Teachmint dəstəkli Creative Problem Solving (CPS) bu tədqiqatda təbii resurs münaqişələrini yalnız bir düzgün cavabı olan tapşırıqlar kimi deyil, iqtisadi, sosial və ekoloji maraqların eyni vaxtda qiymətləndirilməsini tələb edən yaxşı strukturlaşdırılmamış coğrafi problemlər kimi nəzərdən keçirən və CPS-in dörd həll mərhələsini Teachmint öyrənmə platforması vasitəsilə təşkil edən tədris dizaynıdır. Tədqiqat İndoneziyanın Şərqi Yava bölgəsindəki MA Al Maarif Singosari məktəbində mövcud iki Grade XI sosial elmlər sinfində kvazi-eksperimental ekvivalent olmayan ön-test–son-test nəzarət qrupu dizaynı ilə aparılmışdır. Teachmint dəstəkli CPS sinfində 39, elmi yanaşmanın tətbiq olunduğu nəzarət sinfində isə 42 şagird olmuşdur.

İki sinfin 2023/2024 tədris ilinin birinci dövründəki aralıq qiymətləndirmə üzrə orta nailiyyət göstəriciləri müvafiq olaraq 81 və 80 olduğuna görə siniflər məqsədli şəkildə seçilmiş, daha sonra püşkatma üsulu ilə XI IIS 2 eksperimental şəraitə, XI IIS 3 isə nəzarət şəraitinə təyin edilmişdir. Məktəb cədvəlinə görə şagirdlərin fərdi şəkildə təsadüfi bölüşdürülməsi mümkün olmamışdır. Tədqiqat 14 noyabr 2023-cü ildə başlayan üç əyani dərs görüşü boyunca aparılmışdır.

Yaradıcı düşünmə İndoneziyanın dəniz, mədənçilik, meşə təsərrüfatı və turizm resurslarında sosial-ekoloji münaqişələri əhatə edən beş açıq tipli sualla qiymətləndirilmişdir. Cavablar dörd komponent üzrə qiymətləndirilmişdir: axıcılıq, yəni həyata keçirilə bilən həll variantlarının sayı; çeviklik, yəni müxtəlif maraqlı tərəflərin baxışları arasında keçid edə bilmə; orijinallıq, yəni adi çərçivədən kənar və məkan miqyasına həssas həll təklif edə bilmə; detallaşdırma, yəni həlli əsaslandırmaları, əlaqələri və təfərrüatları ilə inkişaf etdirə bilmə.

Eksperimental sinfin orta yaradıcı düşünmə balı 57,3-dən 82,4-ə, nəzarət sinfinin balı isə 54,4-dən 73,9-a yüksəlmişdir. Orta normallaşdırılmış qazanc eksperimental qrupda 0,61, nəzarət qrupunda 0,42 kimi bildirilmiş və qruplar arasındakı N-gain fərqi müstəqil seçmə t-testində p<0,001 səviyyəsində əhəmiyyətli olmuşdur. Dörd komponent arasında siniflərarası ən böyük fərq orijinallıqda müşahidə edilmiş, detallaşdırma isə hər iki sinifdə ən aşağı komponent olaraq qalmışdır.

Bu nəticələr ehtiyatla şərh edilməlidir. Eksperimental şəraitdə CPS modeli ilə Teachmint platforması birlikdə tətbiq edilmişdir; tədqiqat bu iki komponentin təsirini bir-birindən ayırmamışdır. Hər iki sinif qrup işi apardığı üçün müşahidə edilən fərq yalnız qrup işına da aid edilə bilməz. Bundan əlavə, tətbiq yalnız üç dərs görüşünü əhatə etdiyindən nəticələr qısamüddətli yaradıcı düşünmə performansını göstərir; davamlı, sabit yaradıcı düşünmə dəyişikliyini sübut etmir.

Tədqiqatın əsas problemi

Məktəb coğrafiyasında təbii resurslar çox vaxt “hansı resurs harada yerləşir?” və ya “hansı bölgədə hansı istehsal aparılır?” kimi yerləşmə və paylanma məlumatları ilə tədris oluna bilər. Mənbə tədqiqat isə təbii resursların idarə olunmasının bundan daha mürəkkəb olduğunu vurğulayır. Mədən sahəsi, meşə, sahilyanı turizm ərazisi və ya dəniz resursu eyni vaxtda iqtisadi gəlir, yerli əhalinin dolanışığı, ekoloji sərhədlər, torpaqdan istifadə və dövlət siyasətləri ilə əlaqəlidir.

