi sistemə daxil olmasını ifadə edir.
Üçüncü qat sektorlararası əlaqəliliyi üç əsas kanala ayırır: əmək və bacarıq əlaqələri; bilik, innovasiya və Ar-Ge əlaqələri; istehsal əlaqələri. Tədqiqatın empirik hissəsi üçüncü qrupun istehsal ölçüsünə, yəni giriş–çıxış əlaqələrinə fokuslanır.
Dördüncü qatda isə şəbəkə inteqrasiyası, bilik mübadiləsi, innovasiya yayılması və dəyər zəncirinin uyğunlaşması kimi daha geniş iqtisadi rollar yer alır. Tədqiqat bu nəticələri birbaşa ölçmür; istehsal şəbəkəsindəki struktur mövqenin belə mexanizmlər baxımından niyə vacib ola biləcəyini müzakirə edir.
Input–Output Relatedness İndeksi Nəyi Ölçür?
IOR müəyyən sektorlararası iqtisadi axının təchizatçı üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olması ilə alıcı üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olmasını bərabər çəkidə birləşdirir. Yüksək IOR iki sektor arasında nisbi olaraq güclü istiqamətli istehsal əlaqəliliyini göstərir; yüksək dəyər öz-özlüyündə səbəbiyyət, innovasiya və ya iqtisadi performans demək deyil.
İstiqamətli IOR tənlikləri
Sektor \(i\)-dən sektor \(j\)-yə istiqamətli əlaqəlilik:
\[ IOR_{ij} = \frac{1}{2} \left( \frac{F_{ij}}{\sum_k F_{ik}} + \frac{F_{ij}}{\sum_k F_{kj}} \right) \times 100 \tag{1} \]
Əks istiqamətdəki əlaqəlilik isə:
\[ IOR_{ji} = \frac{1}{2} \left( \frac{F_{ji}}{\sum_k F_{jk}} + \frac{F_{ji}}{\sum_k F_{ki}} \right) \times 100 \tag{2} \]
Burada \(F_{ij}\), sektor \(i\)-nin sektor \(j\)-yə təqdim etdiyi mal və xidmətlərin milyon avro ilə dəyəridir. \(\sum_k F_{ik}\), sektor \(i\)-nin ümumi sektorlararası satışlarını; \(\sum_k F_{kj}\) isə sektor \(j\)-nin ümumi sektorlararası alışlarını göstərir.
Birinci nisbət həmin axının təchizatçı sektorun ümumi sektorlararası satışları daxilindəki çəkisini ölçür. İkinci nisbət eyni axının alıcının ümumi sektorlararası alışları daxilindəki çəkisini ölçür. İki nisbət bərabər çəkidə ortalanır və 100-ə vurulur.
Hər iki kəsr eyni pul vahidinin bir-birinə bölünməsi ilə yarandığı üçün IOR ölçüsüzdür. Mənbə metodunda IOR dəyəri 0 ilə 100 arasında şərh edilir.
IOR matrisi niyə asimmetrikdir?
\(IOR_{ij}\) və \(IOR_{ji}\) müxtəlif iqtisadi axınları və müxtəlif satış/alış cəmlərini ehtiva edir. Məsələn, yaradıcı sənayelərdən telekommunikasiyaya gedən nisbi istehsal əlaqəsi ilə telekommunikasiyadan yaradıcı sənayelərə gələn əlaqənin iqtisadi çəkisi eyni olmaq məcburiyyətində deyil. Buna görə şəbəkə istiqamətlidir.
64 sektor qrupundan 55 düyünlü şəbəkəyə
Eurostat məlumat dəsti ilkin olaraq 64 sektor qrupunu ehtiva edir. Yaradıcı fəaliyyətləri təmsil etdiyi qəbul edilən doqquz sektor qrupu təhlil məqsədilə vahid CI düyünündə birləşdirilmişdir. Bu doqquz sektor arasındakı əməliyyatlar birləşdirilmiş düyünün daxili əməliyyatlarına çevrilmiş və ayrıca şəbəkə əlaqələri kimi göstərilməmişdir.
