Uundaji wa mustakabali unaolenga mpito (transition-oriented futuring) ni zoezi la tafiti za mustakabali na ubunifu ambamo mustakabali mbadala hufikiriwa kwa kina, hutathminiwa na kugeuzwa kuwa maono ili kuelekeza mabadiliko ya kijamii yaliyo endelevu zaidi. Utafiti huu wa kimawazo wa Samuel Yu unasema kwamba usemi “mustakabali unaotamanika”, unaotumiwa mara kwa mara katika ubunifu wa mpito, kwa hakika unajumuisha maana za kinormativi zinazotofautiana na unazigawa katika makundi matatu: mustakabali unaotakiwa (futures wanted), mustakabali unaoweza kutakiwa (futures which could be wanted) na mustakabali unaostahili kutamaniwa (futures worth wanting).

Hoja ya kuanzia ya utafiti ni rahisi lakini muhimu: ukweli kwamba watu leo wanataka mustakabali fulani hauonyeshi moja kwa moja kwamba mustakabali huo unapaswa kweli kuwa lengo la mabadiliko ya kijamii. Matamanio yaliyopo yanaweza kuumbwa na mifumo ya kiuchumi, kiteknolojia, kitamaduni, kisiasa na kimaada ambamo watu wanaishi. Kwa hiyo, katika ubunifu wa mpito, jukumu la kuunda maono si kuuliza tu “watu wanataka nini katika siku zijazo?”, bali pia kufungua maswali “kwa nini tunataka hili?”, “ni nini kingine ambacho tungeweza kutaka?” na “ni mustakabali gani tuna sababu za kutosha kuutaka?”.

Mwandishi anaendeleza tofauti hii ndani ya mfumo wa kinadharia unaounganisha ubunifu wa ki-ontolojia (ontological design), defuturing na sustain-ability. Wazo la msingi la ubunifu wa ki-ontolojia ni kwamba, kama vile watu wanavyoubuni ulimwengu, ulimwengu uliobuniwa nao huunda upya tabia, maadili, matamanio na taswira za watu kuhusu siku zijazo. Kwa hiyo, kutathmini kama mustakabali “unatamanika” si tathmini ya upande wowote iliyo huru na maadili ya ulimwengu wa sasa uliobuniwa.

Makundi haya matatu si algoriti ya uamuzi ya kimstari na kimekanika. Mwandishi anayapendekeza kama hatua tatu za kiuchambuzi za kuunda maono kwa tafakuri. Katika hatua ya kwanza, matamanio yaliyopo yanafanywa yaonekane na namna yalivyoundwa inaulizwa. Katika hatua ya pili, mustakabali mbadala ambao watu hawakutaka mwanzoni lakini ambao wanaweza kuutaka baada ya kuelewa sababu zake unatathminiwa kwa uzito. Katika hatua ya tatu, badala ya kutafuta “mustakabali bora zaidi” mmoja wa kiulimwengu kati ya chaguo tofauti, hujadiliwa mustakabali unaounga mkono uwezo wa kuendeleza maisha, unaotoa sababu na ulinganifu wa kutosha miongoni mwa wahusika na unaoweza kuhamasisha hatua ya mabadiliko.

Kikomo muhimu cha utafiti ni hiki: mfumo huu haujajaribiwa kwa jaribio la kiempiria. Chanzo hakitoi jaribio la uwanjani, seti ya data linganishi au uchanganuzi wa kitakwimu unaoonyesha kwamba modeli ya hatua tatu huzalisha matokeo bora ya kijamii kuliko mbinu nyingine. Mchango wa makala ni kupendekeza lugha ya kinadharia na modeli ya matumizi inayosaidia kufikiria dhana ya “mustakabali unaotamanika” kwa uwazi zaidi na kwa mtazamo wa kiuchambuzi.

Kwa nini ubunifu wa mpito unahusika na maono ya mustakabali?

Ubunifu wa mpito (transition design) ni mkabala wa ubunifu unaosisitiza kwamba ubunifu usiishie katika kutengeneza bidhaa, huduma au uzoefu mmoja mmoja wa mtumiaji, bali uchangie mabadiliko ya muda mrefu ya kijamii na kijamii-kiikolojia. Katika mfumo unaoelezwa na chanzo, ubunifu huchukua jukumu pana zaidi kuliko kuboresha vipengele vidogo vya mifumo iliyopo isiyo endelevu: kubuni afua na njia za mabadiliko zinazoweza kusaidia jamii kuelekea namna za maisha zilizo endelevu na za haki zaidi.

Katika mkabala huu, jukumu la maono si kutabiri siku zijazo kwa uhakika. Maono hutoa mwelekeo wa kinormativi kuhusu ni upande gani wa mabadiliko unaweza kutamanika. Baadaye wabunifu na wahusika wengine wa mpito wanaweza kuchunguza njia zinazowezekana kati ya hali za leo na mustakabali unaotamaniwa.

Katika muktadha huu chanzo pia kinataja mkabala wa backcasting. Tofauti na kuendeleza mielekeo ya sasa hadi siku zijazo na kuuliza “nini kitatokea?”, backcasting huanza kwa kufikiria hali inayotamaniwa katika siku zijazo, kisha huchunguza njia zinazowezekana za mpito kwa swali “tukiangalia nyuma kutoka katika mustakabali huo hadi leo, ni mabadiliko gani yanapaswa kutokea?”.

Hata hivyo, tatizo kuu la mwandishi hutokea kabla ya backcasting au mbinu ya kuunda maono: mwanzoni tutakubali maono gani ya mustakabali kuwa “yanayotamanika”?

