Reach Up asosidagi uy tashrifi aralashuvi kichik bolalar rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash uchun parvarishlovchilarga yoshga mos oʻyin, suhbat, hikoya aytish va ragʻbatlantiruvchi oʻzaro taʼsirlarni uy sharoitida amaliy tarzda oʻrgatadigan erta bolalikni rivojlantirish dasturidir. Ushbu tadqiqot Hindistonning Odisha shtatidagi Cuttack shahrining kam daromadli chekka xaroba mahallalarida oʻtkazilgan klasterli randomizatsiyalangan nazoratli sinovning aralashuv tugaganidan 4,5 yil keyingi natijalarini oʻrganadi. Boshlanishida 10-20 oylik 421 bola 54 mahalla klasteri orqali aralashuv yoki nazorat guruhiga ajratilgan; 18 oy davomida davolash guruhidagi oilalarga haftasiga bir soatlik uy tashriflari oʻtkazilgan. Ikkinchi kuzatuvda bolalar taxminan 7-8 yoshda boʻlib, dastlabki namunadagi 314 bolaga yetib borilgan.

Oʻrta muddatda aralashuv guruhining umumiy akademik muvaffaqiyat indeksi nazorat guruhidan 0,332 standart ogʻish yuqori boʻlgan. Eng kuchli natija sonli koʻnikmalarda kuzatilgan: numeracy indeksi 0,330 SD ga oshgan va tuzatilgan p qiymati 0,007 boʻlgan. Literacy indeksi 0,272 SD yuqori; biroq p=0,064 boʻlgani sababli anʼanaviy %5 statistik ahamiyatlilik chegarasidan biroz tashqarida qoladi. Umumiy IQ uchun baho 0,083 SD boʻlib, statistik jihatdan ahamiyatli emas.

Dastur faqat bolalar testlarida emas, ayrim ota-ona xatti-harakatlarida ham iz qoldirgani koʻrinadi. Aralashuv guruhidagi parvarishlovchilar bolalari bilan koʻproq ragʻbatlantiruvchi faoliyatlar haqida xabar bergan va taʼlim uchun koʻproq mablagʻ sarflagan. Aksincha, oʻyinchoqlar va oʻquv materiallari, maktabga roʻyxatdan oʻtish, dars qoldirish, ota-onaning bolaning qobiliyatini baholashi, taʼlimga oid kutishlar, parvarishlovchining oʻz samaradorligi va depressiyasi boʻyicha 4,5 yillik kuzatuvda ahamiyatli farq aniqlanmagan.

Natijalarning eng eʼtiborga molik jihatlaridan biri dastlab boʻyi oʻsishdan qolgan bolalarda taxminiy taʼsir kattaroq boʻlganidir. Bu bolalarda umumiy muvaffaqiyat uchun davolash taʼsiri 0,682 SD, sonli koʻnikma uchun 0,692 SD va literacy uchun 0,542 SD deb baholangan. Shunga qaramay, boʻyi oʻsishdan qolgan va qolmagan bolalar oʻrtasidagi davolash taʼsiri farqlarining statistik dalili barcha natijalarda %5 darajada kuchli emas. Shu sababli topilma eng noqulay sharoitdagi bolalar koʻproq foyda koʻrgan boʻlishi mumkinligini kuchli tarzda koʻrsatadi; biroq har bir kichik guruh farqini qatʼiy dalil sifatida taqdim etish toʻgʻri emas.

Tadqiqotning asosiy talqin cheklovi umumlashtirish imkoniyatidir. Randomizatsiyalangan dizayn ushbu namuna doirasida aralashuvga tayinlashning natijalarga sababiy taʼsirini baholash uchun mustahkam asos beradi; ammo tadqiqot Hindistonning bitta shahridagi kambagʻal va asosan migrant xaroba mahalla aholisi orasida oʻtkazilgan. Bundan tashqari, dastlabki namunaning taxminan toʻrtdan biri ikkinchi kuzatuvda topilmagan, dasturga rioya qilish va har bir oila amalda nechta tashrif olgani oʻlchanmagani uchun baholar intention-to-treat taʼsirlaridir.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Past va oʻrta daromadli mamlakatlarda maktabga roʻyxatdan oʻtish darajasining oshishi bolalar haqiqatan ham oʻrganayotganini anglatmaydi. Tadqiqotning boshlangʻich nuqtalaridan biri “schooling without learning”, yaʼni maktablashuv ortishiga qaramay asosiy oʻrganish natijalari zaif boʻlib qolishi muammosidir. Bu yondashuv bolaning maktab yillarida duch keladigan taʼlim sifati bilan bir qatorda, maktabni qanday kognitiv, til va ijtimoiy-emotsional asos bilan boshlashi ham muhimligini tan oladi.