Nəticədə şəbəkə:
- 54 yaradıcı olmayan sektor düyünü,
- 1 birləşdirilmiş Creative Industries düyünü,
- cəmi 55 düyün
ehtiva edir. Öz-əlaqələr çıxarıldıqda nəzəri maksimum istiqamətli əlaqə sayı \(55\times54=2970\)-dir.
IOR həddi niyə istifadə edildi?
Giriş–çıxış şəbəkələrində çox sayda son dərəcə kiçik iqtisadi axın ola bilər. Bütün əlaqələr saxlanıldıqda şəbəkə demək olar ki, tam dolu hala gəlir və güclü struktur əlaqələri vizual və analitik baxımdan fərqləndirmək çətinləşir.
Mənbə həssaslıq təhlili nəticəsində əsas hədd kimi \(IOR>0.5\) istifadə etmişdir. Bu hədd 2010 şəbəkəsində ümumi çəkili gücün %93,9-unu, 2022 şəbəkəsində isə %93,5-ini qoruyarkən zəif əlaqələrin mühüm hissəsini ayırır.
Şəbəkə ölçüləri nəyi göstərir?
| Ölçü | Elmi mənası |
|---|---|
| Network density | Reallaşmış istiqamətli əlaqələrin bütün nəzəri əlaqələrə nisbəti. |
| Degree | Bir sektorun birbaşa əlaqələrinin sayı. |
| In-degree | Sektora daxil olan birbaşa əlaqələrin sayı. |
| Out-degree | Sektordan çıxan birbaşa əlaqələrin sayı. |
| Strength | Düyünlə əlaqəli əlaqə çəkilərinin cəmi. |
| In-strength | Daxil olan IOR çəkilərinin cəmi. |
| Out-strength | Çıxan IOR çəkilərinin cəmi. |
| Betweenness centrality | Sektorun digər sektor cütləri arasındakı qısa yollar üzərində nə dərəcədə vasitəçi mövqedə olduğunu göstərir. |
| Closeness centrality | Sektorun şəbəkədəki digər sektorlara struktur baxımdan nə qədər yaxın olduğunu göstərir. |
| Eigenvector centrality | Bir sektorun yalnız çox əlaqəli olub-olmadığını deyil, qoşulduğu sektorların da nə qədər mərkəzi olduğunu nəzərə alan mərkəzilik ölçüsü. |
IOR-dan şəbəkə məsafəsinə çevrilmə
Betweenness və closeness kimi shortest-path əsaslı ölçülər üçün güclü iqtisadi əlaqənin şəbəkə baxımından daha qısa məsafə olması lazımdır. Buna görə mənbə IOR çəkisini:
\[ d_{ij}=\frac{1}{IOR_{ij}} \]
çevrilməsi ilə məsafəyə çevirmişdir. IOR artdıqca şəbəkə məsafəsi azalır. Eigenvector centrality isə birbaşa ilkin IOR çəkiləri üzrə hesablanmışdır.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
2010 və 2022 AB-27 şəbəkələrinin müqayisəsi
| Şəbəkə xüsusiyyəti | 2010 | 2022 | Dəyişikliyin mənası |
|---|---|---|---|
| Network density | 0.576 | 0.590 | Reallaşmış əlaqələrin nisbəti bir qədər artdı. |
| Əlaqələrin sayı | 1711 | 1751 | 40 əlavə istiqamətli əlaqə saxlanıldı. |
| Orta ümumi degree | 62.22 | 63.67 | Orta birbaşa əlaqələrin sayı bir qədər artdı. |
| Orta strength | 156.77 | 148.24 | Orta çəkili əlaqə intensivliyi azaldı. |
Bu dörd ölçünün birlikdə oxunması vacibdir. Şəbəkə 2022-ci ildə bir qədər daha çox əlaqə ehtiva edir, lakin əlaqələrin orta ümumi çəkisi azalır. Buna görə Avropa istehsal şəbəkəsi “daha çox və eyni zamanda daha güclü əlaqələr” istiqamətində birölçülü dəyişiklik göstərmir.
Disassortative İstehsal Şəbəkəsi Nə Deməkdir?