Tatizo kuu la kimawazo katika fasihi

Chanzo kinaeleza kwamba katika fasihi ya tafiti za mustakabali na ubunifu wa mpito, maneno kama desired, desirable, preferred na preferable mara nyingi hutumiwa kwa maana zinazokaribiana au kama visawe. Hata hivyo, si lazima yabebe dai lilelile la kinormativi.

Mwandishi anatenganisha hasa namna mbili kuu za matumizi:

• Mustakabali kutakiwa na watu au taasisi.
• Mustakabali kuwa ule ambao watu wanapaswa kuutaka au ambao kuna sababu za kutosha za kuuelekea.

Mkabala wa kwanza hubadilisha mapendeleo yaliyopo kuwa lengo. Mkabala wa pili hufanya mapendeleo yaliyopo yenyewe kuwa jambo la kutathminiwa. Tatizo la kinadharia la makala linatokea hasa hapa: “kinachotakiwa” si sawa na “kinachostahili kutamaniwa”.

Akirejea mjadala wa John Dewey, mwandishi anasisitiza kwamba ukweli wa kitu kutamaniwa kwa vitendo huanzisha tu swali la kama kweli kinastahili kutamaniwa; haujibu swali hilo. Kwa hiyo, kuunda maono hakuwezi kuwa mchakato wa kimekanika unaokusanya matamanio yaliyopo ya washiriki na kugeuza mapendeleo ya wengi kuwa maono ya mustakabali.

Tofauti Kati ya Makundi Matatu ya Mustakabali Unaotamanika Ni Nini?

Makundi matatu yanatenganisha hatua tatu za kutafakari zinazoanzia katika kurekodi kile ambacho watu wanataka leo, kwenda katika kutathmini kwa kweli matamanio mbadala, na hatimaye kuchagua mustakabali unaotoa sababu, motisha na ulinganifu wa kutosha wa wahusika kwa ajili ya mabadiliko: futures wanted humaanisha matamanio yaliyopo, futures which could be wanted humaanisha chaguo mbadala ambalo mtu anaweza kuona sababu za kulitaka hata kama bado halitaki, na futures worth wanting humaanisha maono yanayoonekana kustahili kufuatwa kwa ajili ya mabadiliko baada ya mjadala wa kiuchambuzi unaozingatia muktadha.

1. Mustakabali unaotakiwa — Futures wanted

Mustakabali unaotakiwa ni hali za siku zijazo ambazo watu binafsi, jumuiya au wahusika wengine wanatamani zitimie sasa. Mtu mmoja anaweza kutaka mustakabali zaidi ya mmoja kwa wakati mmoja, na matamanio hayo yanaweza kubadilika kadiri muda unavyopita.

Kundi hili linaonekana rahisi kwa mtazamo wa kwanza: “Watu wanataka nini katika siku zijazo?” Lakini lengo kuu la mwandishi si kugeuza jibu hilo moja kwa moja kuwa maono. Kinyume chake, ni kufichua jinsi matamanio hayo yalivyotokea.

Kwa mtazamo wa ubunifu wa ki-ontolojia, matamanio ya binadamu hayatoki katika eneo la ndani la mapendeleo lililo huru kabisa. Nyumba, miji, mifumo ya usafiri, masoko ya matumizi, teknolojia, taasisi na mazoea ya kila siku ambamo watu wanaishi huathiri ni aina gani za maisha zinazoonekana kuwa za kawaida, zinazowezekana au zinazotamanika.

Kwa hiyo, mtu anaweza kuwa hajawahi kujiuliza kwa nini anataka namna fulani ya maisha katika siku zijazo. Katika hatua hii, chanzo kinarejea dhana ya Sohail Inayatullah ya “used futures”. “Mustakabali uliotumika” humaanisha taswira za mustakabali zilizorithiwa kutoka kwingine, zilizokubaliwa bila kuulizwa vya kutosha na ambazo si mwafaka, ni zenye madhara au si asilia kwa muktadha husika.

Kwa hiyo, jukumu la kisayansi na kimaadili katika hatua ya “mustakabali unaotakiwa” si kutengeneza orodha ya mapendeleo pekee. Ni kufanya matamanio, maadili na uelewa wa uendelevu wa wahusika yaonekane na kuuliza yameumbwa ndani ya hali gani za ki-ontolojia.

Mustakabali usiotakiwa

Chanzo pia kinafikiria mustakabali usiotakiwa kama upande wa kinyume wa “mustakabali unaotakiwa”. Huu ni mustakabali ambao wahusika hawataki utokee. Katika muktadha wa ubunifu wa mpito, mustakabali usio endelevu kwa ujumla hutathminiwa kuwa mustakabali unaopaswa kuepukwa.

Lakini hapa pia tatizo hutokea: si wahusika wote wana uelewa mmoja wa maana ya uendelevu. Chanzo kinaonyesha, kwa mfano, kwamba mkabala wa green growth, unaojaribu kuendeleza ukuaji wa uchumi kwa teknolojia za kijani, na mitazamo ya degrowth, inayojadili kupunguza kiwango cha uzalishaji na matumizi ya kiuchumi, huenda isitoe maono yaleyale ya mustakabali.

Kwa hiyo, kusema tu “sote tunataka mustakabali endelevu” hakutatui tofauti za kinormativi. Ni lazima pia kufafanua watu wanaelewa nini kwa uendelevu.

2. Mustakabali unaoweza kutakiwa — Futures which could be wanted

Mustakabali unaoweza kutakiwa ni mustakabali mbadala ambao bado si mapendeleo ya sasa ya mtu, lakini ambaye anaweza kuelewa sababu zake na kufikiria kuukubali baadaye.