Buna görə şagirdin yalnız bir resursun yerini bilməsi münaqişəni həll etmək üçün kifayət etmir. Şagird müxtəlif maraqlı tərəflərin niyə fərqli şeylər istədiyini, həllin bir coğrafi miqyasda fayda verərkən başqa miqyasda zərər yaradıb-yaratmadığını və iqtisadi istifadə ilə ekoloji davamlılıq arasındakı kompromisləri qiymətləndirməlidir.

Tədqiqatın ədəbiyyat boşluğu da burada qurulur. Creative Problem Solving-in riyaziyyat, təbiət elmləri və dizayn təhsilində yaradıcı düşünmə ilə əlaqəsi daha əvvəl araşdırılsa da, coğrafi təbii resurs münaqişələrində CPS-in necə işlədiyi və bu prosesin Learning Management System vasitəsilə təşkil edilməsinin nə ifadə etdiyi daha az məlumdur.

Yaxşı Strukturlaşdırılmamış Problem Nədir və Təbii Resurs Münaqişələrinə Niyə Uyğundur?

Yaxşı strukturlaşdırılmamış problem başlanğıc şərtlərinin, müvafiq məlumatların, maraqlı tərəflərin prioritetlərinin və ya qəbul edilə bilən həll meyarlarının tək və qəti olmadığı; bir neçə əsaslandırıla bilən həllin eyni vaxtda müdafiə oluna bildiyi problem növüdür. Bu tədqiqatda təbii resurs münaqişələri bu sinfə daxil edilmişdir, çünki mədənçilik, meşə təsərrüfatı, dəniz resursları və turizm kimi mövzularda iqtisadi istifadə, yerli icmaların rifahı və ekoloji davamlılıq eyni vaxtda qiymətləndirilməlidir və vahid alqoritmik düzgün cavab yoxdur.

“Pis müəyyənləşdirilmiş” olmaq “həllolunmaz” olmaq demək deyil

Ill-structured ifadəsi problemin mənasız və ya həllolunmaz olduğu demək deyil. Bu, problemin həll yolunun əvvəlcədən vahid əməliyyat ardıcıllığı ilə müəyyən edilə bilmədiyini bildirir. Şagird hansı məlumatların mühüm olduğunu seçməli, müxtəlif həll namizədləri yaratmalı, maraqlı tərəflərin tələblərini müqayisə etməli və sonda niyə müəyyən həlli üstün tutduğunu əsaslandırmalıdır.

Mənbə buna görə təbii resursların idarə olunmasını sadəcə əzbərlənmiş coğrafi faktların təkrarlandığı mövzu kimi deyil, yaradıcı coğrafi mühakimə üçün istifadə oluna bilən problem sahəsi kimi nəzərdən keçirir.

Tədqiqatın iki tədqiqat sualı

Teachmint Dəstəkli Creative Problem Solving Bu Tədqiqatda Necə İşləyir?

Teachmint dəstəkli Creative Problem Solving şagirdlərin real təbii resurs münaqişəsini əvvəlcə aydınlaşdırdığı, sonra çoxlu baxış və həll yaratdığı, variantları qiymətləndirib uyğun həlli seçdiyi və nəhayət həll strategiyasını ətraflı əsaslandıraraq təqdim etdiyi dörd mərhələli CPS prosesinin rəqəmsal material, qrup müzakirəsi, zehin xəritəsi, iş vərəqi və təqdimat vasitələri ilə dəstəklənmiş formasıdır.

Birinci mərhələ: problemi aydınlaşdırma

Müəllim dərsdən əvvəl mədənçilik, meşə təsərrüfatı, dəniz resursları və turizm mövzularına dair dörd müzakirə videosu hazırlamış və onları Teachmint-in Study Material bölməsinə yerləşdirmişdir. Şagirdlər beş və ya altı nəfərlik yeddi heterogen qrupa bölünmüşdür.

Hər qrup ona verilən videodakı təbii resurs problemini araşdırmış və məhdud vaxt ərzində mümkün qədər çox problem, qeyri-müəyyənlik və mürəkkəb məqam müəyyən etməyə çalışmışdır. Mənbənin pedaqoji şərhinə görə bu mərhələ xüsusilə çoxlu fikir və sual yaratma qabiliyyəti olan axıcılığı məşq etdirir.