Erta bolalik davridagi mahrumliklar keyingi koʻnikma shakllanishini cheklashi mumkin. “Dinamik komplementarlik” yondashuvida erta egallangan koʻnikmalar keyingi oʻrganish samaradorligini oshirishi mumkin; boshqacha aytganda, erta koʻnikmalar kelajakda yangi koʻnikmalarni oʻrganishni osonlashtirishi mumkin. Shu sababli erta bolalik aralashuvining qiymati faqat aralashuv tugagan paytda oʻlchangan kognitiv rivojlanish oʻsishi bilan cheklanmaydi. Asosiy savollardan biri boshlangʻich yutuqlar bola maktabga chiqqanida hamon koʻrinib turadimi-yoʻqmi, shudir.

Nega oʻrta muddatli kuzatuv muhim?

Erta bolalikni rivojlantirish dasturlarining qisqa muddatli taʼsirlari koʻplab tadqiqotlarda koʻrsatilgan. Biroq past va oʻrta daromadli mamlakatlarda aralashuv tugaganidan bir necha yil oʻtib oʻtkazilgan kuzatuvlar soni cheklangan va natijalar turlicha. Baʼzi dasturlarda dastlabki yutuqlar saqlanib qolsa, boshqalarida “fade-out”, yaʼni boshlangʻich farqlarning vaqt oʻtishi bilan kamayishi yoki yoʻqolishi kuzatiladi.

Ushbu tadqiqot Hindistondagi dastur bolalarini aralashuv tugaganidan taxminan 4,5 yil oʻtib, formal taʼlim jarayonining muhim bosqichida qayta sinovdan oʻtkazgani uchun muhimdir. Shu tariqa tadqiqot faqat “dastur bola taxminan uch yoshligida ishladimi?” degan savolni emas, balki “bola yetti-sakkiz yoshga yetganda oʻrganish bilan bevosita bogʻliq asosiy koʻnikmalarda hali ham farq bormi?” degan savolni ham baholaydi.

Uy Tashrifiga Asoslangan Erta Bolalik Aralashuvi Nima?

Ushbu tadqiqotdagi uy tashrifi aralashuvi mahalliy ayollarning oilalar uyiga haftasiga bir soat borib, parvarishlovchilarga bolaning yoshiga mos oʻyin, suhbat, rasmli kitobdan foydalanish, hikoya aytish, uy materiallaridan oʻyinchoq yasash, ijobiy mustahkamlash va jismoniy jazoni kamaytirish kabi amaliyotlarni koʻrsatishiga asoslangan 18 oylik tuzilmali erta bolalikni rivojlantirish dasturidir.

Aralashuv tuzilishi

Dastur Yamaykada ishlab chiqilgan va keyinchalik turli mamlakatlarga moslashtirilgan Reach Up yondashuviga asoslanadi. Hindistondagi tatbiq mahalliy ijtimoiy-madaniy sharoitlarga moslashtirilgan va Pratham bilan birgalikda amalga oshirilgan.

Davolash guruhidagi bola va asosiy parvarishlovchi uchun 18 oy davomida haftasiga bir marta taxminan bir soatlik tashrif oʻtkazilgan. Dastur maqsadi bolaga bevosita akademik dars berish emas, balki parvarishlovchining kundalik hayotda bolaning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash qobiliyatini oshirishdir.

Uy tashrifchilari maxsus kasbiy diplom talabi bilan tanlanmagan. Ularning yoshi 18-55 oraligʻida boʻlib, %74,1-i oʻrta maktab taʼlimini tugatgan. Uch mentor uy tashrifchilarini oʻqitgan va haftalik yigʻilishlar orqali nazorat qilgan; bir psixolog dastur davomida texnik yordam koʻrsatgan.

Mahalliy inson resurslarining ahamiyati

Tatbiqning siyosat nuqtai nazaridan eʼtiborga molik jihatlaridan biri yuqori darajada ixtisoslashgan tashqi xodimlar oʻrniga mahalliy ayollardan foydalanilganidir. Uy tashrifchilarining aksariyati oilalar tanigan va ishongan kishilar edi. Bu tuzilma tadqiqotchilar dasturga jamoatchilik qabulini va uni kengaytirish imkoniyatini baholashda muhim deb hisoblagan omillardan biridir.

Manbada 18 oylik aralashuvning davolangan har bir bola uchun xarajati 2012 nominal narxlarida 251 AQSh dollari deb qayd etilgan. Mualliflar katta miqyosdagi tatbiqda miqyos iqtisodiyoti sabab xarajat pasayishi mumkinligini muhokama qiladi. Bu raqam hozirgi tadqiqotdagi dasturining tarixiy xarajatidir; uni bugungi yoki boshqa mamlakatdagi tatbiq xarajati sifatida ishlatmaslik kerak.