Kundi hili linategemea dhana kwamba maadili na mapendeleo ya watu yanaweza kubadilika. Binadamu hafungwi na mapendeleo yake ya sasa pekee; anapokutana kwa uzito na misimamo mingine ya ki-ontolojia, namna nyingine za maisha na mifumo mingine ya maadili, kile anachokiona kuwa kinatamanika kinaweza kubadilika.

Chanzo kinatumia mfano wa mustakabali wa vegan kueleza hili. Mtu anaweza kutotaka binafsi maisha ya vegan, lakini akaelewa kwa nini watu wengine wanaona kuwa ni chaguo endelevu zaidi au la kimaadili zaidi. Katika hali hii, mustakabali wa vegan si “mustakabali anaoutaka” kwa sasa, lakini unaweza kuwa “mustakabali anaoweza kutaka”.

Sharti muhimu hapa si kukutana na chaguo mbadala kijuujuu tu. Mwandishi anaeleza kwamba watu wanaotetea mustakabali mbadala wanapaswa kuwa na uwezo wa kueleza kwa nini unatamanika na wahusika wengine wanapaswa kuwa na uwezo wa kujihusisha na sababu hizo kwa namna yenye maana.

Kuelewa sababu ya chaguo mbadala hakumaanishi kulikubali moja kwa moja. Tofauti hii ni moja ya vipengele muhimu vya makala. Mtu anaweza kukubali kwamba kuna sababu za mustakabali fulani, lakini bado asitake binafsi.

Kwa nini mustakabali mbadala unawekwa katika wingi?

Mwandishi hapendekezi kuchagua maono moja mbadala katika hatua ya mapema. “Mustakabali unaoweza kutakiwa” zaidi ya mmoja unaweza kutathminiwa kwa wakati mmoja. Lengo ni kupanua eneo la mabadiliko yanayowezekana na kuzuia mapendeleo yaliyopo yasipunguze mno uwezo wa kufikiria siku zijazo.

Wingi huu baadaye lazima ugeuke kuwa suala la majadiliano. Ikiwa mustakabali zaidi ya mmoja unaweza kuhalalishwa, ni lazima kuamua ni upi utakaoendelea kuwa maono halisi ya mabadiliko.

Ikiwa maadili si thabiti, maono pia si thabiti

Kwa mtazamo wa ubunifu wa ki-ontolojia, watu hawabadilishi ulimwengu pekee; ulimwengu unaobadilika nao hubadilisha watu. Teknolojia, taasisi, mazoea ya kila siku na mahusiano mapya ya kijamii yanapotokea katika mchakato wa mabadiliko, maadili na mapendeleo ya watu kuhusu mustakabali yanaweza pia kubadilika.

Kwa hiyo, chanzo kinayaona maono si kama malengo ya mwisho yasiyobadilika, bali kama maadili yanayoweza kusogea. Kuunda maono si shughuli ya mara moja; ni mchakato unaojirudia unaopaswa kutathminiwa tena na tena pamoja na hali na wahusika wanaobadilika.

3. Mustakabali unaostahili kutamaniwa — Futures worth wanting

Mustakabali unaostahili kutamaniwa ni maono ya mustakabali ambayo, baada ya uwezekano mbalimbali wa siku zijazo kutathminiwa kwa kina na kwa tafakuri, hutoa sababu na motisha ya kutosha kwa wahusika kuchukua hatua kuelekea mabadiliko na yanaendana na uwezo wa kuendeleza maisha.

Kundi hili halimaanishi tu mustakabali unaotakiwa na wengi. Mwandishi anasisitiza wazi kwamba mustakabali “unaostahili kutamaniwa” haupaswi kuamuliwa na mapendeleo ya awali ya wengi. Lengo ni kuunda alignment inayozingatia muktadha, yaani ulinganifu wa mwelekeo wa kiwango cha kutosha miongoni mwa washiriki.

Ulinganifu huu pia si lazima uwe umoja wa maoni. Kwa kuwa mwandishi anakubali mipito ya pluriversal, hatarajii kila mtu aone mustakabali mmoja kuwa chaguo bora zaidi. Mustakabali zaidi ya mmoja unaweza kuwa umehalalishwa vya kutosha kwa wakati mmoja.

Hivyo, utafiti unaondoka katika dhana ya kawaida ya utopia inayojaribu kuchagua ulimwengu mmoja kamili. “Mustakabali unaostahili kutamaniwa” unaweza kufikiriwa ndani ya mkusanyiko wa maono yenye uwiano wa pluriversal ambao unaweza kutofautiana katika miktadha tofauti.

Kwa Nini Ubunifu wa Ki-ontolojia Ni Muhimu Katika Modeli Hii?

Ubunifu wa ki-ontolojia ni muhimu kwa sababu utafiti unasema kwamba kile ambacho watu wanakiona kuwa kinatamanika katika siku zijazo hakitokani na mapendeleo ya mtu binafsi pekee; vitu vilivyobuniwa, teknolojia, taasisi, miundombinu na mipangilio ya kijamii ambamo watu wanaishi pia huwarudia na kuwaumba. Kwa hiyo, tathmini ya kiuchambuzi ya matamanio yaliyopo inahitaji pia kuchunguza dunia zilizobuniwa zinazoyazalisha au kuyadumisha.

Wazo la “tunabuni, na tulichobuni nacho kinatubuni”

Mantiki kuu ya ubunifu wa ki-ontolojia katika utafiti ni kwamba athari ya ubunifu haimaliziki baada ya bidhaa kutokea. Vitu vilivyobuniwa, miundombinu na taasisi huendelea baadaye kuamua kile ambacho watu wanaweza kufanya, kile wanachokiona kuwa cha kawaida na tabia zipi ni rahisi au ngumu.