İkinci mərhələ: baxış və alternativ yaratma

Şagirdlər fikir bildirməzdən əvvəl Teachmint modulundakı video, zehin xəritəsi, akademik məqalə, poster, infoqrafika və vizual kimi müxtəlif mənbələrdən məlumat toplamışdır. Daha sonra şagirdlər mümkün həlləri müxtəlif perspektivlərdən müzakirə etmişdir.

Bu mərhələnin axıcılığı və çevikliyi dəstəkləməsi nəzərdə tutulmuşdur. Şagirddən yalnız çoxlu fikir yaratması deyil, məsələn, mədən şirkəti, yerli fermer icması, turizm sektoru və ya ekoloji mühafizə baxımından eyni problemə müxtəlif şəkildə baxa bilməsi gözlənilmişdir.

Üçüncü mərhələ: həlləri qiymətləndirmə və seçmə

Qrup üzvləri həll təkliflərini formalaşdırdıqdan sonra hansı strategiyanın daha güclü və daha yeni olduğunu müzakirə etmiş, lazım bildikdə əlavə məlumat axtarmış və ən uyğun həll üzərində razılaşmağa çalışmışdır.

Mənbə bu mərhələni xüsusilə orijinallıq ilə əlaqələndirir; çünki şagirddən tanış həlləri sorğulaması və asanlıqla ağla gəlməyən variantları qiymətləndirməsi gözlənilir.

Dördüncü mərhələ: həll strategiyasını əsaslandırma

Hər qrup ortaq cavabını Teachmint-in test funksiyasındakı müzakirə formasına yazmış, nəticələrini zehin xəritəsi ilə təşkil etmiş, PowerPoint təqdimatı hazırlamış və sinfə təqdim etmişdir. Təqdimat ardıcıllığı püşklə müəyyən edilmiş; digər qruplar sual, təklif və əks fikirlərlə iştirak etmişdir.

Müəllim müzakirə və öyrənmə prosesini qiymətləndirmiş; şagirdlər də Google Form vasitəsilə mövzunu nə dərəcədə başa düşdüklərinə dair rəy vermişdir. Mənbə bu son mərhələni xüsusilə həllin ətraflı izah edilməsini tələb etdiyinə görə detallaşdırma ilə əlaqələndirir.

Nəzarət sinfi passiv tədris alıbmı?

Xeyr. Nəzarət sinfi passiv mühazirə və ya heç bir müdaxilə almayan nəzarət deyil. Şagirdlər yenə yeddi heterogen qrupda çalışmış və İndoneziya milli kurikulumundakı elmi yanaşmanı izləmişdir.

Elmi yanaşma beş prosesdən ibarət olmuşdur: müşahidə etmə, sual vermə, məlumat toplama, mühakimə yürütmə və nəticələri ünsiyyət vasitəsilə təqdim etmə. Qruplar Google Drive linki ilə verilən mövzu videosuna baxmış, başa düşmədikləri hissələr haqqında suallar vermiş, müxtəlif mənbələrdən məlumat toplamış, məntiqi nəticələrə gəlmiş və PowerPoint təqdimatı ilə sinfə izah etmişdir.

Bu dizaynın mühüm nəticəsi budur ki, eksperimental–nəzarət fərqi yalnız “aktiv qrup işi aparıldı/aparılmadı” fərqi deyil. Hər iki sinif qrup şəklində çalışmışdır; əsas fərq CPS-in problem həll etmə quruluşu və eksperimental sinifdəki Teachmint rəqəmsal mühitidir.

N-gain Formulu Nəyi Ölçür?

Normallaşdırılmış qazanc və ya N-gain şagirdin ön-testdən son-testə əldə etdiyi real bal artımını, başlanğıc balından sonra çata biləcəyi maksimum bal artımına nisbətləndirən ölçüsüz qazanc göstəricisidir; bu tədqiqatda iki sinfin başlanğıc balları fərqli ola bildiyi üçün yaradıcı düşünmənin inkişafını yalnız xam bal fərqi ilə deyil, mövcud inkişaf imkanına görə müqayisə etmək məqsədilə istifadə edilmişdir.

Mənbədə istifadə olunan formula:

\[ N_g=\frac{S_{post}-S_{pre}}{S_{max}-S_{pre}} \]

\(N_g\) normallaşdırılmış qazancdır. \(S_{post}\) son-test balı; \(S_{pre}\) ön-test balı; \(S_{max}\) isə mənbədə “maximum score”, yəni mümkün olan maksimum bal kimi müəyyən edilmişdir.

Formulun surəti şagirdin həqiqətən nə qədər yüksəldiyini göstərir. Məxrəc isə şagirdin başlanğıc balından etibarən çata biləcəyi maksimum inkişaf sahəsini ifadə edir. Beləliklə başlanğıcda artıq yüksək balı olan şagird ilə aşağı balı olan şagirdin xam artımlarını eyni cür qiymətləndirmək problemi azaltmağa çalışılır.

N-gain vahidsiz nisbətdir. Tədqiqat eksperimental qrupun orta N-gain dəyərini 0,61, nəzarət qrupunun dəyərini 0,42 kimi bildirmişdir. Mənbə eyni dəyərləri faizlə müvafiq olaraq %61,25 və %42,40 kimi də verir; 0,61 və 0,42 dəyərləri yuvarlaqlaşdırılmış göstərişlərdir.

Mənbə 0,61 səviyyəsini istifadə etdiyi təsnifata görə “quite effective”, 0,42 səviyyəsini isə “less effective” kimi xarakterizə edir. Bu etiketlər tədqiqatın istifadə etdiyi şərh təsnifatıdır; N-gain öz-özlüyündə səbəbiyyət və ya uzunmüddətli öyrənmə davamlılığı ölçüsü deyil.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı və nümunə

Tədqiqat əyani şəkildə, 2023/2024 akademik ilinin bir dövründə aparılmış və 14 noyabr 2023-cü ildə başlamışdır. Hər sinifdə üç dərs görüşü keçirilmişdir.

Niyə “non-equivalent” adlandırılır?

Şagirdlər fərdi şəkildə eksperimental və nəzarət şəraitinə təsadüfi bölüşdürülməmişdir. Məktəb proqramına görə mövcud iki sinif olduğu kimi saxlanmışdır. Hansı sinfin eksperimental və ya nəzarət olacağı püşkatma ilə müəyyən edilsə də, yalnız iki mövcud klasterə əsaslanan bu quruluş fərdi randomizə edilmiş nəzarətli sınaq deyil.

Yaradıcı düşünmə testi

Test beş açıq tipli essay sualından ibarət olmuşdur. Hər sual İndoneziyanın dəniz, mədənçilik, meşə təsərrüfatı və turizm resurslarında yaxşı strukturlaşdırılmamış sosial-ekoloji vəziyyət əsasında şagirdin coğrafi problem həll etməsini və yer-əsaslı divergent düşünməsini qiymətləndirməyi məqsəd qoymuşdur.

Pilot etibarlılıq və güvənilirlik

Test tədqiqatın əsas nümunəsindən kənarda Grade XII sosial elmlər şagirdləri üzərində pilotlaşdırılmışdır. Mənbədə bütün maddə-toplam korrelyasiyalarının r=0,501–0,856 intervalında olduğu və istifadə olunan kritik dəyərin r=0,381 olduğu bildirilir; buna görə beş maddənin hamısı saxlanmışdır.

Mənbə iki güvənilirlik əmsalını 0,798 və 0,754 kimi verir və hər ikisinin 0,70-lik ənənəvi qəbul edilə bilən daxili tutarlılıq həddindən yuxarı olduğunu bildirir. Lakin mənbə eyni paraqrafda bu iki əmsalı ayrıca test forması və ya tətbiqlə açıq şəkildə əlaqələndirmir; buna görə Verianla bu uyğunluğu əlavə etmir.

Ön-test və son-test kateqoriya paylanması

Eksperimental sinfin ön-testində 25 şagird, yəni %64,1-lik hissə 65 baldan aşağı olmuşdur. Son-testdə eksperimental qrupda 65 baldan aşağı şagird qalmamış və 35 şagird, yəni %89,7-lik hissə Yaxşı və ya Əla kateqoriyasına yüksəlmişdir.

Mənbə mətninin bəzi paraqraflarında kateqoriya adları Cədvəl 2-dəki “Enough/Less/Very less” ifadələrindən “Fair/Poor/Very poor” formasına keçir. Rəqəmsal intervallar və tezliklər tutarlı olduğuna görə Verianla kateqoriya adlarını Azərbaycan dilində vahid və tutarlı şəkildə Kafi/Aşağı/Çox aşağı kimi vermişdir; mənbə rəqəmləri dəyişdirilməmişdir.

Ön-test və son-test ortalamaları

Qrafik hər iki sinfin son-test ortalamasının yüksəldiyini göstərir. Eksperimental sinifdə xam orta artım 25,1 bal, nəzarət sinfində xam orta artım 19,5 baldır. Bu iki xam fərq mənbə məlumatlarından birbaşa çıxarıla bilən arifmetik fərqlərdir; tədqiqatın əsas qrup müqayisəsi isə normallaşdırılmış qazanclar üzərində aparılmışdır.

Dörd yaradıcı düşünmə komponentində N-gain

Ən yüksək mütləq N-gain hər iki sinifdə çeviklik komponentindədir: eksperimental 0,80, nəzarət 0,66. Bu, hər iki şəraitdə şagirdlərin müxtəlif baxış bucaqlarını və alternativləri qiymətləndirmə baxımından nisbətən güclü qazanc göstərdiyini düşündürür.

Ən böyük eksperimental–nəzarət fərqi isə orijinallıqda 0,24-dür. Mənbə CPS tapşırıqlarının şagirdləri tanış həlləri sorğulamağa və ekoloji münaqişələri müəyyən yerlərə və miqyaslara görə fərqli şəkildə düşünməyə məcbur etməsinin bu nəticə ilə uyğun olduğunu müzakirə edir.

Detallaşdırma eksperimental qrupda 0,34, nəzarət qrupunda 0,16 olmaqla hər iki sinifdə ən zəif komponentdir. Bu nəticə əhəmiyyətlidir, çünki eksperimental sinifdəki aşağı detallaşdırmanı yalnız Teachmint və ya telefon paylaşımı ilə izah etmək mümkün deyil; platformadan istifadə etməyən nəzarət sinfi də eyni komponentdə aşağıdır.

Normallıq, dispersiyanın homogenliyi və hipotez testi

Mənbənin SPSS cədvəlində müstəqil seçmə t-testinin əhəmiyyətlilik dəyəri “0.000” kimi göstərilir. Statistik hesabatda bu dəyər tam sıfır kimi oxunmur; proqramın yuvarlaqlaşdırma həddindən aşağı olduğu üçün p<0,001 kimi ifadə edilir.

Mənbə t statistikasını, sərbəstlik dərəcəsini, qrup standart sapmalarını və ya Cohen's d kimi effekt ölçüsünü bildirmir. Buna görə Verianla bu dəyərləri təxmin etmir və ya geriyə doğru hesablamır.

Şagirdlərin cihaz və internetə çıxışı

Eksperimental sinifdə internat məktəbində qalan 10 şagirdin şəxsi smartfonu olmamışdır. Bu şagirdlər Teachmint materiallarına və qrup tapşırıqlarına çatmaq üçün digər qrup üzvlərinin telefonlarını paylaşmışdır.

Mənbə cihaz paylaşımının qrupların işə davam etməsini təmin etdiyini, lakin bəzi şagirdlərin fərdi tədqiqat, oxu, məlumatı təşkil etmə və uzun yazılı cavab hazırlama vaxtını azaltmış ola biləcəyini müzakirə edir. Lakin şəxsi telefonu olan və olmayan şagirdlərin performansı ayrıca müqayisə edilmədiyindən bu mümkün mexanizm birbaşa ölçülməmişdir.

İkinci texniki problem zehin xəritələri Teachmint-ə yüklənərkən məktəbin Wi-Fi bağlantısının qeyri-sabit olmasıdır. Tətbiqdə həll kimi Wi-Fi əvəzinə mobil məlumatdan istifadə edilmişdir.

Detallaşdırma niyə digər komponentlərdən daha aşağı qalmış ola bilər?

Mənbə detallaşdırmanın sadəcə fikir yaratmaqdan daha mürəkkəb tapşırıq olduğuna diqqət çəkir. Şagird təklif etdiyi həllin səbəblərini, nəticələrini, müxtəlif coğrafi miqyaslardakı təsirlərini və sosial-ekoloji münasibətlərini sistemli şəkildə izah etməlidir.

Üç görüşlük qısa müddət, şagirdlərin uzun yazılı izah təcrübəsinin məhdud olması və eksperimental sinifdə bəzi şagirdlərin cihaz paylaşması detallaşdırmanı çətinləşdirmiş ola bilər. Lakin bunların heç biri ayrıca təcrübə ilə sınaqdan keçirilmədiyi üçün səbəb izahı deyil, mümkün şərhlər kimi nəzərdən keçirilməlidir.

Bu Tədqiqat CPS-in Təsirini Teachmint-in Təsirindən Ayıra Bilirmi?

Xeyr. Eksperimental sinifdə Creative Problem Solving mərhələləri və Teachmint platforması eyni vaxtda istifadə olunduğuna görə tədqiqat müşahidə edilən yaradıcı düşünmə fərqinin nə qədərinin CPS-in problem həll etmə quruluşundan, nə qədərinin rəqəmsal resurs təşkilindən və ya bu ikisinin birləşməsindən qaynaqlandığını ayıra bilmir; nəticə yalnız “Teachmint dəstəkli CPS” adlı birləşmiş tədris şəraiti üçün keçərlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi və dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

Qısa müdaxilə: Tədqiqat yalnız üç əyani görüşü əhatə edir. Tədqiqat uzunmüddətli davamlılığı ölçməmişdir.

İki mövcud sinif: Yalnız iki sinifdən istifadə olunmuş və fərdi randomizasiya aparılmamışdır. Buna görə ümumiləşdirilə bilmə məhduddur.

CPS və Teachmint birlikdə dəyişmişdir: Tədris modeli ilə platforma təsiri bir-birindən ayrılmır.

Rəqəmsal çıxış bərabərsizliyi: Eksperimental sinifdəki 10 şagirdin şəxsi telefonu olmaması LMS əsaslı dizaynların bütün şagirdlər üçün bərabər əlçatan olduğu fərziyyəsini zəiflədir.

Wi-Fi problemi: Zehin xəritəsi yüklənərkən bağlantıda qeyri-sabitlik yaşanmışdır.

Detallaşdırma zəifliyi: Hər iki sinifdə də aşağı qalan detallaşdırma CPS mərhələlərinin uzun və ətraflı yazılı əsaslandırma üçün əlavə tədris dəstəyinə ehtiyac duya biləcəyini göstərir.

Sahə əsaslı öyrənmə yoxdur: Təbii resurs münaqişələri real sahələrdə birbaşa araşdırılmamış, video hadisələr vasitəsilə işlənmişdir. Buna görə tədqiqat vasitələnmiş hadisə-əsaslı coğrafi öyrənməyə aiddir.

Effekt ölçüsü bildirilmir: Statistik əhəmiyyətlilik vardır; lakin standartlaşdırılmış təsirin böyüklüyünü qiymətləndirən Cohen's d və ya oxşar dəyər mənbədə verilməmişdir.

Mənbənin gələcək tədqiqat təklifləri

Mənbə qısamüddətli qazancların davam edib-etmədiyini müəyyənləşdirmək üçün uzunmüddətli dizaynlar təklif edir. Bundan əlavə, Teachmint dəstəkli CPS-in veb-əsaslı GIS ilə birləşdirilərək şagirdlərin birbaşa məkan məlumatları ilə işləməsinin və yazılı detallaşdırmaya açıq dəstək verilməsinin sınaqdan keçirilməsi təklif olunur.

Tədqiqatçılar şagirdlərin öz ətraflarındakı mədən sahələri, sahilyanı turizm əraziləri və ya icma meşələri kimi real təbii resurs münaqişələrini sahə işi ilə araşdırmasını da gələcək tədqiqat yolu kimi göstərirlər. Beləliklə video vasitəli hadisələrdə inkişaf etdirilən yaradıcı coğrafi mühakimənin şagirdlərin birbaşa tanıdığı yerlərə köçürülüb-köçürülmədiyi sınaqdan keçirilə bilər.

Müxtəlif texnoloji imkanlara malik məktəblərin müqayisəsi də vacibdir. Kənd və resursları məhdud məktəblərlə daha yaxşı təchiz olunmuş şəhər məktəblərində eyni rəqəmsal dəstəkli dizaynın fərqli nəticələr verib-vermədiyi mövcud tədqiqat tərəfindən cavablandırılmır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Natural Resource Conflicts as Ill-Structured Problems: Creative Problem Solving on a Learning Platform and Students' Creative Thinking in Geography

Müəlliflər: Nurvi Warda Sahara, Pebriani Rahmawati, Rosmiati, Putri Nur Latifah Agustina.

Müəllif sırası: Mənbə PDF və biblioqrafik qeyd sırası qorunmuşdur.

Bərabər töhfə: PDF-də equal-contribution və ya bərabər birinci müəlliflik bəyanatı yoxdur.

Məsul müəllif: Nurvi Warda Sahara; PDF-in birinci səhifəsində corresponding-author işarəsi ilə göstərilmişdir.

Afiliyasiya 1: Teacher Professional Education Program, Universitas PGRI Adi Buana Surabaya, Surabaya, Indonesia.

Afiliyasiya 2: Mathematics Education Study Program, Universitas PGRI Madiun, Madiun, Indonesia.

Afiliyasiya 3: Islamic Education Study Program, Universitas Muslim Indonesia, Makassar, Indonesia.

Afiliyasiya 4: Department of Islamic Banking Study, Universitas Islam Negeri Maulana Malik Ibrahim, Malang, Indonesia.

Müəllif-afiliyasiya uyğunluğu: Nurvi Warda Sahara — Afiliyasiya 1; Pebriani Rahmawati — Afiliyasiya 2; Rosmiati — Afiliyasiya 3; Putri Nur Latifah Agustina — Afiliyasiya 4.

Jurnal: Future Space: Studies in Geo-Education.

Nəşr növü: Scientific Paper; quasi-experimental nonequivalent pretest–posttest control group təhsil tədqiqatı.

Cild / say: Vol. 03 No. 04 (2026).

Səhifələr: 433–447.

DOI: 10.69877/fssge.v3i4.131.

Rəsmi DOI bağlantısı: https://doi.org/10.69877/fssge.v3i4.131

E-ISSN: 3031-9927.

P-ISSN: 3032-6974.

Göndərilmə tarixi: 24 fevral 2026.

Reviziyanın yüklənmə tarixi: 2 sentyabr 2026.

Yekun qəbul tarixi: 25 sentyabr 2026.

Biblioqrafik nəşr tarixi: Garuda qeydi 1 oktyabr 2026 tarixini göstərir.

Nəşriyyatçı: CV Bumi Spasial / Bumi Spasial.

Hakemlik: DOAJ qeydi jurnalın double-anonymous peer review istifadə etdiyini bildirir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). PDF-in birinci səhifəsində açıq şəkildə göstərilmişdir.

Tədqiqat yeri: MA Al Maarif Singosari, Singosari, East Java, Indonesia.

Tədqiqat dövrü: 2023/2024 akademik ilinin bir dövrü; tətbiq 14 noyabr 2023-cü ildə başlamış və hər sinifdə üç görüş keçirilmişdir.

Nümunə: Cəmi 81 Grade XI sosial elmlər şagirdi; eksperimental n=39, nəzarət n=42.

Siniflər: XI IIS 2 və XI IIS 3.

Sinif seçimi meyarı: 2023/2024 birinci dövrün aralıq qiymətləndirmə ballarının oxşar olması; ortalamalar 81 və 80.

Təyinat: Mövcud iki sinif arasında şəraitə təyinat püşkatma yolu ilə aparılmışdır; fərdi şagird randomizasiyası edilməmişdir.

Eksperimental şərait: Teachmint dəstəkli Creative Problem Solving.

Nəzarət şəraiti: İndoneziya milli kurikulumundakı elmi yanaşma; müşahidə etmə, sual vermə, məlumat toplama, mühakimə yürütmə və nəticələri ünsiyyət vasitəsilə təqdim etmə.

Ortaq xüsusiyyət: Hər iki sinif eyni təbii resurs mövzularını qrup işi ilə öyrənmişdir. Buna görə tədqiqat qrup işının özünü sınaqdan keçirmir.

Təbii resurs mövzuları: İndoneziyanın mədənçilik, meşə təsərrüfatı, dəniz və turizm resursları.

Eksperimental qrupdakı CPS mərhələləri: Problemi aydınlaşdırma; baxış/həll yaratma; həlləri qiymətləndirmə və uyğun olanı seçmə; ən təsirli həll strategiyasını müəyyən etmə, təşkil etmə və təqdim etmə.

Teachmint materialları: Videolar, zehin xəritələri, akademik məqalələr, posterlər, infoqrafikalar, vizuallar və platforma daxilində tapşırıq/iş sahələri.

Yaradıcı düşünmə testi: Beş açıq tipli essay sualı.

Qiymətləndirilən komponentlər: Axıcılıq, çeviklik, orijinallıq və detallaşdırma.

Pilot qrup: Grade XII sosial elmlər şagirdləri; dəqiq pilot şagird sayı mənbədə bildirilməmişdir.

Maddə etibarlılığı: Maddə-toplam korrelyasiyaları r=0,501–0,856; kritik r=0,381.

Güvənilirlik: Mənbə 0,798 və 0,754 əmsallarını bildirir; eyni paraqrafda bu iki əmsalın hansı ayrıca forma/tətbiqə aid olduğu açıq şəkildə etiketlənmir.

N-gain formulu: \(N_g=(S_{post}-S_{pre})/(S_{max}-S_{pre})\).

Hesablama və analiz alətləri: Microsoft Excel və SPSS; mənbə statistik analiz proqramını SPSS 16.0 for Windows kimi göstərir.

Əhəmiyyətlilik həddi: α=0,05.

Normallıq testi: Kolmogorov–Smirnov; eksperimental p=0,200, nəzarət p=0,141.

Dispersiya homogenliyi: Levene testi; p=0,470.

Qrup müqayisəsi: Müstəqil seçmə t-testi; mənbə SPSS çıxışı 0,000, elmi hesabat formatı ilə p<0,001.

Bildirilməyən statistikalar: Mənbə t statistikasını, sərbəstlik dərəcəsini, qrup standart sapmalarını, etibar intervalını və standartlaşdırılmış effekt ölçüsünü bildirmir.

Eksperimental ortalamalar: Ön-test 57,3; son-test 82,4.

Nəzarət ortalamaları: Ön-test 54,4; son-test 73,9.

Orta N-gain: Eksperimental 0,61; nəzarət 0,42.

Mənbənin faizlə göstərişi: Eksperimental %61,25; nəzarət %42,40.

Komponent N-gain dəyərləri: Axıcılıq 0,70/0,57; çeviklik 0,80/0,66; orijinallıq 0,61/0,37; detallaşdırma 0,34/0,16; dəyərlər müvafiq olaraq eksperimental/nəzarət qruplarını göstərir.

Qruplar arasında ən böyük komponent fərqi: Orijinallıq, 0,24.

Ən aşağı komponent: Detallaşdırma; eksperimental 0,34, nəzarət 0,16.

Rəqəmsal çıxış məhdudiyyəti: Eksperimental sinifdə internatda yaşayan 10 şagirdin şəxsi smartfonu yoxdur və qrup yoldaşlarının cihazlarını paylaşmışdır.

Bağlantı problemi: Zehin xəritələri yüklənərkən Wi-Fi qeyri-sabitliyi yaşanmış, mobil məlumata keçilmişdir.

Əsas səbəbiyyət şərhi sərhədi: CPS və Teachmint eyni eksperimental şəraitdə birlikdə tətbiq edilmişdir; model və platforma təsirləri bir-birindən ayrılmamışdır.

Uzunmüddətli sərhəd: Üç görüşlük qısamüddətli performans ölçülmüşdür; davamlı yaradıcı düşünmə dəyişikliyi sınaqdan keçirilməmişdir.

Sahə sərhədi: Təbii resurs münaqişələri birbaşa sahə işi ilə deyil, video hadisələr vasitəsilə işlənmişdir.

Etik komitə: PDF-də ayrıca etik komitə/IRB adı və ya təsdiq nömrəsi bildirilmir.

Məlumatlandırılmış razılıq: PDF-də ayrıca informed-consent/parental-consent bəyanatı bildirilmir.

Maliyyələşdirmə: PDF-də ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı yoxdur.

Məlumatların əlçatanlığı: PDF-də ayrıca Data Availability Statement yoxdur.

Maraqların toqquşması: PDF-də ayrıca Conflict of Interest bəyanatı yoxdur.

Müəllif töhfələri: PDF-də ayrıca CRediT/müəllif töhfələri bölməsi yoxdur.

Mənbədaxili kateqoriya terminologiyası qeydi: Cədvəl 2-nin kateqoriya adları ilə nəticə mətnindəki bəzi ingiliscə qarşılıqlar arasında kiçik ifadə fərqləri vardır; rəqəmsal bal intervalları və tezliklər tutarlıdır.