Randomizatsiya qanday amalga oshirildi?

Tadqiqot 54 shahar xaroba mahalla klasteridan foydalangan. Bu hududlar yoʻllar va suv kanallari kabi geografik chegaralar bilan belgilangan. Uyma-uy oʻtkazilgan roʻyxatga olish orqali 10-20 oylik, egizak boʻlmagan va yaqqol nogironligi boʻlmagan mos bolalar aniqlangan.

Dastlabki skriningda 775 mos xonadon aniqlangan, har klasterdan 7-9 bola tasodifiy tanlangan va jami 421 bola tadqiqotga kiritilgan. Rozilik oila davolash holatini bilishidan oldin olingan.

54 klaster hajmiga koʻra uch qatlamga ajratilgan va keyin kompyuterda yaratilgan tasodifiy sonlar yordamida 27 aralashuv hamda 27 nazorat klasteriga taqsimlangan. Xonadonlar uy tashrifi olayotgan-olmayotganini bilgani sababli ishtirokchilarni ko‘r qilish mumkin boʻlmagan; biroq natijalarni oʻlchagan test oʻtkazuvchilar va suhbatdoshlar bolalarning qaysi guruhda ekanini bilmagan.

Dasturning qisqa muddatli natijasi qanday edi?

Aralashuv yakunidagi birinchi baholash 18 oylik dastur tugashi bilanoq oʻtkazilgan. Kovariatsiz natijalarda bolalarning kognitiv rivojlanishida 0,349 SD oʻsish qayd etilgan; Romano-Wolf tuzatilgan p qiymati 0,017 boʻlgan. Qabul qiluvchi til, ifodali til va nozik motor koʻnikmalarida ijobiy baholar topilgan, ammo koʻp gipotezali tuzatishdan keyin bu natijalar bir xil darajada kuchli boʻlmagan.

Boshlangʻichdagi boʻy oʻsishdan qolish holati qisqa muddatda ham muhim geterogenlik koʻrsatkichidir. Oʻrtacha darajada boʻy oʻsishdan qolgan bolalarning Bayley ballaridagi taxminiy yutuq 0,794 SD boʻlsa, boʻy oʻsishdan qolmagan bolalarda 0,158 SD boʻlgan; ikki taʼsir oʻrtasidagi farq uchun p=0,019 qayd etilgan.

Aralashuv Taʼsirlari 4,5 Yildan Keyin Saqlandimi?

Qisman ha: 4,5 yil oʻtgach sonli koʻnikma va umumiy akademik muvaffaqiyatga taʼsirlar aniq saqlangan, literacy uchun ijobiy, ammo %5 darajasida chegaraviy taʼsir kuzatilgan, umumiy IQ boʻyicha dastlabki kognitiv farq esa endi statistik jihatdan ahamiyatli emas.

Kuzatuv namunasi

Aralashuv yakunidagi birinchi baholashda 378 bolani topish mumkin boʻlgan. Dekabr 2019-Yanvar 2020 davrida oʻtkazilgan ikkinchi kuzatuvda boshlangʻichdagi 421 bolaning 314 tasiga yetib borilgan; bu dastlabki namunaning %74,6 ini tashkil qiladi.

Davolash va nazorat guruhlaridagi yoʻqotish darajalari oʻrtasida statistik jihatdan ahamiyatli farq boʻlmagani muhimdir. Bu topilma bir guruh boshqa guruhga qaraganda tizimli ravishda koʻproq yoʻqolgani sababli davolash taʼsiri sunʼiy paydo boʻlgan degan izohga qarshi ishonch beradi. Shunga qaramay, umumiy attrition taxminan %25 boʻlgani uchun namuna yoʻqotilishini butunlay eʼtiborsiz qoldirib boʻlmaydi.

Bolalarning yoshi va oʻlchangan natijalar

Ikkinchi kuzatuv vaqtida bolalar 6,8-8 yosh oraligʻida; oʻrtacha yosh taxminan 7,4 yil. Birlamchi natijalar uch asosiy koʻnikma sohasini qamrab oladi:

• Sonli koʻnikma: matematik amallar ravonligi va erta numeracy.
• Literacy: ASER asosiy oʻqish testi va erta literacy bandlari.
• Umumiy intellekt: Hindistonga moslashtirilgan WPPSI-IV quyi shkalalaridan tuzilgan Full-Scale IQ.