Disassortative şəbəkə yüksək əlaqə səviyyəsinə malik düyünlərin yenə yüksək əlaqəli düyünlərlə qruplaşmaq əvəzinə daha aşağı əlaqəli düyünlərlə əlaqə qurmağa meylli olduğu şəbəkədir. Bu tədqiqatda həm degree–ANND, həm də strength–ANNS əlaqələrinin mənfi olması AB-27 sektorlararası şəbəkəsinin bu quruluşa malik olduğunu göstərir; lakin bu nümunə təkbaşına bilik yayılması və ya dayanıqlılıq mexanizmini sübut etmir.
| Əlaqə | 2010 Spearman ρ | 2022 Spearman ρ |
|---|---|---|
| Degree – ANND | −0.271 | −0.430 |
| Strength – ANNS | −0.849 | −0.928 |
Çəkili strength–ANNS əlaqəsinin xeyli daha mənfi olması disassortativity nümunəsinin əlaqə sayından daha çox əlaqə intensivliyində nəzərə çarpdığını göstərir.
OLS yoxlaması
| Əlaqə | İl | β | p dəyəri | R² |
|---|---|---|---|---|
| Degree → ANND | 2010 | −0.086 | 0.019 | 0.099 |
| Degree → ANND | 2022 | −0.108 | 0.0049 | 0.140 |
| Strength → ANNS | 2010 | −0.152 | <0.001 | 0.672 |
| Strength → ANNS | 2022 | −0.174 | <0.001 | 0.684 |
OLS nəticələri korrelyasiya tapıntıları ilə eyni istiqamətdədir. Xüsusilə strength–ANNS əlaqəsində təxminən %67–68 izah olunan variasiya çəkili şəbəkənin disassortative nümunəsinin degree əsaslı əlaqədən daha güclü olduğunu göstərir.
Yaradıcı sənayelərin 2022-ci ildəki güclü çıxan əlaqələri
| Sektor/alt sektor | Outgoing IOR |
|---|---|
| İdman, əyləncə və rekreasiya fəaliyyətləri | 10.63 |
| Hüquq, mühasibat, baş ofislər və idarəetmə məsləhətçiliyi | 10.40 |
| İcarə və lizinq fəaliyyəti | 10.01 |
| Stasionar qayğı və yaşayış yeri verilməyən sosial xidmətlər | 8.82 |
| Motorlu nəqliyyat vasitələri istisna olmaqla topdansatış ticarəti | 8.37 |
| Elmi tədqiqat və inkişaf | 8.03 |
| Kağız və kağız məmulatlarının istehsalı | 7.52 |
| Təhlükəsizlik, ətraf mühit, ofis və inzibati dəstək fəaliyyəti | 7.40 |
| Telekommunikasiya | 7.08 |
| Üzvlük təşkilatlarının fəaliyyəti | 6.95 |
Yaradıcı sənayelərin 2022-ci ildəki güclü daxil olan əlaqələri
| Sektor/alt sektor | Incoming IOR |
|---|---|
| Elmi tədqiqat və inkişaf | 12.12 |
| Hüquq, mühasibat, baş ofislər və idarəetmə məsləhətçiliyi | 10.32 |
| Dövlət idarəçiliyi, müdafiə və məcburi sosial təminat | 9.03 |
| Məşğulluq fəaliyyəti | 8.41 |
| Üzvlük təşkilatlarının fəaliyyəti | 8.13 |
| Telekommunikasiya | 7.98 |
| İdman, əyləncə və rekreasiya fəaliyyətləri | 7.49 |
| Təhlükəsizlik, ətraf mühit, ofis və inzibati dəstək fəaliyyəti | 7.46 |
| Motorlu nəqliyyat vasitələri istisna olmaqla topdansatış ticarəti | 7.22 |
| Sığorta və pensiya təminatı istisna olmaqla maliyyə xidmətləri | 7.16 |
Bu struktur yaradıcı sənayelərin yalnız mədəniyyət və əyləncə sektorları ilə deyil, həm də Ar-Ge, peşəkar xidmətlər, telekommunikasiya, ticarət, dövlət idarəçiliyi və sosial xidmətlər kimi geniş iqtisadi mühitlə əlaqəli olduğunu göstərir.