Kwa mfano, jiji ambalo usafiri wake umebuniwa hasa kwa magari si tu miundombinu ya kimwili inayoruhusu matumizi ya gari. Jiji kama hilo linaweza kuunda namna watu wanavyoona umbali wa kila siku, uhusiano kati ya makazi na mahali pa kazi, matumizi ya muda na hata dhana ya “usafiri mzuri” wa siku zijazo.

Mfano huu si ugunduzi wa kipekee wa majaribio wa utafiti; ni mfano wa kufundishia unaoeleza mantiki ya jumla ya ubunifu wa ki-ontolojia inayotumiwa katika makala.

Defuturing ni nini?

Defuturing ni dhana inayotumiwa katika kazi za Tony Fry na inaeleza upande wa dunia zilizobuniwa za sasa unaopunguza au kuondoa uwezekano wa maisha kuendelea katika siku zijazo. Kwa kuwa hakuna kisawe cha neno moja kilichoenea na thabiti katika Kiswahili, istilahi ya chanzo inahifadhiwa.

Katika mkabala wa chanzo, mifumo isiyo endelevu ya uzalishaji, matumizi na maisha si tatizo kwa sababu tu ya madhara yake ya mazingira ya sasa; pia huzidi kupunguza hali za maisha ambazo zitawezekana katika siku zijazo. Kwa maana hii, ubunifu usio endelevu “hurudisha nyuma” uwezekano wa siku zijazo.

Redirective practice, yaani zoezi la kubadili mwelekeo, linalenga kuondoka katika mifumo ya kijamii-kimaada inayozalisha defuturing kuelekea hali zinazoweza kusaidia maisha kwa muda mrefu zaidi.

Kwa nini sustain-ability huandikwa kwa kistari?

Chanzo kinatumia kwa makusudi uandishi wa Tony Fry wa sustain-ability. Kistari cha Kiingereza kinaelekeza fikra katika kuona uendelevu si kama hali ya mwisho isiyobadilika ya kufikiwa, bali kama uwezo wa kuhifadhi na kuzalisha upya uwezo wa kuendeleza maisha katika muda.

Katika mfumo huu hakuna hatua ya mwisho ya aina ya “tumekuwa endelevu na kazi imekamilika”. Kwa kuwa hali za kiikolojia, kijamii na kiteknolojia hubadilika, njia za kuendeleza maisha pia zinapaswa kutathminiwa upya kila wakati.

Kwa hiyo, katika makala sustain-ability inakuwa moja ya vigezo vya msingi vya kinormativi kwa “mustakabali unaostahili kutamaniwa”. Hata hivyo, mwandishi haibadilishi kuwa kigezo kisichobadilika cha uboreshaji wa kihisabati. Hakuna alama, kizingiti au fomula inayotolewa kwa sustain-ability.

Pluriversality ina maana gani?

Pluriversality ni mtazamo unaotegemea kutambua kwa pamoja dunia, mifumo ya maadili na namna tofauti za kuwepo badala ya ontolojia moja ya kiulimwengu, aina moja ya maisha au dhana moja ya “mustakabali sahihi”.

Makala inaona dhana hii kuwa muhimu kwa sababu uendelevu na kutamanika huenda visifafanuliwe kwa namna ileile kwa jamii, tamaduni na wahusika tofauti. Kwa hiyo, madai ya kutengeneza “mustakabali unaostahili kutamaniwa” mmoja unaotumika duniani kote hayalingani na mkabala wa utafiti.

Kwa sababu hiyo, usemi Pluriversally coherent futures haumaanishi kwamba wahusika wote lazima wakubali maadili yaleyale kabisa. Badala yake, unaashiria kupata maeneo ya ulinganifu wa kutosha yanayoruhusu hatua ya pamoja huku uwepo wa misimamo tofauti ya ki-ontolojia ukihifadhiwa.

Kwa nini kura ya wengi pekee haionekani kuwa ya kutosha?

Mwandishi hasawazishi “mustakabali unaostahili kutamaniwa” na mustakabali ambao wengi waliutaka zaidi mwanzoni. Sababu kuu ni kwamba mapendeleo ya sasa ya wengi pia yanaweza kuwa yameumbwa na mifumo iliyobuniwa ambamo wanaishi na huenda hayajaulizwa kwa kina cha kutosha.

Badala yake, mchakato wa kuunda maono unalenga washiriki kufanya maadili yao ya sasa yaonekane, kukutana na chaguo mbadala, kujadili sababu kwa pande zote na kuendeleza mwelekeo wa pamoja wa kutosha kwa ajili ya mabadiliko.

Mkabala huu si pendekezo la kiutaratibu linalokataza kura ya wengi. Chanzo hakitoi sheria za kiufundi za mifumo mahususi ya kufanya maamuzi. Kinachotetewa ni kanuni ya msingi zaidi ya kinormativi: kuhesabu mapendeleo yaliyopo hakupaswi kuchukua nafasi ya mjadala wa kiuchambuzi.

Kwa nini maono si lengo la mwisho lisilobadilika?

Kwa kuwa watu hubadilika katika mchakato wa mpito, matamanio yao kuhusu mustakabali yanaweza pia kubadilika. Taasisi, teknolojia, tabia na mahusiano mapya ya kijamii yanaweza kufanya maadili tofauti yawezekane. Kwa hiyo, katika modeli ya mwandishi, maono si vituo vigumu vya mwisho vinavyoandikwa mara moja na kufuatwa bila kubadilika.

Kuunda maono ni mchakato unaorudiwa na unaoitikia hali. Mustakabali unaoonekana mwanzoni kuwa “unaoweza kutakiwa” unaweza kutakiwa zaidi baada ya uzoefu na mabadiliko; kinyume chake, maono yaliyoonekana kuvutia mwanzoni yanaweza kuulizwa tena matokeo mapya yanapotokea.

Nafasi ya mazoea ya majaribio ya mustakabali

Chanzo pia kinasema kwamba mustakabali mbadala haupaswi kuachwa katika majadiliano ya maneno pekee. Mazoea ya kutanguliza taswira kama Experiential futures na living labs yanaweza kuwasaidia watu kupata kwa kiasi uzoefu wa namna mbadala za maisha na kutathmini kwa uhalisia zaidi kama kweli zinastahili kutamaniwa.

Mwandishi anatoa mfano kupitia usafiri wa kila siku: mtu anaweza mwanzoni kutotamani kuacha kutumia gari na kwenda kazini kwa baiskeli; lakini kuelewa vya kutosha sababu za uendelevu za chaguo hilo kunaweza kumfanya awe tayari kulijaribu kwa muda. Uzoefu huo unaweza kubadilisha au usibadilishe tamanio la mtu.

Mfano huu unaonyesha kipengele muhimu cha modeli: kukubali kikamilifu mustakabali mbadala si sharti la awali la kufanya majaribio nao.

Pragmatismu Radikali Ina Maana Gani Katika Utafiti Huu?

Pragmatismu radikali katika utafiti ni falsafa ya vitendo inayolenga kujaribu chaguo mbadala zenye sababu na motisha ya pamoja ya kutosha mbele ya migogoro ya sasa ya kijamii-kiikolojia ili kujenga hali za ki-ontolojia zilizo endelevu zaidi, badala ya kusubiri washiriki wote wakubaliane juu ya maono kamili na ya mwisho ya mustakabali; “pragmatiki” hapa haimaanishi tu kupata suluhisho rahisi la muda mfupi, na kipengele cha “radikali” kinaeleza haja ya kubadili pia masharti ya msingi ya mifumo iliyopo isiyo endelevu.

Kanuni ya “Good enough”

Chanzo hakioni kuunda maono kama mchakato wa kiideali unaopaswa kufikia ulinganifu kamili wa maadili. Mwandishi anazungumzia kanuni ya “good enough”, yaani “nzuri vya kutosha”.

Mkabala huu, badala ya kubishana bila mwisho juu ya swali “ni mustakabali gani ulio bora kabisa?”, unatanguliza majaribio ya chaguo zinazotoa sababu na motisha ya kutosha kuanzisha mabadiliko katika mazingira ya migogoro ya sasa.

Hata hivyo, “nzuri vya kutosha” haimaanishi ya kiholela au kuachana na tathmini ya kimaadili. Kinyume chake, kwanza matamanio yaliyopo yanapaswa kuulizwa, chaguo mbadala zitathminiwe, mifumo ya uendelevu ifichuliwe na majadiliano yafanyike miongoni mwa wahusika.

Generative potency — uwezo wa kuzalisha/kubadilisha

Chanzo pia kinarejea dhana ya Gümüsay na Reinecke ya generative potency. Usemi huu unaashiria uwezo wa wazo la mustakabali kuchochea mabadiliko katika namna za kufikiri au kufanya.

Kwa mtazamo huu, maono hayatathminiwi kwa swali “yanaonekana mazuri kiasi gani?” pekee. Ni muhimu pia kama yanawafanya watu waelewe tatizo kwa namna tofauti, waulize maadili yaliyopo au wajaribu tabia mpya.

Utafiti haupimi uwezo huu wa kuzalisha kwa kipimo cha kiasi. Dhana hiyo hutumiwa kama mojawapo ya vigezo vya tathmini ya kinadharia.

Kwa nini pragmatismu radikali si pragmatismu ya kawaida ya muda mfupi?

Chanzo kinaeleza ukosoaji wa Tony Fry wa pragmatismu ya muda mfupi na ya kiinstrumenti. Ikiwa pragmatismu inamaanisha tu kuchagua maboresho madogo yanayofanya kazi kwa urahisi zaidi ndani ya mfumo wa sasa, taasisi na ontolojia za msingi zinazozalisha defuturing zinaweza kubaki bila kubadilika.

Pragmatismu radikali, kwa upande mwingine, hutumia majaribio si kulinda mipaka ya mfumo wa sasa, bali kubadili mipaka hiyo yenyewe inapohitajika. Kwa hiyo, utafiti unaona tofauti kati ya maboresho madogo ya incremental na mabadiliko ya msingi zaidi ya ki-ontolojia kuwa muhimu.

Jalada la mabadiliko badala ya mustakabali mmoja

Moja ya hitimisho za makala ni kwamba uundaji wa mustakabali unaolenga mpito si lazima ufungwe katika maono moja. “Mustakabali unaoweza kutakiwa” zaidi ya mmoja unaweza kuwa na sababu za kutosha, na njia tofauti za majaribio ya mabadiliko kuelekea mustakabali huo zinaweza kuchunguzwa kwa wakati mmoja.

Kwa hiyo, mwandishi anafungua nafasi kwa diverse portfolios of transformative action, yaani jalada mbalimbali za vitendo vya mabadiliko. Mkabala huu unakubali kutokuwa na uhakika kwa siku zijazo na uwezekano wa maadili ya watu kubadilika.

Mbinu na Matokeo ya Utafiti

Kwa nini mbinu ya utafiti haipo katika muundo wa kawaida wa “Materials and Methods”?

Chanzo hakifanyi jaribio jipya, dodoso, mahojiano, kikundi lengwa, utekelezaji wa uwanjani au uchanganuzi wa data. Pia hakuna sehemu tofauti ya “Materials and Methods”. Utafiti unaendeleza utofautishaji wa kimawazo na modeli ya kinadharia kwa kutegemea fasihi ya ubunifu wa mpito, tafiti za mustakabali, ubunifu wa ki-ontolojia, uendelevu, maadili, pragmatismu na ubunifu wa pluriversal.

Kwa hiyo, mbinu ya utafiti inaweza kuelezwa kwa usahihi zaidi kama uundaji wa nadharia ya kimawazo unaotegemea fasihi na usanisi wa kinormativi. Usemi huu si jina la mbinu mpya ya kiempiria; unaeleza asili ya shughuli ya kisayansi iliyofanywa katika chanzo.

Ujenzi wa kimawazo unaendelea kwa mpangilio gani?

1. Jukumu kuu la kuunda maono katika ubunifu wa mpito linafafanuliwa.
2. Inaonyeshwa kwamba dhana ya “mustakabali unaotamanika” hutumiwa kwa maana tofauti.
3. Tofauti ya kinormativi kati ya matamanio yaliyopo na mustakabali ambao “unapaswa kutakiwa” inawekwa wazi.
4. Ubunifu wa ki-ontolojia hutumiwa kama mfumo wa kinadharia unaoeleza jinsi matamanio ya watu yanavyoundwa na dunia zilizobuniwa.
5. Dhana za defuturing na sustain-ability zinaunganishwa ili kueleza mwelekeo wa kinormativi wa ubunifu wa mpito.
6. Utofautishaji wa aina tatu wa mustakabali “unaotakiwa”, “unaoweza kutakiwa” na “unaostahili kutamaniwa” unapendekezwa.
7. Utofautishaji huu unabadilishwa kuwa mchakato wa kutafakari wa kuunda maono.
8. Pragmatismu radikali inapendekezwa kama falsafa ya vitendo ya kuingia katika hatua ya majaribio juu ya mustakabali mbadala.

Je, kuna sampuli au seti ya data katika chanzo?

Hapana. Chanzo hakina washiriki wa utafiti, sampuli ya majaribio, kikundi cha mahojiano au seti ya data ya namba. Kwa hiyo, ukubwa wa sampuli, kundi dhibiti, randomization, mgawanyo wa data au vipengele vingine vya kimbinu vya aina hiyo havitumiki katika utafiti huu.

Je, kuna uchanganuzi wa kitakwimu?

Hapana. Chanzo hakitumii thamani ya p, muda wa kujiamini, ukubwa wa athari, regression, mtihani wa nadharia tete, correlation au mbinu nyingine yoyote ya takwimu za kiasi.

Je, kuna fomula au mlinganyo wa kihisabati?

Hapana. Mchango wa utafiti si modeli ya kihisabati. Hakuna fomula katika chanzo inayowakilisha tofauti ya “unaotakiwa → unaoweza kutakiwa → unaostahili kutamaniwa” kama alama ya namba, kazi ya uboreshaji au mlinganyo wa uamuzi.

Kwa hiyo, katika makala ya Verianla hakuna “alama ya kutamanika kwa mustakabali” au mlinganyo mwingine uliobuniwa wa aina hiyo.

Je, makundi matatu ni hatua thabiti zinazofuatana?

Chanzo kinawasilisha makundi matatu kama hatua tatu za zoezi la kutafakari; hata hivyo, modeli si algoriti ya kimekanika. Kadiri maadili ya watu na hali zao za ki-ontolojia zinavyobadilika, tathmini inaweza kurudiwa. Kwa hiyo, mshale wa kurudi katika mchoro wa Verianla ni ishara ya kimawazo inayoeleza mtazamo wa maono unaojirudia katika utafiti; si mzunguko wa kihisabati au mtiririko wa kiutaratibu wa lazima uliofafanuliwa katika chanzo.

Hitimisho kuu la kinadharia 1: Tamanio la sasa si ushahidi wa kutosha wa kinormativi

Kwamba mustakabali fulani unatakiwa leo hakuchukuliwi kuwa sababu ya kutosha kuufanya lengo la ubunifu wa mpito. Ni lazima kuuliza jinsi tamanio lilivyozalishwa na mifumo gani linaweza kuizalisha upya.

Hitimisho kuu la kinadharia 2: Watu wanaweza kutaka mambo mengine

Maadili na mapendeleo si yasiyobadilika. Watu wanapojihusisha kwa maana na misimamo mbadala ya ki-ontolojia wanaweza kuona kwa nini mustakabali mwingine unaweza kutamanika na, kadiri muda unavyopita, kubadilisha mapendeleo yao ya sasa.

Hitimisho kuu la kinadharia 3: “Unaostahili kutamaniwa” si mapendeleo ya wengi

Katika modeli ya mwandishi, “mustakabali unaostahili kutamaniwa” si jina la tamanio la awali la wengi. Majadiliano ya kutafakari kati ya chaguo tofauti, sababu za uendelevu, tofauti za pluriversal na ulinganifu wa kutosha kati ya wahusika lazima vizingatiwe.

Hitimisho kuu la kinadharia 4: Mustakabali mmoja wa kiulimwengu si lazima

Mkabala wa pluriversal unakubali kwamba miktadha tofauti inaweza kutoa maono tofauti ya mustakabali. Kwa hiyo, utafiti haufafanui mustakabali mmoja kamili ambao jamii zote lazima zikubali.

Hitimisho kuu la kinadharia 5: Maono yanapaswa kuwa ya muda na ya majaribio

Maono yanaweza kutathminiwa upya mbele ya maadili na hali zinazobadilika. Kwa hiyo, uundaji wa mustakabali unaolenga mpito hauchukuliwi tu kama shughuli ya kufikiria siku zijazo, bali kama zoezi la kupata kwa kiasi uzoefu wa hali mbadala za ki-ontolojia na kujifunza kutokana na uzoefu huo.

Hitimisho kuu la kinadharia 6: Makubaliano kamili hayapaswi kusubiriwa kabla ya hatua

Mwandishi anasema kwamba mbele ya migogoro ya kijamii-kiikolojia, majadiliano ya kinormativi yasiyo na mwisho yanaweza kugeuka kuwa kutotenda. Ikiwa kuna sababu, motisha na ulinganifu wa kutosha wa wahusika, kujaribu chaguo mbadala kwa udhibiti huwekwa katikati ya pragmatismu radikali.

Tafsiri zinazoungwa mkono na utafiti

• Katika ubunifu wa mpito, dhana ya “mustakabali unaotamanika” inaweza kutumiwa kwa maana tofauti za kinormativi.
• Inawezekana kutofautisha kimawazo kati ya mustakabali “unaotakiwa” na “unaostahili kutamaniwa”, na mwandishi anaona tofauti hii kuwa ya lazima.
• Ubunifu wa ki-ontolojia hutoa mfumo wa kinadharia wa kuuliza jinsi matamanio yaliyopo yalivyoundwa.
• Dhana tatu zinapendekezwa kama muundo wa kinadharia kwa mchakato wa kutafakari wa kuunda maono.
• Sustain-ability ni mwelekeo mkuu wa kinormativi katika mkabala wa mwandishi wa redirective practice.
• Pluriversality inaunga mkono kuzingatia mustakabali wa wingi na unaozingatia muktadha badala ya maono moja ya kiulimwengu.
• Pragmatismu radikali inapendekezwa kama falsafa inayohimiza kuchukua hatua ya majaribio juu ya mustakabali mbadala uliohalalishwa vya kutosha.

Tafsiri ambazo utafiti hauungi mkono

• Haijaonyeshwa kwa njia ya kiempiria kwamba mfumo wa hatua tatu ni bora kuliko mbinu nyingine za maono.
• Haijapimwa kwamba modeli huongeza kwa hakika makubaliano ya kijamii.
• Hakuna mfumo wa objektivu wa alama unaohesabu moja kwa moja mustakabali “unaostahili kutamaniwa”.
• Haidaiwi kwamba kila mshiriki atakubali maadili yaleyale mwishoni mwa mchakato wa kutafakari.
• Haijaonyeshwa kwamba ulinganifu wa pluriversal utaondoa migogoro yote.
• Haijajaribiwa katika makala hii kwamba pragmatismu radikali ina mafanikio zaidi katika matokeo mahususi ya sera.
• Chanzo hakipendekezi modeli moja ya kisiasa, kiuchumi au kijamii ya mustakabali kuwa “mustakabali sahihi”.

Vikwazo vya kimbinu na vya tafsiri vya utafiti

Kikomo cha kwanza ni kwamba mfumo ni wa kimawazo. Chanzo hakitoi utafiti mpya wa washiriki au mradi wa utekelezaji uliofanywa kwa kutumia makundi matatu kinayopendekeza. Kwa hiyo, jinsi modeli itakavyofanya kazi katika michakato halisi ya kuunda maono haijapimwa kiempiria ndani ya makala hii.

Kikomo cha pili ni kwamba dhana kama “ulinganifu wa kutosha”, “motisha ya kutosha” na “uwiano wa pluriversal” hazijageuzwa kuwa vizingiti vya maamuzi ya kiasi. Hali hii hutoa unyumbufu wa kimawazo lakini pia inaweza kumaanisha kwamba wawezeshaji tofauti wanaweza kuzitafsiri kwa namna tofauti katika matumizi. Chanzo hakitengenezi kipimo sanifu cha kuzipima.

Kikomo cha tatu ni kwamba utafiti una asili ya kimaadili na kinormativi. Kuchaguliwa kwa sustain-ability kama mwelekeo mkuu wa kinormativi hakutokani na ugunduzi wa maabara wa kiempiria, bali na mfumo wa kinadharia wa utafiti.

Kikomo cha nne ni kwamba makala haitoi itifaki ya matumizi iliyojaribiwa katika muktadha mahususi wa uwanjani. Chanzo hakisanifishi ni uchaguzi gani wa washiriki, mbinu gani ya uwezeshaji au utaratibu gani wa uamuzi unaofaa zaidi katika miradi ya ubunifu wa mpito.

Nguvu ya utafiti

Nguvu kuu ya utafiti ni kutenganisha dhana ya “desirable”, ambayo katika ubunifu wa mpito mara nyingi huwasilishwa kwa neno moja, katika hali tatu tofauti za kinormativi na hivyo kufanya ionekane ni wapi mjadala hasa unafanyika. Utofautishaji huu unalenga kupunguza kuchanganywa kwa swali “watu wanataka nini?” na maswali “ni nini kingine wanachoweza kutaka?” na “wana sababu za kutosha kutaka nini?”.

Modeli pia inaweka katikati ya mchakato wa kuunda maono wazo kwamba ubunifu hautengenezi tu suluhisho za siku zijazo; pia huunda kile ambacho watu wanaweza kufikiria kuhusu siku zijazo na kile wanachoweza kuona kuwa kinatamanika.

Ufaafu wa Verianla Live / Live Figure

Utafiti unafaa kwa kiasi kwa Live Process. Hatua tatu za kimawazo zinaweza kusisitizwa kwa mpangilio, na mchakato unaoanzia katika kuuliza matamanio yaliyopo, kwenda kutathmini chaguo mbadala na kisha kujadili maono yanayostahili kutamaniwa unaweza kuonyeshwa kwa mwendo. Hata hivyo, kwa kuwa chanzo hakitoi mfululizo wa muda, data ya kiasi au uwezekano uliopimwa wa mpito, si sahihi kisayansi kutengeneza Live Data, grafu ya kiasi au simulation.

Maelezo ya Chanzo na Mbinu

Kichwa asilia: Towards futures worth wanting: Three notions of desirable futures in transition-oriented futuring

Kichwa cha uchapishaji wa Kituruki: Kuelekea Mustakabali Unaostahili Kutamaniwa: Mitazamo Mitatu ya Mustakabali Unaotamanika katika Uundaji wa Mustakabali Unaolenga Mpito

Mwandishi: Samuel Yu.

Ushirika wa taasisi: Transdisciplinary School, University of Technology Sydney.

Mawasiliano: PDF inatoa anwani ya barua pepe ya Samuel Yu ya University of Technology Sydney. Hakuna lebo tofauti ya “corresponding author”; utafiti una mwandishi mmoja.

Jukwaa: SSRN.

Namba ya SSRN abstract: 7624999.

DOI: 10.2139/ssrn.7624999.

Tarehe ya kuchapishwa/kupakiwa SSRN: 17 Oktoba 2026.

Idadi ya kurasa: 25.

Aina ya chanzo: Preprint ya utafiti wa kinadharia/kimawazo. Haitoi data mpya ya majaribio au ya kiempiria.

Hali ya mapitio ya wenzao: PDF iliyopakiwa ina wazi usemi “This preprint research paper has not been peer reviewed”. Katika ukaguzi wa kibibliografia wa kichwa kamili uliofanywa hadi 30 Oktoba 2026, hakuna toleo tofauti la jarida lililopitiwa na wenzao la utafiti huohuo lililogunduliwa.

Jarida / juzuu / toleo: Hakuna; kazi iliyopakiwa ni preprint ya SSRN.

Mchapishaji: Chanzo hakina rekodi ya mchapishaji wa jarida.

Kiungo rasmi: https://ssrn.com/abstract=7624999

Leseni: PDF iliyopakiwa na rekodi ya kibibliografia ya SSRN iliyoonekana na kuchunguzwa hazionyeshi wazi Creative Commons au leseni nyingine ya kutumia tena. Kwa hiyo, muundo wa ukurasa wa chanzo au taswira ya jedwali haikunakiliwa moja kwa moja; mahusiano ya kisayansi ya kimawazo yameelezwa upya kwa jedwali huru la HTML na SVG ya kimawazo isiyo na kipimo.

Marejeo: Rekodi ya kibibliografia ya SSRN inaonyesha marejeo 64. Marejeo yanajumuisha maeneo kama tafiti za mustakabali, ubunifu wa mpito, ubunifu wa ki-ontolojia, pragmatismu, maadili, sustainability transitions, ubunifu wa pluriversal na mustakabali wa uzoefu.

Sehemu rasmi ya mbinu: Hakuna sehemu tofauti ya Materials and Methods. Utafiti unapendekeza mfumo mpya wa kikategoria kupitia usanisi wa kinadharia/kimawazo unaoungwa mkono na fasihi.

Sampuli: Hakuna.

Kundi dhibiti: Hakuna.

Seti ya data: Hakuna seti mpya ya data ya kiempiria.

Uchanganuzi wa kitakwimu: Hakuna.

Fomula na mlinganyo: Hakuna fomula au mlinganyo wa kihisabati katika chanzo.

Ufadhili: Hakuna taarifa tofauti ya ufadhili iliyogunduliwa katika PDF iliyopakiwa.

Mgongano wa maslahi: Hakuna taarifa tofauti ya mgongano wa maslahi iliyogunduliwa katika PDF iliyopakiwa.

Upatikanaji wa data: Kama vile hakuna seti mpya ya data, pia hakuna taarifa tofauti ya data availability iliyogunduliwa katika PDF.

Michango ya mwandishi: Utafiti una mwandishi mmoja na hauna sehemu tofauti ya CRediT/michango ya waandishi.

Dokezo la uhariri ndani ya chanzo: Preprint ina baadhi ya matatizo ya tahajia na sarufi. Katika rejea moja kuna kishikilia nafasi “(PAGE)”; katika baadhi ya DOI za vyanzo kuna muundo wa URL unaojirudia kama “https://doi.org/https://doi.org/...”. Matatizo haya ya uhariri hayajakamilishwa na Verianla kwa kutengeneza maudhui mapya ya kisayansi.

Jedwali la chanzo: Katika ukurasa wa 17 kuna jedwali la safu mbili linalofupisha mitazamo mitatu ya mustakabali unaotamanika na jukumu la kila mmoja katika tathmini ya kiuchambuzi. Taarifa hii imeelezwa upya katika makala ya Verianla kwa jedwali huru la HTML na mchoro asilia wa mchakato usio na kipimo.

Mpaka mkuu wa tafsiri ya kisayansi: Mfumo wa aina tatu ni pendekezo la kinadharia. Utafiti haupimi kwa majaribio ufanisi wa mfumo katika matumizi ya uwanjani, kiwango cha kuongeza makubaliano ya washiriki au matokeo ya uendelevu.