Matematik amallar ravonligi testi bolaning uch daqiqada yecha oladigan 60 ta oddiy qoʻshish va ayirish savoliga asoslanadi. Erta numeracy oʻlchovi sonlarni tanish, miqdorni songa moslashtirish, katta-kichikni taqqoslash va oddiy qoʻshish/ayirish bandlarini qamrab oladi.

Literacy ning birinchi tarkibiy qismi Hindistonda keng qoʻllaniladigan ASER asosiy oʻqish vositasidir. Ikkinchi tarkibiy qism harflarni nomlash, harflarni moslashtirish, obyektlarni harflar bilan bogʻlash va harflardan soʻz tuzish kabi erta literacy vazifalarini oʻz ichiga oladi.

Ballar qanday standartlashtirildi?

Tadqiqotchilar xom test ballaridan baholovchi taʼsirlarini chiqarib tashlagan va keyin ballarni nazorat guruhidagi yoshga shartlangan oʻrtacha qiymat va standart ogʻishlarga nisbatan standartlashtirgan. Shu sababli qayd etilgan davolash taʼsirlari nazorat guruhining standart ogʻishi birliklarida oʻqiladi.

Bir xil rivojlanish sohasiga tegishli testlar oʻrtachalanib numeracy va literacy umumlashtiruvchi indekslari tuzilgan, soʻngra bu indekslar nazorat guruhida oʻrtacha 0 va standart ogʻish 1 boʻladigan tarzda qayta standartlashtirilgan. Umumiy muvaffaqiyat indeksi ikki sonli va ikki literacy testidan olingan.

Asosiy natijalar

Literacy va umumiy muvaffaqiyat namunalari 279 bola bilan cheklanganining sababi 35 bolaning ASER asosiy oʻqish testi maʼlumotlari yetishmasligidir.

Nega IQ boshqacha naqsh koʻrsatadi?

Dastur oxirida kognitiv rivojlanishda ahamiyatli yaxshilanish kuzatilgan boʻlsa-da, 4,5 yil keyingi Full-Scale IQ farqi ahamiyatli emas. Aksincha, numeracy taʼsiri davom etadi.

Manba bu ajralishning aniq mexanizmini belgilamaydi. Mualliflar muhokama qilgan ehtimollardan biri erta kognitiv yutuq bolalarga keyingi oʻrganish uchun boshlangʻich ustunlik berganidir. Bunday holda dastlabki kognitiv ball farqi vaqt oʻtishi bilan kamayishi, ammo erta ustunlik maktab davrida oʻrganiladigan matematika va literacy koʻnikmalariga koʻchishi mumkin. Bu izoh “dynamic complementarities” yondashuviga mos keladi, ammo mavjud maʼlumotlar mexanizmni bevosita sinamaydi.

Nega “Teaching to the test” izohi zaif?

Bolalar aralashuv tugaganda taxminan 28-38 oylik edi. Bu yoshda keyinchalik 7-8 yoshda oʻlchanadigan oʻqish va matematika testlariga maxsus tayyorgarlik berilmagan. Aralashuv oʻyin, til oʻzaro taʼsiri, parvarishlovchi xatti-harakati va umumiy rivojlanishni ragʻbatlantirishga asoslangan.

Shu sababli 4,5 yil keyin koʻrilgan numeracy va literacy farqlarining bolalarga ilgari aynan oʻsha test bandlari oʻrgatilganidan kelib chiqishi mumkin emasdek koʻrinadi. Buning oʻrniga, dastur bolalarning yangi maʼlumot oʻzlashtirish qobiliyatini va uydagi oʻrganish muhitini yaxshilagan boʻlishi mualliflar muhokama qilgan ehtimoliy izohlardan biridir.

Ota-ona xatti-harakati saqlandimi?

Bu jadval dastur barcha ota-ona xatti-harakatlarini doimiy ravishda oʻzgartirmaganini koʻrsatadi. Oʻrta muddatda eng aniq davomiylik bola bilan bajariladigan ragʻbatlantiruvchi faoliyatlar va taʼlimga sarflanadigan xarajatlarda koʻrinadi.

Mualliflar ota-onalarning investitsiyalaridagi davomiylik bolalardagi taʼsirlarning saqlanishida rol oʻynashi mumkinligini muhokama qiladi. Biroq hozirgi tadqiqot bu oʻzgaruvchilarni qatʼiy sababiy vositachi oʻzgaruvchilar sifatida belgilaydigan mediation tahlilini oʻtkazmaydi. Shuning uchun “taʼsirlar toʻliq ota-ona investitsiyasi sababli yuzaga kelgan” degan xulosaga kelib boʻlmaydi.

Eng Noqulay Sharoitdagi Bolalar Koʻproq Foyda Koʻrdimi?

Boshlanishida boʻyi oʻsishdan qolgan bolalarda umumiy muvaffaqiyat, numeracy va literacy uchun davolash koeffitsiyentlari boʻyi oʻsishdan qolmagan bolalarnikiga qaraganda ancha katta; biroq boʻy oʻsishdan qolish holatiga koʻra davolash taʼsiri farqlarining p qiymatlari 0,084-0,15 oraligʻida boʻlgani uchun geterogenlik naqshi kuchli signal sifatida koʻrilishi, barcha natijalarda qatʼiy %5 darajali dalil sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Boʻy oʻsishdan qolish geterogenligi

Jadvaldagi oʻzaro taʼsir koeffitsiyentining manfiy boʻlishi boʻyi oʻsishdan qolmagan bolalardagi taxminiy davolash taʼsiri kichikroq ekanini koʻrsatadi. Masalan, umumiy muvaffaqiyat uchun boʻyi oʻsishdan qolgan bolalarda baho +0,682 SD boʻlsa, boʻyi oʻsishdan qolmagan bolalar uchun modeldan olingan mos qiymat taxminan +0,196 SD-dir.

Bu natija erta bolalik aralashuvlari boshlangʻich noqulayligi eng yuqori boʻlgan bolalarda yuqoriroq chegaraviy foyda keltirishi mumkin degan fikrga mos keladi. Shunga qaramay, tadqiqot barcha kambagʻal bolalar aynan bir xil taʼsir koʻrishini koʻrsatmaydi.

Ona taʼlimi va jins boʻyicha geterogenlik

Aralashuv tugashi bilanoq oʻtkazilgan avvalgi baholashda ona taʼlimi va qisman bola jinsiga qarab farqlar qayd etilgan. Oʻrta muddatli kuzatuvda esa boʻy oʻsishdan qolish holati hisobga olingach, ona taʼlimi yoki bola jinsiga koʻra ahamiyatli davolash taʼsiri farqlari kuzatilmagan.

Manba buni boshlanishida kamroq taʼlim olgan onalarning bolalari vaqt oʻtishi bilan ayrim farqlarni yopgan boʻlishi mumkinligi bilan izohlaydi. Biroq bu kichik guruh natijasi ham sinovning asosiy birlamchi natijasidan alohida baholanishi lozim.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar

• 18 oylik uy tashrifi dasturi 4,5 yil oʻtgach numeracy ga ijobiy va statistik jihatdan kuchli taʼsir koʻrsatadi.
• Umumiy numeracy-literacy muvaffaqiyat indeksi aralashuv guruhida yuqoriroq.
• Literacy natijasi ijobiy, ammo %5 darajasida chegaraviy qoladi.
• Umumiy IQ boʻyicha dastlabki farq oʻrta muddatda statistik jihatdan saqlanmaydi.
• Parvarishlovchilarning bola bilan bajargan ragʻbatlantiruvchi faoliyatlari va taʼlim investitsiyalari oʻrta muddatda yuqoriroq.
• Boshlanishida boʻyi oʻsishdan qolgan bolalarda taxminiy davolash taʼsirlari kattaroq.
• Randomizatsiya va ko‘r natija baholovchilari dastur taʼsirini baholash uchun kuchli ichki validlikni taʼminlaydi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar

• Dastur barcha kognitiv natijalarda doimiy taʼsir yaratgan deb boʻlmaydi; IQ farqi saqlanmagan.
• Literacy taʼsiri qatʼiy %5 ahamiyatlilik darajasi topilmasi sifatida taqdim etilmasligi kerak.
• Dastur depressiya, oʻz samaradorligi, maktabga roʻyxatdan oʻtish yoki dars qoldirishga 4,5 yil oʻtgach ahamiyatli taʼsir koʻrsatgani isbotlanmagan.
• Ota-ona investitsiyasi yagona va qatʼiy vositachilik mexanizmi ekani isbotlanmagan.
• Natijalarni Hindistondagi barcha bolalarga yoki barcha past va oʻrta daromadli mamlakatlarga avtomatik umumlashtirib boʻlmaydi.
• Dastur taʼsiri voyaga yetguncha davom etishi ushbu tadqiqotda koʻrsatilmagan.
• 4,5 yillik kuzatuv “umrbod taʼsir” dalili emas.
• Uy tashrifchilari mahalliy ayollardan tanlanishi har bir tatbiq geografiyasida bir xil sifatda kengaytirishni kafolatlamaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot ilgari oʻtkazilgan klasterli randomizatsiyalangan nazoratli sinovning oʻrta muddatli kuzatuv tadqiqotidir. Randomizatsiya individual darajada emas, 54 geografik xaroba mahalla klasteri darajasida amalga oshirilgan.

Boshlangʻich namunaning xususiyatlari

Namuna iqtisodiy jihatdan jiddiy noqulaylikka ega. Xonadonlarning taxminan %49 i belgilangan shahar kambagʻallik chegarasidan pastda va bolalarning %20 dan koʻprogʻi boshlanishida boʻyi oʻsishdan qolgan. Xonadonlarning taxminan %60 ida quvur suvi ulanishi mavjud boʻlsa, deyarli barchasida elektr ulanishi bor.

Boshlanishida bolalarning oʻrtacha yoshi taxminan 15 oy; %51 i oʻgʻil va %49 i qiz. Davolash va nazorat guruhlari asosiy xususiyatlarda umuman muvozanatli. Onaning taʼlim yillari davolash guruhida yuqoriroq koʻrinadi; tadqiqotchilar bu farqni oldindan belgilangan tahlilda nazorat oʻzgaruvchisi sifatida modelga kiritgan.

Birlamchi natija vositalari

Ikkilamchi natija vositalari

Ota-ona va uy muhiti uchun UNICEF Family Care Indicators (FCI) hamda Early Childhood HOME vositalaridan tanlangan bandlar ishlatilgan. Ushbu shkalalar uyda oʻyinchoq va kitoblar borligidan tashqari, kattalarning bola bilan oʻyin oʻynashi, suhbatlashishi, uy vazifasiga yordam berishi va maktab ishlari haqida muloqot qilishi kabi ragʻbatlantiruvchi xatti-harakatlarni baholaydi.

Tadqiqot shuningdek taʼlim xarajatlari, ota-onalarning kutishlari va maqsadlari, parvarishlovchining oʻz samaradorligi va CES-D asosidagi depressiv simptom oʻlchovlarini toʻplagan.

Statistik model

Birlamchi tahlil randomizatsiyalangan davolash tayinlovining standartlashtirilgan kuzatuv natijalariga intention-to-treat taʼsirini baholaydi. Modellarda boshlangʻich ASQ-3 natijalari, bola jinsi, ona taʼlimi va randomizatsiya qatlamining sobit taʼsirlari nazorat qilingan.

ITT yondashuvining maʼnosi shuki: tadqiqotchilar oilalar dasturga qay darajada amal qilganini yoki amalda nechta tashrif olganini hisobga olib guruhlarni qayta tasniflamagan. Boshlanishida davolash guruhiga randomizatsiyalangan oila keyinchalik barcha tashriflarni olmagan boʻlsa ham davolash guruhida qoladi. Bu yondashuv randomizatsiya taʼminlagan taqqoslanuvchanlikni saqlaydi va real dunyoda dastur taklifining taʼsirini oʻlchaydi.

Standart xatolar 5.000 bootstrap takrorlash bilan hisoblangan va klaster darajasidagi bogʻliqlik hisobga olingan. Koʻp gipotezalar uchun Romano-Wolf stepdown usuli qoʻllangan. Bu tuzatish bir vaqtning oʻzida bir nechta natija sinovdan oʻtkazilganda tasodifan ahamiyatli natija topish xavfini kamaytiradi.

Asl sinovning quvvat hisobi

Qoʻshimcha boʻlimda asl sinov uchun %10,7 attrition, 0,04 intracluster correlation coefficient va %80 quvvat taxmini bilan α=0,05 darajasida minimal aniqlanadigan taʼsir kattaligi taxminan 0,28 SD ekani koʻrsatilgan. Bu hisob asl sinov dizayniga taalluqli; 4,5 yillik kuzatuvda roʻy bergan yuqoriroq attrition sababli kuzatuv namunasining quvvati avtomatik ravishda aynan shu son deb qabul qilinmasligi kerak.

Attrition baholashi

Ikkinchi kuzatuvda boshlangʻich 107 ishtirokchi yoʻqolgan. Davolash holati ikkinchi kuzatuvda yoʻqolish ehtimolini ahamiyatli tarzda bashorat qilmaydi. Attriter va non-attriterlarning boshlangʻich xususiyatlarining aksariyatida ahamiyatli farq yoʻq; biroq ASQ-3 communication va fine motor ballarida taxminan p=0,04 darajasida farqlar kuzatiladi.

Shunday qilib, attrition davolash va nazorat oʻrtasida aniq nomutanosib koʻrinmaydi; biroq kuzatuvda topilmagan guruhning ayrim boshlangʻich rivojlanish ballarida farq qilishi natijalarni butun boshlangʻich kohortga umumlashtirishda ehtiyotkorlikni talab qiladi.

Oʻrta muddatli asosiy topilma

Manbaning eng kuchli ilmiy xabari shuki, erta davrda parvarishlovchi xatti-harakatini nishonga olgan, kam xarajatli va mahalliy inson resurslari orqali yetkazilgan aralashuv dastur tugaganidan 4,5 yil oʻtib, ayniqsa asosiy matematika koʻnikmalarida oʻlchanadigan farq qoldirishi mumkin.

Aksincha, taʼsirlar rivojlanishning barcha sohalarida doimiy boʻlmagani ham shunchalik muhim. Umumiy IQ farqining yoʻqolishi erta bolalik dasturlari natijalarini “bir marta oshgan barcha koʻnikmalar umrbod yuqori boʻlib qoladi” tarzida talqin qilib boʻlmasligini koʻrsatadi.

Ehtimoliy mexanizm

Mualliflar davomiylikning aniq mexanizmi nomaʼlum ekanini ochiq aytadi. Shunga qaramay, uch omil ehtimoliy izoh sifatida muhokama qilinadi:

1. Aralashuv oxirida yuzaga kelgan erta kognitiv ustunlikning keyingi oʻrganishni osonlashtirishi.
2. Parvarishlovchilarning bola bilan qiladigan ragʻbatlantiruvchi faoliyatlari dastur tugaganidan yillar oʻtib ham yuqori boʻlib qolishi.
3. Oilalarning taʼlimga koʻproq iqtisodiy resurs ajratishda davom etishi.

Bular tadqiqot natijalariga mos izohlardir; biroq tadqiqot bu omillarning har biri umumiy davolash taʼsirining qanchasini tashkil etishini sababiy mediation modeli bilan ajratmaydi.

Kuchli jihatlar

• Klasterli randomizatsiyalangan sinov dizayni.
• 4,5 yillik oʻrta muddatli kuzatuv.
• Natija baholovchilarining davolash holatiga ko‘r boʻlishi.
• Koʻp gipotezali tuzatishdan foydalanish.
• Yosh va baholovchi taʼsirlaridan tozalangan standartlashtirilgan natijalar.
• Bola testlari bilan birga ota-ona investitsiyasi va uy muhiti koʻrsatkichlarining ham oʻlchanishi.
• Boshlangʻich noqulaylikka koʻra geterogenlik tahlilining oʻtkazilishi.
• Mahalliy va kam taʼlim talab qiladigan ijrochilar bilan kengaytirilishi mumkin boʻlgan yetkazib berish modelining sinovdan oʻtkazilishi.

Asosiy cheklovlar

• Boshlangʻich namunaning faqat %74,6 iga ikkinchi kuzatuvda yetib borilgan.
• Tadqiqot bitta shaharning shahar chekkasidagi kambagʻal aholisi bilan cheklangan.
• Haqiqiy tashriflar soni va individual rioya maʼlumotlari yoʻqligi sababli faqat ITT baholanadi.
• Literacy uchun namuna 35 ta yetishmayotgan ASER oʻlchovi sabab 279 gacha kamayadi.
• Asosiy literacy indeksi p=0,064 bilan anʼanaviy %5 chegarasidan tashqarida.
• Full-Scale IQ uchun oʻrta muddatli ahamiyatli taʼsir yoʻq.
• Doimiy taʼsirning aniq mexanizmi aniqlanmagan.
• 7-8 yoshdagi natija voyaga yetish, mehnat bozori yoki umrbod daromad taʼsiri haqida bevosita dalil emas.
• Dasturni boshqa hududlarda bir xil sifat va xarajat bilan kengaytirish ushbu sinovda bevosita tekshirilmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Early Childhood Intervention for the Poor: Long term outcomes.

Yuklangan Sentabr 2026 versiyasidagi mualliflar: Pamela Jervis; Lina Cardona Sosa; Michele Giannola; Sally Grantham McGregor; Costas Meghir; Marta Rubio Codina; Monimalika Day; Orazio Attanasio.

Manba hujjat sanasi: 23 Sentabr 2026.

Manba turi: Klasterli randomizatsiyalangan nazoratli erta bolalik aralashuvining oʻrta muddatli kuzatuv tadqiqoti; preprint/working paper.

Taqriz holati: Yuklangan hujjat taqrizdan oʻtmaganini aniq bildiradi.

NBER qaydi: NBER Working Paper 32165. Birinchi issue date Fevral 2024; NBER sahifasidagi tahrir sanasi Yanvar 2026.

NBER DOI: 10.3386/w32165.

SSRN: Yuklangan PDF SSRN abstract 7560438 manziliga ishora qiladi. Ushbu joriy SSRN qaydi uchun alohida DOI ishonchli tarzda tasdiqlanmagani sababli DOI uydirilmagan.