Mərkəzilik nəticələri
| Göstərici | IOR > 0.5 — 2010 | IOR > 0.5 — 2022 | IOR > 1 — 2010 | IOR > 1 — 2022 |
|---|---|---|---|---|
| Betweenness | 0.459 (1) | 0.384 (1) | 0.459 (1) | 0.384 (1) |
| Closeness | 6.06 (1) | 5.02 (2) | 6.06 (1) | 5.02 (2) |
| In-degree | 53 (1) | 53 (1) | 53 (1) | 52 (1) |
| Out-degree | 49 (2) | 50 (2) | 44 (3) | 44 (1) |
| In-strength | 235.21 (1) | 233.07 (1) | 235.21 (1) | 232.11 (1) |
| Out-strength | 213.2 (1) | 201.4 (1) | 209.27 (1) | 196.58 (1) |
Yaradıcı sənayelərin in-strength, out-strength və betweenness üzrə davamlı olaraq birinci yerdə olması sektorun əlaqə sayından əlavə, sıx iqtisadi əlaqələr və şəbəkədaxili vasitəçilik baxımından da güclü mövqedə olduğunu göstərir.
Closeness dəyərinin 6.06-dan 5.02-yə düşməsi və sıralamanın birincidən ikinciyə geriləməsi CI düyününün şəbəkənin qalan hissəsinə nisbi yaxınlığında müəyyən zəifləmə olduğunu göstərir.
Betweenness-in 0.459-dan 0.384-ə düşməsi də vasitəçilik rolunun tam aradan qalxmadığını, lakin mütləq ölçünün azaldığını göstərir. Buna baxmayaraq yaradıcı sənayelər hər iki ildə birinci yerdədir.
Eigenvector centrality
Eigenvector centrality yaradıcı sənayelər üçün 2010 və 2022-ci ildə 1.00-dır və düyün hər iki ildə bütün sektorlar arasında birinci yerdədir. Bu tapıntı yaradıcı sənayelərin yalnız çox sayda əlaqə qurmadığını, özləri də şəbəkədə mərkəzi mövqedə olan sektorlarla əlaqəli olduğunu göstərir.
Yaradıcı Sənayelərin Yüksək Mərkəziliyi İnnovasiya Yayılmasını Sübut Edirmi?
Xeyr. Yüksək betweenness, strength və ya eigenvector centrality yaradıcı sənayelərin bilik ötürülməsi və innovasiya yayılması üçün əlverişli struktur mövqeyə malik ola biləcəyini düşündürə bilər; lakin tədqiqat birbaşa bilik axınını, innovasiya nəticəsini, firma performansını və ya səbəbli spillover təsirlərini ölçmür. Bu mexanizmlər mənbədə potensial nəticələr kimi nəzərdən keçirilir.
Hədd həssaslığı
| Hədd | Network density | Əlaqələrin sayı | Orta ümumi degree | Orta strength | Qorunan ümumi strength |
|---|---|---|---|---|---|
| Bütün əlaqələr | 0.997 | 2962 | 107.71 | 158.50 | 100% |
| IOR > 0.5 | 0.590 | 1751 | 63.67 | 148.24 | 93.5% |
| IOR > 1 | 0.379 | 1127 | 40.98 | 131.92 | 83.2% |
Hədd 0.5-dən 1-ə qaldırıldıqda əlaqələrin sayı 1751-dən 1127-yə düşür. Buna baxmayaraq çəkili şəbəkə gücünün %83,2-si qorunur və yaradıcı sənayelərin əsas mərkəzilik mövqeyi böyük ölçüdə dəyişmir. Bu nəticə əsas struktur tapıntının yalnız bir filtr seçiminə bağlı olmadığını dəstəkləyir.
2010–2022 dəyişikliyinin qiymət ölçüsü
2010 və 2022 giriş–çıxış cədvəlləri cari qiymətlərlə verilmişdir. Buna görə iki il arasındakı weighted strength dəyişikliyi yalnız fiziki və ya real istehsal əlaqələrindəki dəyişikliyi təmsil etməyə bilər. Sektor qiymət səviyyələrinin müxtəlif sürətlə dəyişməsi də pul axınlarının çəkilərinə təsir göstərə bilər.
Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr
- Yaradıcı sənayelər 2010 və 2022-ci ildə AB-27 sektorlararası şəbəkəsində yüksək dərəcədə əlaqəli və struktur baxımdan mərkəzi mövqedədir.
- CI düyünü in-strength, out-strength və betweenness üzrə hər iki ildə yuxarı sıralardadır.
- Eigenvector centrality hər iki ildə 1.00 və birinci yerdədir.
- AB-27 istehsal şəbəkəsi 2022-ci ildə 2010-cu illə müqayisədə bir qədər yüksək density, əlaqə sayı və average degree göstərir.
- Average strength eyni dövrdə azalmışdır.
- Şəbəkə həm degree, həm də strength baxımından disassortative struktur göstərir.
- Disassortativity xüsusilə çəkili strength–ANNS əlaqəsində güclüdür.
- Yaradıcı sənayelər elmi Ar-Ge, peşəkar xidmətlər, telekommunikasiya, ticarət və digər bilik-intensiv sektorlarla güclü əlaqələr göstərir.
- Əsas mərkəzilik nəticəsi IOR > 0.5 və IOR > 1 şəbəkələrində ümumilikdə qorunur.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr
- Yaradıcı sənayelərin yüksək mərkəziliyinin innovasiyanın birbaşa səbəbi olduğu sübut edilməmişdir.
- Bilik yayılması və firma performansı birbaşa ölçülməmişdir.
- Mərkəzilik iqtisadi dayanıqlılığın səbəbli sübutu deyil.
- Bütün AB üzv ölkələrində eyni şəbəkə strukturunun olduğu deyilə bilməz; tədqiqat AB-27-ni vahid aqreqat iqtisadiyyat kimi nəzərdən keçirir.
- 2010–2022 strength fərqlərinin hamısı real istehsal strukturundakı dəyişikliyə aid edilə bilməz; məlumatlar cari qiymətlərlədir.
- Birləşdirilmiş CI düyününün mərkəzilik sıralaması yaradıcı alt sektorların hər birinin ayrıca eyni dərəcədə mərkəzi olması demək deyil.
- Mənbə məlumatlarının təfərrüat səviyyəsinin əhatə etmədiyi yaradıcı fəaliyyətlər üçün ayrıca şəbəkə nəticələri yoxdur.
Məhdudiyyətlər
Birinci məhdudiyyət coğrafi aqreqasiyadır. AB-27 vahid iqtisadi sistem kimi nəzərdən keçirilmişdir; Litva, Almaniya, İspaniya və digər üzv dövlətlər arasındakı struktur fərqlər görünmür.
İkinci məhdudiyyət sektor aqreqasiyasıdır. Doqquz geniş məlumat qrupu vahid CI düyünündə birləşdirilmişdir. Birləşdirilmiş düyün çoxlu müxtəlif fəaliyyəti ehtiva etdiyindən ümumi əlaqə sayı və mərkəzilik səviyyəsi ayrı-ayrı yaradıcı alt sektorların strukturunu birbaşa təmsil etməyə bilər.
Üçüncü məhdudiyyət məlumat əhatəsidir. Mədəni təhsil, dizayn və vizual incəsənət, arxiv–kitabxana–mədəni irs, eləcə də bəzi səhnə və bədii istehsal fəaliyyətləri Eurostat giriş–çıxış təfərrüatlarında müstəqil şəkildə izlənə bilmir.
Dördüncü məhdudiyyət hədd seçimidir. IOR filtri çox zəif əlaqələri kənarlaşdıraraq şəbəkə strukturunu sadələşdirir; müxtəlif hədlər degree əsaslı dəyərləri və şəbəkə sıxlığını birbaşa dəyişə bilər.
Beşinci məhdudiyyət məlumat qiymətləndirilməsidir. 2010 və 2022 cədvəlləri cari qiymətlərlə olduğuna görə inflyasiya və sektora xas qiymət hərəkətləri çəkili giriş–çıxış əlaqələrinə təsir göstərə bilər.
