Ḳābiliyyet-i ibdâʿiyye-i ittihâd-ı kültür ve turizm, menâbiʿ-i kültüriyye ile menâbiʿ-i turizmin yalnız yan yana ʿarż olunmasını değil; teknoloji, maḥṣûl, tecrübe, iş modeli, istihṣâl süreci ve ḳıymet îcâdı mekanizmalarının yeniden tertîbi vâsıṭasıyla yeni kültür-turizm şekilleri vücûda getirebilme ḳābiliyyetini ifâde eden mürekkeb bir mefhûm-ı tedḳîḳdir. Bu tedḳîḳ, dijital iḳtiṣâdın bu ḳābiliyyet ile münâsebetini 2009–2023 devresinde Nehr-i Ṣarı’nın evsâṭ ve ednâ mecrâlarında bulunan 43 şehirden mürekkeb 645 şehir-sene müşâhedesi üzerinde tedḳîḳ etmektedir. Dijital iḳtiṣâd ve kültür-turizm ittihâdı ibdâʿ indeksleri entropi ağırlık usûlüyle teşkîl edilmiş; iki cihetli şehir-sene sâbit tesirler modeli, instrumental değişken yaklaşımı, sağlamlık kontrolleri, aracılık modelleri ve şehir miḳyâsına göre heterojenlik taḥlîlleri tatbîḳ olunmuştur. Kontrol değişkenlerinin bulunduğu esâs modelde dijital iḳtiṣâd koeffisiyenti 0,6830 olup %1 mertebesinde maʿnîdârdır. Maʿa-hâzâ tedḳîḳ, bütün mıntıḳalar yahut bütün şehir miḳyâsları için aynı tesiri göstermemektedir; bilḫâṣṣa megakentlerde bulunan menfî koeffisiyent, küçük alt örneklem ve yalnız %10 mertebesindeki maʿnîdârlık sebebiyle keşfî bir netîce olarak telâḳḳî edilmelidir.

Tedḳîḳ, dijital iḳtiṣâdın kültür-turizm ittihâdı ibdâʿı ile yalnız bilâ-vâsıṭa değil, iki aracılık yolu vâsıṭasıyla da münâsebetdâr olduğunu göstermektedir. Kültür ve turizmin terakkî potansiyeli üzerinden ḥesâb olunan aracılık hissesi %15,95, kültür ve turizm işletmelerinin dijitalleşmesi üzerinden ḥesâb olunan hisse ise %2,62’dir. Bu farḳ, tedḳîḳde mıntıḳavî sanâyiʿ ekosisteminin taḳviyesi ile tek tek işletmelerdeki taḥavvül-i dijitalin aynı cesâmette bir intikāl kanalı olmadığının delîli olarak tefsîr olunmaktadır.

Şehir miḳyâsı taḥlîli mühim bir tefrîḳi meydana çıkarmaktadır. Dijital iḳtiṣâd koeffisiyenti süper büyük şehirlerde 0,7430, büyük şehirlerde 0,1839 olup %1 mertebesinde maʿnîdârdır. Küçük ve orta büyüklükteki şehirlerde 0,1527’lik müsbet koeffisiyent iḥṣâʾî cihetden maʿnîdâr değildir. Megakentlerde ise koeffisiyent −1,3726’dır; p = 0,0725 olduğundan yalnız %10 mertebesinde ḥaddî maʿnîdârlık taşır. Menbaʿ, bu megakent netîcesini menâbiʿin dijital sektörlerde temerküz ederek kültür-turizm yatırımlarını dışlaması ve dijital yatırımların marjinal getirisinin azalması iḥtimâlleriyle müzâkere eder; lâkin bu mekanizmaları bilâ-vâsıṭa ölçmez.

Mesʾele-i tedḳîḳ ve edebiyyâtdaki ḫalâ

Teknolojiyât-ı dijital; büyük veri, bulut bilişim, yapay zekâ, sanal gerçeklik, çevrim içi platformlar ve dijital muḥtevâ istihṣâli vâsıṭasıyla kültür ve turizm sektörlerinin maḥṣûllerini, tevzîʿ kanallarını, tecrübe şekillerini ve iş modellerini taġyîr edebilir. Maʿa-hâzâ menbaʿ tedḳîḳ, evvelki tedḳîḳātın ekserisinin dijital iḳtiṣâdın kültür yahut turizm sektörüne tesirini ayrı ayrı ele aldığını veyâ kültür-turizm ittihâdını küllî bir netîce değişkeni olarak tedḳîḳ edip dâḫilî mekanizmalarını kifâyetle açmadığını ileri sürmektedir.

Tedḳîḳin taʿyîn ettiği ikinci ḫalâ, dijital iḳtiṣâdın entegrasyon ibdâʿına hangi yollar üzerinden tesir ettiğinin kifâyetle tefrîḳ edilmemiş olmasıdır. Tedḳîḳ bilḫâṣṣa iki muḥtemel kanalı ayırmaktadır: kültür ve turizmin terakkî potansiyeli ile kültür ve turizm işletmelerinin dijitalleşmesi.

Üçüncü ḫalâ şehir miḳyâsıdır. Dijital altyapı, menâbiʿ kesâfeti, bâzâr cesâmeti, işletme ḳābiliyyeti ve sektör bünyesi muḫtelif büyüklükteki şehirlerde aynı değildir. Bu sebeple aynı dijital iḳtiṣâd mertebesinin kültür-turizm ibdâʿıyla münâsebetinin megakentlerde, süper büyük şehirlerde, büyük şehirlerde ve küçük-orta şehirlerde muḫtelif olabileceği faraziyyesi imtiḥân olunmaktadır.

İbdâʿ-ı ittihâd-ı kültür ve turizm neyi ifâde eder?

Menbaʿın mefhûmlaştırmasına göre kültür ve turizm ittihâdı ibdâʿı, kültür ve turizm sektörlerinin yalnız paketlenmesi veyâ müştereken pazarlanması değildir. Teknoloji-i dijitalin vücûda getirdiği müşterek zemîn-i teknolojik üzerinde teşhîr-i kültüriyye, tecrübe-i turizm, tevzîʿ-i muḥtevâ, şekil-i maḥṣûl, mantıḳ-ı iş ve ḳıymet îcâdı süreçlerinin yeniden tertîbini ifâde eder.

Bu yaklaşımda anâṣır-ı kültüriyye ve turistik sektör ḥudûdlarında kesişir, birbirine nüfûẕ eder ve yeniden teşkîl olunur. Netîce itibâriyle maʿlûmât ve ḫallâḳıyyetden bâzâr ḳıymetine uzanan silsilede maḥṣûller, ḫidmetler, tecrübeler, iş modelleri ve müʾessesât bünyeleri taġyîr edebilir.

Teknoloji-i dijitalin rolü

Tedḳîḳin naẓarî ḳısmında büyük veri, turist terciḥlerinin ve menşeʾ bâzârlarının daha ḥassâs taḥlîliyle; sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik, târîḫî ve kültürel tecrübelerin yeni şekillerde ʿarżıyla; dijital platformlar tevzîʿ, rezervasyon, muḥtevâ paylaşımı ve hedefli pazarlamayla; yapay zekâ ise muḥtevâ ve maḥṣûl geliştirme süreçlerine yeni âletler teʾmîn etmesiyle münâsebetdâr kılınmaktadır.

Lâkin menbaʿ, teknolojinin mevcûdiyyetinin bi-nefsihî daha mübdiʿ maḥṣûller vücûda getirmeyeceğini de teʾkîd eder. Teknolojik absorpsiyon ḳābiliyyeti, ḫallâḳ insan menbaʿı, turist terciḥlerinin doğru fehmi, ḳalite murâḳabesi, taʿlîm masrafları, veri emniyyeti, teknolojik kilitlenme ve nizâmî uyum gibi ʿanâṣır taḥavvül-i dijitalin netîcesini taġyîr edebilir.

Dijital iḳtiṣâd, kültür ve turizm ittihâdı ibdâʿına hangi yollarla tesir eder?

Tedḳîḳ çerçevesi üç yolu imtiḥân etmektedir: dijital iḳtiṣâddan kültür-turizm ittihâdı ibdâʿına bilâ-vâsıṭa bir H1 yolu; kültür ve turizmin terakkî potansiyeli üzerinden ilerleyen H2 aracılık yolu; kültür ve turizm işletmelerinin dijitalleşmesi üzerinden ilerleyen H3 aracılık yolu. Netâyic-i tecrübiyye üç faraziyyeyle muvâfıḳ bulgular vermektedir; lâkin bilḫâṣṣa aracılık ve instrumental değişken taḥlîllerinin müşâhedeye müstenid panel verisinin bütün sebebiyyet müşkillerini bertaraf ettiği farż olunmamalıdır.

Coğrafya-yı tedḳîḳ niçin Nehr-i Ṣarı mıntıḳasıdır?

Tedḳîḳ, Nehr-i Ṣarı’nın evsâṭ ve ednâ mecrâlarını menâbiʿ-i kültüriyyenin ġınâsı, kültür-turizm siyâsetlerinin tatbîḳi, şehir miḳyâsları arasında bâriz terakkî farḳları ve uzun müddetli maʿlûmâtın mevcûdiyyeti sebebiyle intihâb etmektedir. Örneklem Gansu, Shanxi, Shaanxi, Henan ve Shandong’daki cemʿan 43 şehri şâmildir.

Menbaʿ Şekil 2, bu şehirlerin Nehr-i Ṣarı sistemi, ana nehir hattı ve şehir ḥudûdları dâḫilindeki coğrafî tevzîʿini ḫarîṭa üzerinde göstermektedir. Binâʾenaleyh tedḳîḳ, millî seviyede bütün Çin şehirlerinin bir örneklemi değil, muʿayyen bir mıntıḳavî şehir sisteminin panel taḥlîlidir.

Müteġayyir-i tâbiʿ nasıl ölçülür?

Ḳābiliyyet-i ibdâʿiyye-i ittihâd-ı kültür ve turizm “esâs–taşıyıcı–tesir” mantıḳıyla dört gösterge üzerinden teşkîl olunmuştur. Entropi ağırlıkları şöyledir:

Bu bünye, ibdâʿı yalnız teknoloji ʿadediyle ölçmemekte; menbaʿ-ı beşerîyi, yatırım esâsını, dijital muḥtevâ işletmelerini ve netîce-i iḳtiṣâdiyyeyi aynı mürekkeb indeks dâḫilinde cemʿ etmektedir.

Dijital iḳtiṣâd indeksi nasıl teşkîl olunur?

Dijital iḳtiṣâd için menbaʿ “taşıyıcı–tatbîḳ–muḥîṭ” mantıḳını kullanmaktadır. Üst seviye buʿdlar ve mecmûʿ ağırlıkları dört zümrede cemʿ olunur:

Alt göstergeler arasında sâbit geniş bant aboneleri, mobil telefon müstaʿmilleri, yeni teknoloji ve ḥesâblama altyapısı, dijital maḥṣûl istihṣâli ve ḫidmetleri, dijital teknoloji tatbîḳ ḫidmetleri, internet esâslı perâkende ve mâliye, dijital muḥtevâ-medya faʿâliyyetleri, yüksek teknoloji işletmeleri, dijital kapsayıcı finans, Ar-Ge masrafları ve maʿlûmât teknolojileri sahasındaki müstaḫdemîn bulunmaktadır.

İki aracılık değişkeni

Kültür ve turizmin terakkî potansiyeli dört ana buʿddan teşkîl olunmaktadır: muḥîṭ desteği potansiyeli %20,95, kültür ve turizm talebi potansiyeli %19,62, kültür ve turizm ʿarżı potansiyeli %24,57 ve ʿilmî-teknolojik ibdâʿ potansiyeli %34,86. Bu mürekkeb bünye naḳliyât, muḥîṭ, telekomünikasyon, turizm talebi, iştirâ ḳudreti, turistik ve kültürel ʿarż, turizm vâridâtı, müstaḫdemîn, Ar-Ge ve patentler gibi pek çok alt göstergeyi şâmildir.

Kültür ve turizm işletmelerinin dijitalleşmesi ise dijital kültür ve turizm işletmelerinin mecmûʿ kültür ve turizm işletmelerine nisbetiyle ölçülmektedir. Bu değişken, işletme seviyesinde taḥavvül-i dijitalin mıntıḳavî şüyûʿuna dâʾir bir gösterge olarak kullanılmaktadır.

Entropi ağırlık usûlü bu tedḳîḳde ne için kullanılır?

Entropi ağırlık usûlü, muḫtelif miḳyâslardaki kesîr göstergeleri mürekkeb indekslere taḥvîl ederken göstergeleri veri dâḫilindeki maʿlûmât farḳına göre ağırlıklandırmak için kullanılmaktadır. Tedḳîḳde usûl, hem kültür-turizm ittihâdı ibdâʿ ḳābiliyyeti hem dijital iḳtiṣâd hem de kültür-turizm terakkî potansiyeli gibi çok buʿdlu mefhûmların tek bir göstergeye ircâʿında merkezî ölçüm âletidir.

Kontrol değişkenleri

Esâs ekonometrik modeller şehir GSYH’sini, bütçe-i ʿumûmiyye taʿlîm masraflarını, yol uzunluğuyla temsil olunan naḳliyât erişilebilirliğini ve mecmûʿ emtiʿa ithâlât-ihrâcât ḳıymetinin şehir GSYH’sine nisbetiyle ölçülen ḫâricî açıklığı kontrol etmektedir. Şehir ve sene sâbit tesirleri de modele dâḫildir.

Usûl ve Netâyic-i Tedḳîḳ

Panel verisi ve verinin işlenmesi

43 şehir için 2009–2023 arasındaki 15 senelik devre esâsen 645 şehir-sene müşâhedesi teşkîl etmektedir. Veriler Çin şehir, turizm, ʿilim-teknoloji ve mıntıḳavî iḳtiṣâd iḥṣâʾ sâlnâmeleri, alâḳalı şehirlerin turizm dâʾireleri ve şehir sâlnâmeleri ile EPSDATA veri tabanından cemʿ edilmiştir.

İndeks verileri normalize edilmiş ve entropi usûlüyle mürekkeb skorlar ḥesâb olunmuştur. GSYH, taʿlîm masrafı ve naḳliyât erişilebilirliği gibi büyük miḳyâslı kontrol değişkenlerine logaritmik taḥvîl tatbîḳ edilmiştir. Eksik müşâhedeler menbaʿda üstel düzleştirme ve doğrusal interpolasyonla ikmâl edilmiştir. Sürekli değişkenler uç değer tesirini azaltmak için 1. ve 99. yüzdeliklerde winsorize edilmiştir.

Esâs sâbit tesirler modeli

Tedḳîḳin esâs modeli:

\[ C\&T_{it} = \alpha_0 + \alpha_1 Digital_{it} + \alpha_2 Controls_{it} + City_i + Year_t + \varepsilon_{it} \]

Burada \(C\&T_{it}\), i şehrinin t senesindeki kültür ve turizm ittihâdı ibdâʿ indeksini; \(Digital_{it}\), dijital iḳtiṣâd indeksini; \(Controls_{it}\), kontrol değişkenlerini; \(City_i\) ve \(Year_t\), şehir ve sene sâbit tesirlerini; \(\varepsilon_{it}\) ise ḫaṭâ terimini göstermektedir.

Hausman testi için menbaʿ p = 0,000 ḳıymetini rapor ederek tesadüfî tesirler yerine sâbit tesirler modelini tercih etmektedir.

*** %1, * %10 maʿnîdârlık mertebesini göstermektedir. Kontrol değişkenlerinin ilâvesinden sonra dijital iḳtiṣâd koeffisiyentinin 0,6955’den 0,6830’a nüzûl etmesine rağmen ḳuvvetli müsbet ve iḥṣâʾî olarak maʿnîdâr kalması H1 ile muvâfıḳdır.

Menbaʿ, koeffisiyenti “dijital iḳtiṣâd indeksindeki bir vâḥid ziyâdenin ibdâʿ indeksinde taḳrîben 0,683 vâḥid ziyâde ile münâsebetdâr olması” sûretinde tefsîr etmektedir. Bunun bir indeks koeffisiyenti olduğu unutulmamalıdır; tavṣîfî cedvelde dijital iḳtiṣâd indeksinin müşâhede olunan minimumu 0,005 ve maksimumu 0,533’dür.

Aracılık modelleri

İki aracılık yolu için kullanılan esâs muʿâdele sistemi şöyledir:

\[ M_{it} = \beta_0 + \beta_1 Digital_{it} + \beta_2 Controls_{it} + \varepsilon_{it} \]

\[ C\&T_{it} = \gamma_0 + \gamma_1 Digital_{it} + \gamma_2 M_{it} + \gamma_3 Controls_{it} + \epsilon_{it} \]

\(M_{it}\), ayrı modellerde kültür ve turizmin terakkî potansiyeli veyâ kültür ve turizm işletmelerinin dijitalleşmesi değişkenidir.

Menbaʿ bu farḳı, terakkî potansiyelinin muḥîṭ, taleb, ʿarż ve ibdâʿ ḳābiliyyetini şâmil geniş bir “sanâyiʿ ekosistemi” kanalı olmasına; işletme dijitalleşmesinin ise taḥavvülü icrâ eden işletmelerle maḥdûd, daha dar bir kanal olmasına rabṭ etmektedir. Ayrıca mıntıḳadaki birçok kültür-turizm işletmesinin hâlâ temel bilişimleşme veyâ yatırım merḥalesinde bulunduğu ve taḥavvül-i dijital getirilerinin teʾḫîr ile ẓuhûr edebileceği ileri sürülmektedir.

Endojenlik için instrumental değişken yaklaşımı

Tedḳîḳ, kültür-turizm ibdâʿının dijital iḳtiṣâd terakkîsini de teşvîḳ edebilmesi sebebiyle ters sebebiyyet iḥtimâlini ḳabûl etmektedir. Durbin–Wu–Hausman testi endojenlik müşkili bulunduğu yönünde tefsîr olunmuş ve dijital iḳtiṣâd indeksinin bir devre gecikmeli ḳıymeti instrumental değişken olarak kullanılmıştır.

Menbaʿ, birinci merḥale F istatistiğinin 10’un fevḳinde olduğunu bildirerek zayıf instrumental testinin geçildiğini beyân etmektedir. İkinci merḥaledeki 0,6449 koeffisiyenti de %1 mertebesinde maʿnîdârdır. Bununla beraber müʾellifler tedḳîḳin nihâyetinde iki cihetli mekanizmanın kifâyetle tedḳîḳ edilmediğini ve ileride daha ḥassâs instrumental değişkenlere iḥtiyâc bulunduğunu ṣarâḥaten belirtmektedir.

Sağlamlık taḥlîlleri

Bu kontrollerin cümlesinde dijital iḳtiṣâd koeffisiyenti müsbet ve %1 mertebesinde maʿnîdâr kalmıştır. Sağlamlık taḥlîlleri netâyicin muʿayyen bir örneklem devresine, tek bir panel spesifikasyonuna veyâ dijital iḳtiṣâd indeksinin tam gösterge mecmûʿasına tâbiʿ olmadığına delîl sunmaktadır.

Megakentlerde dijital iḳtiṣâd niçin menfî bir koeffisiyent ile münâsebetdâr bulunmuştur?

Menbaʿ iki muḥtemel îżâḥ teklif etmektedir: dijital sektörlerin megakentlerde yüksek temerküzünün sermâye ve siyâset menâbiʿini kültür-turizm ittihâdından uzaklaştırabileceği bir “menâbiʿi dışlama” tesiri ve zâten ileri dijitalleşme mertebesine vâṣıl olmuş megakentlerde ilâve dijital yatırımın marjinal getirisinin azalması. Lâkin sektör esâslı sâbit yatırım verileri bulunmadığından menâbiʿi dışlama mekanizması bilâ-vâsıṭa imtiḥân edilmemiştir; ayrıca megakent örneklemi N = 30 ve p = 0,0725 olduğundan menfî netîce keşfî ḳabûl edilmelidir.

Şehir miḳyâsı tasnîfi 2023 sürekli şehir nüfûsuna müsteniddir: 10 milyonun fevḳi megakent, 5–10 milyon süper büyük şehir, 1–5 milyon büyük şehir ve 1 milyonun dûnu küçük-orta şehir olarak tasnîf edilmiştir.

Tedḳîḳin teyîd ettiği netâyic

• Tedḳîḳ olunan 43 şehir ve 2009–2023 devresi için dijital iḳtiṣâd indeksi ile kültür-turizm ittihâdı ibdâʿ ḳābiliyyeti arasında ḳuvvetli müsbet bir esâs model münâsebeti vardır.
• Bir devre gecikmeli dijital iḳtiṣâd indeksini instrumental değişken kullanan 2SLS taḥlîlinde müsbet münâsebet maḥfûẓdur.
• Kültür ve turizmin terakkî potansiyeli ile işletmelerin dijitalleşmesi, iki ayrı aracılık yolu olarak iḥṣâʾî teyîd almaktadır.
• Terakkî potansiyeli aracılık hissesi, işletme dijitalleşmesi aracılık hissesinden bâriz sûrette büyüktür.
• Netâyic şehir miḳyâsına göre heterojendir; tek bir koeffisiyent bütün şehir nevʿlerine tatbîḳ edilemez.
• Süper büyük ve büyük şehirlerde müsbet münâsebet ḳuvvetlidir.

Tedḳîḳin teyîd etmediği veyâ ḳaṭʿîleştirmediği netâyic

• Dijital iḳtiṣâdın bütün memleketlerde ve bütün şehir miḳyâslarında aynı cesâmette fâʾide teʾmîn edeceği gösterilmemiştir.
• Megakentlerdeki menfî koeffisiyentin ḳaṭʿiyyen menâbiʿi dışlama mekanizmasından tevellüd ettiği isbât edilmemiştir.
• Küçük ve orta şehirlerde müsbet koeffisiyent iḥṣâʾî olarak doğrulanmış bir tesir değildir.
• İşletme dijitalleşmesinin %2,62’lik aracılık hissesinin âtîde taġyîr etmeyeceği gösterilmemiştir.
• Instrumental değişken taḥlîli, bütün muḥtemel iki cihetli münâsebetleri ve müşâhede olunmayan karıştırıcıları ḳaṭʿiyyen bertaraf ettiği maʿnâsına gelmez.
• Nehr-i Ṣarı’nın evsâṭ ve ednâ mecrâlarında elde olunan koeffisiyentlerin başka memleketler veyâ müʾessesî muḥîtler için bilâ-vâsıṭa aynı olacağı netîcesine varılamaz.

Ḥudûd-ı ʿilmiyye

Birinci ḥudûd, megakentlerde ileri sürülen menâbiʿi dışlama mekanizmasının bilâ-vâsıṭa imtiḥân olunamamasıdır. Muḥaḳḳıḳlar şehir seviyesinde kültür-turizm sektörüne maḫṣûṣ sâbit varlık yatırım verisini elde edemediklerini beyân etmektedir.

İkinci ḥudûd alt örneklem cesâmetidir. Megakentler için N = 30 ve küçük-orta şehirler için N = 75 olması iḥṣâʾî ḳudreti taḥdîd etmektedir. Bu sebeple bilḫâṣṣa megakent bulgusu keşfî mâhiyyetdedir.

Üçüncü ḥudûd, dijital iḳtiṣâd ile kültür-turizm ittihâdı ibdâʿı arasındaki münâsebetin iki cihetli olabilmesidir. Instrumental değişken taḥlîli tatbîḳ olunmasına rağmen tedḳîḳ dinamik karşılıklı beslenmeyi külliyen modellememektedir.

Dördüncü ḥudûd ḫâricî geçerlilikdir. Nehr-i Ṣarı’nın evsâṭ ve ednâ mecrâları Çin dâḫilinde gelişmekte olan bir mıntıḳa bağlamı sunmaktadır; muḫtelif müʾessesî, iḳtiṣâdî ve dijital altyapı şerâʾiṭine mâlik mıntıḳalarda aynı münâsebetlerin yeniden imtiḥân edilmesi lâzımdır.

Müʾellifler ilerideki tedḳîḳāt için dinamik panel modelleri veyâ tabiʿî tecrübeler gibi daha ḳuvvetli tanımlama stratejileri, işletme seviyesinde mikro veriler, muḫtelif mıntıḳalarda ḫâricî geçerlilik imtiḥânları ve daha ḥassâs instrumental değişkenler teklif etmektedir.

Maʿnâ-yı siyâsî

Menbaʿın siyâset teklifleri, dijital altyapı yatırımlarının tek başına kâfî olmadığı reʾyine müsteniddir. Süper büyük ve büyük şehirlerde işletmelerin teknolojiyi dijitali maḥṣûl ve ḫidmet ibdâʿına taḥvîl etmesi teşvîḳ olunurken, küçük ve orta şehirlerde evleviyyet temel dijital altyapı ve maḥallî işletmelerin dijital ḳābiliyyetinin terakkîsine verilmektedir.

Megakentler için teklif daha iḥtiyâṭlıdır. Büyük dijital kültür-turizm yatırımlarının yatırımdan evvel ve sonra fâʾide değerlendirmesine tâbiʿ tutulması, “dijitalleşme uğruna dijitalleşme” yaklaşımından ictinâb edilmesi ve teknolojinin turist tecrübesi ile ḳıymet-i kültüriyyeyi ḥaḳîḳaten artırıp artırmadığının değerlendirilmesi teklif olunmaktadır.

İşletme dijitalleşmesinin %2,62 ile nisbeten düşük aracılık hissesi sebebiyle menbaʿ, kısa devreli taḥavvül hedeflerinden ziyâde dijital istiʿdâd, teknoloji ḫidmet platformları ve taḥavvül masraflarını azaltan uzun devreli ḳābiliyyet terakkîsi mekanizmalarını öne çıkarmaktadır.

Menbaʿ ve Usûl Ḥâşiyesi

Aṣlî tedḳîḳ: How the Digital Economy Enhances the Innovation Capacity of Cultural and Tourism Integration: Empirical Evidence from Cities in the Middle and Lower Reaches of the Yellow River.

Müʾellifler: Yuying Chen; Zhihun Duan; Qi Jin; Yajie Li; Qian Wang; Yilan Guo.

Mesʾûl müʾellif: Qi Jin.

Müʾesseseler: School of Culture and Tourism, Henan University; Key Research Institute of Tourism, Henan University; Business School, Hohai University; School of Business, Guangxi University; College of Humanities and Social Sciences, Silla University.

Mecmûʿa: Economies.

Nâşir: MDPI.

Ḳayd-ı bibliyografî: 2026, 14(8), 314.

DOI: 10.3390/economies14080314.

Neşr süreci: Alındı: 3 Haziran 2026; revize edildi: 20 Temmuz 2026; ḳabûl edildi: 22 Temmuz 2026; neşr olundu: 5 Ağustos 2026.

Nevʿ-i menbaʿ: Ḥakemli tedḳîḳ maḳālesi.

Ruhṣat: Creative Commons Attribution (CC BY), açık erişim.

Temvîl: Henan Philosophy and Social Sciences Planning Project, proje numarası 2024XWH044.

Veri erişilebilirliği: Panel verilerinin esâs menbaʿları China City Statistical Yearbook, China Tourism Statistical Yearbook, China Statistical Yearbook on Science and Technology, China Statistical Yearbook for Regional Economy, alâḳalı şehirlerin resmî turizm iḥṣâʾları ve şehir sâlnâmeleridir. Dijital sanâyiʿ, dijital işletme ve kültür-turizm işletmelerinin dijitalleşmesine dâʾir ilâve veriler EPSDATA’dan alınmıştır. Müʾellifler yeni ibtidâʾî veri istihṣâl etmediklerini ve taḥlîl olunan veri mecmûʿalarının maʿḳûl taleb üzerine mesʾûl müʾellifden temin edilebileceğini belirtmektedir.

Menâfiʿ teʿârużu: Müʾellifler menâfiʿ teʿârużu bildirmemiştir.

Müʾellif hisseleri: Mefhûmlaştırma Yuying Chen ve Qi Jin; usûl Yuying Chen ve Zhihun Duan; taḥḳîḳ Yuying Chen ve Zhihun Duan; ṣûrî taḥlîl Zhihun Duan; menâbiʿ Qian Wang, Yajie Li ve Yilan Guo; verinin tertîbi Zhihun Duan, Yilan Guo ve Yajie Li; ilk müsvedde Yuying Chen, Zhihun Duan ve Qi Jin; gözden geçirme/taḥrîr Yuying Chen ve Qi Jin; görselleştirme ve proje idâresi Yuying Chen; temvîlin istihṣâli Yuying Chen tarafından icrâ edilmiştir.

Menbaʿ dâḫili usûl ḥâşiyesi: Ḫulâṣa, instrumental değişken yaklaşımını “gecikmeli değişkenler ve tarihsel etkileşim terimleri” diye taʿrîf eder; tafṣîlî usûl ve Cedvel 7 ise açıkça bir devre gecikmeli dijital iḳtiṣâd indeksini rapor etmektedir. Menbaʿda “historical interaction terms” için ayrıca tafṣîlî bir model veyâ ayrı netîce cedveli ʿarż edilmediğinden burada ʿadedî netîce istihṣâl edilmemiştir.

Menbaʿ dâḫili cedvel ḥâşiyesi: Cedvel 11’de işletmelerin dijitalleşmesine ayrılmış M43–M44 bloğundaki M43 sütun başlığı görsel cedvelde “Development Potential of Culture and Tourism” olarak tekrarlanmıştır. Aynı cedvelin üst başlığı, değişken satırları ve menbaʿ beyânı ikinci mekanizmanın işletme dijitalleşmesi olduğunu göstermektedir. Bu tipografik tenâḳuż, menbaʿ verisi sessizce taġyîr edilerek izâle edilmemiştir.

Esâs ḥadd-i tefsîr: Bulgular ḳuvvetli panel münâsebetleri, sağlamlık kontrolleri ve instrumental değişken taḥlîli sunmaktadır; maʿa-hâzâ megakent mekanizması bilâ-vâsıṭa ölçülmemiştir, bazı şehir miḳyâsı alt örneklemleri küçüktür, iki cihetli münâsebet külliyen ḥall olunmamıştır ve netâyicin muḫtelif müʾessesî coğrafyalara taʿmîmi ayrıca imtiḥân edilmelidir.