Versiyalar tarixi: Avvalgi NBER/SSRN versiyalarida Alison Andrew va Britta Augsburg ham mualliflar roʻyxatida keltirilgan. Yuklangan yangi versiya sakkiz muallifli; Andrew va Augsburg asl sinov dizayni va amalga oshirilishiga qoʻshgan hissalari sabab hissa boʻlimida tilga olingan.

Affiliatsiyalar: Pamela Jervis — Universidad de Chile va Institute for Fiscal Studies; Lina Cardona Sosa — World Bank; Michele Giannola — University of Naples Federico II, Centre for Studies in Economics and Finance va IFS; Sally Grantham McGregor — University College London; Costas Meghir — Yale, IFS, IZA, CEPR va NBER; Marta Rubio Codina — Inter-American Development Bank; Monimalika Day — Dr. B. R. Ambedkar University Delhi; Orazio Attanasio — Yale, CEPR va NBER.

Asosiy aralashuv: Reach Up yondashuvining Hindiston kontekstiga moslashtirilgan shakli; 18 oy davomida haftalik bir soatlik uy tashriflari.

Namuna va randomizatsiya: 54 xaroba mahalla klasteri; 27 aralashuv va 27 nazorat klasteri; boshlanishida 421 bola.

Kuzatuv: 4,5 yil oʻtgach 314 bola, boshlangʻich namunaning %74,6 i.

Asosiy natijalar: Umumiy akademik muvaffaqiyat, numeracy, literacy va Full-Scale IQ; shuningdek ota-ona investitsiyasi, uyda ragʻbatlantiruvchi faoliyatlar va parvarishlovchi natijalari.

Statistik yondashuv: Intention-to-treat regressiyalari; boshlangʻich ASQ-3, bola jinsi, ona taʼlimi va randomizatsiya qatlami nazoratlari; 5.000 bootstrap takrori; klaster darajasidagi noaniqlik; Romano-Wolf stepdown koʻp gipotezali tuzatishi.

Etika: Asl tadqiqot UCL Research Ethics Committee va Institute for Financial Management and Research, India tomonidan tasdiqlangan. Kuzatuv ham UCL etik tasdigʻini olgan. Bolalarning parvarishlovchilaridan yozma xabardor rozilik olingan.

Sinov qaydlari: ISRCTN89476603, AEARCTR-0000169 va AEARCTR-0005444.

Moliyalashtirish: Hozirgi kuzatuv ERC Horizon 2020 Advanced Grant 695300 va ESRC grantlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Asl sinov Rushton Turner xayriyasi, Waterloo Foundation va AQSh National Institutes of Health shu jumladan bir nechta manbadan moliyalashtirilgan. Pamela Jervis uchun qoʻshimcha ravishda MIPP va Center for Research in Inclusive Education qoʻllab-quvvatlashi bildirilgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Yuklangan PDF da alohida va aniq manfaatlar toʻqnashuvi bayonoti aniqlanmagan; shu sababli “manfaatlar toʻqnashuvi yoʻq” degan qoʻshimcha faraz qilinmagan.

Maʼlumotlarning mavjudligi: Yuklangan PDF da umumiy foydalanish uchun ochiq xom maʼlumotlar ombori haqida alohida maʼlumotlar mavjudligi bayonoti aniqlanmagan.

Mualliflik huquqi/litsenziya: Manbada Creative Commons litsenziyasi koʻrsatilmagan. NBER Working Papers uchun mualliflik huquqi mualliflarda qoladi; qayta foydalanish fair-use chegaralari va zarur boʻlganda muallif ruxsati doirasidadir. Ushbu Verianla matni manba bayonini yoki asl jadval dizaynini qayta nashr etmaydi; faktik natijalar va usulni mustaqil oʻrgatuvchi tuzilishda tushuntiradi.

Manbadagi sana qaydi: Matnning bir joyida tadqiqot Cuttackda 2012 yilda oʻtkazilgani aytiladi, shu bilan birga boshlangʻich maʼlumotlar Noyabr-Dekabr 2013 va aralashuv yakuni oʻlchovi May-Iyun 2015 deb berilgan. Ushbu xronologik noaniqlik manbada qanday boʻlsa, shunday saqlangan.

Asosiy talqin cheklovi: Randomizatsiya ichki validlikni kuchaytiradi; biroq taxminan %25 attrition, yagona hududiy namuna, rioya/tashriflar soni maʼlumotining yoʻqligi va 7-8 yosh bilan cheklangan kuzatuv natijalarni kengroq populyatsiyalar va umrbod natijalarga umumlashtirishni cheklaydi.