Altıncı məhdudiyyət şərh səviyyəsidir. Tədqiqat struktur daxilolmanı ölçür; bilik yayılması, innovasiya spillover-u, koordinasiya, iqtisadi dayanıqlılıq, dəyər zəncirinin uyğunlaşması və ya firma səviyyəsində qarşılıqlı təsirləri birbaşa sınaqdan keçirmir.
Mənbə və Metod Qeydi
Özgün başlıq: Creative Industries in the EU-27 Intersectoral Network: A Relatedness-Based Input–Output Analysis
Müəlliflər: Deimantė Krisiukėnienė; Asta Gaigalienė.
Məsul müəllif: Deimantė Krisiukėnienė.
Qurum: Faculty of Economics and Management, Vytautas Magnus University, Kaunas, Lithuania.
Jurnal: Economies.
Nəşriyyat: MDPI.
Biblioqrafik qeyd: 2026, Cild 14, Say 9, Məqalə 367.
DOI: 10.3390/economies14090367.
Tarixlər: Qəbul edilib 16 İyun 2026; reviziya 24 Avqust 2026; qəbul 24 Avqust 2026; nəşr 2 Sentyabr 2026.
Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).
Mənbə növü: Eurostat sektorlararası giriş–çıxış cədvəllərinə əsaslanan empirik, çəkili və istiqamətli iqtisadi şəbəkə təhlili.
Məlumat illəri: 2010 və 2022.
Coğrafi əhatə: AB-27; üzv ölkələr ayrı şəbəkələr kimi deyil, vahid inteqrasiya olunmuş iqtisadi sistem kimi modelləşdirilmişdir.
Pul vahidi: Milyon avro, baza qiymətləri, cari qiymətlər.
Məlumat mənbəyi: Eurostat simmetrik supply-use/input-output məlumat bazası.
Proqram təminatı: RStudio 2025.05.0+496.pro5 və R igraph paketi.
Şəbəkə quruluşu: 55 düyünlü çəkili və istiqamətli şəbəkə; 54 digər sektor + bir aqreqat Creative Industries düyünü.
Əsas metod: İstiqamətli Input–Output Relatedness (IOR); \(IOR>0.5\) əsas filtr; density; degree; in-degree; out-degree; strength; in-strength; out-strength; ANND; ANNS; Spearman korrelyasiyası; tamamlayıcı OLS reqressiyası; betweenness; closeness; eigenvector centrality.
Yol məsafəsi çevrilməsi: \(d_{ij}=1/IOR_{ij}\).
Dayanıqlılıq yoxlaması: Filtrlənməmiş şəbəkə, \(IOR>0.5\) və \(IOR>1\) müqayisələri; mənbə daha sərt hədlərin də həssaslıq çərçivəsində araşdırıldığını bildirir.
Maliyyələşdirmə: Tədqiqat Research Council of Lithuania tərəfindən dəstəklənən “Identification and Assessment of Creative Industries Innovation Diffusion Network” layihəsinin bir hissəsidir; layihə nömrəsi P-PD-24-176.
Etika: Institutional Review Board və informed consent müddəaları tətbiq edilmir.
Məlumat əlçatanlığı: İstifadə olunan giriş–çıxış məlumatları Eurostat məlumat deposunda açıq şəkildə mövcuddur.
Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişlər.
Müəllif töhfələri: D.K.; konseptuallaşdırma, metod, məlumat təhlili, ilkin qaralama və nəzərdən keçirmə/redaktə. A.G.; konseptuallaşdırma və nəzarət.
Əsas şərh məhdudiyyəti: Şəbəkə əlaqəliliyi və mərkəzilik struktur münasibətləridir. Bunlar innovasiya yayılması, iqtisadi dayanıqlılıq, bilik transferi və ya dəyər zənciri koordinasiyasının birbaşa səbəbli ölçüsü deyil.
Əsas məlumat məhdudiyyəti: Creative Industries düyünü bir neçə geniş NACE aqreqatının birləşməsidir və bəzi aqreqatlara yaradıcı olmayan fəaliyyətlər də daxil ola bilər. Bəzi yaradıcı fəaliyyətlər isə sektor təfərrüatı yetərli olmadığı üçün müstəqil şəkildə müşahidə edilə bilmir.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib