Teachmint qoʻllab-quvvatlagan Creative Problem Solving (CPS) ushbu tadqiqotda tabiiy resurslar mojarolarini bitta toʻgʻri javobi boʻlgan mashqlar sifatida emas, balki iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik manfaatlarni bir vaqtning oʻzida baholashni talab qiladigan yaxshi tuzilmagan geografik muammolar sifatida koʻrib chiqadigan hamda CPSning toʻrtta yechim bosqichini Teachmint oʻrganish platformasi orqali tashkil etadigan oʻqitish dizaynidir. Tadqiqot Indoneziyaning Sharqiy Yava hududidagi MA Al Maarif Singosarida mavjud boʻlgan ikkita Grade XI ijtimoiy fanlar sinfida kvazi-eksperimental teng boʻlmagan pretest–posttest nazorat guruhi dizayni bilan oʻtkazilgan. Teachmint qoʻllab-quvvatlagan CPS sinfida 39, ilmiy yondashuv qoʻllangan nazorat sinfida esa 42 oʻquvchi boʻlgan.

Ikki sinfning 2023/2024 oʻquv yilining birinchi semestridagi oraliq baholash oʻrtacha natijalari mos ravishda 81 va 80 boʻlgani uchun sinflar maqsadli ravishda tanlangan, keyin qurʼa tashlash yoʻli bilan XI IIS 2 tajriba shartiga, XI IIS 3 esa nazorat shartiga biriktirilgan. Maktab jadvali sabab oʻquvchilarni individual ravishda tasodifiy taqsimlash mumkin boʻlmagan. Tadqiqot 14 noyabr 2023-yilda boshlangan uchta yuzma-yuz dars uchrashuvi davomida olib borilgan.

Ijodiy fikrlash Indoneziyaning dengiz, konchilik, oʻrmon xoʻjaligi va turizm resurslaridagi ijtimoiy-ekologik mojarolarni qamrab olgan beshta ochiq savol bilan baholangan. Javoblar toʻrtta tarkibiy qism boʻyicha ballangan: ravonlik, yaʼni amalga oshirish mumkin boʻlgan yechim variantlari soni; moslashuvchanlik, yaʼni turli manfaatdor tomonlar nuqtai nazarlari oʻrtasida oʻta olish; oʻziga xoslik, yaʼni odatiy yechimlardan tashqari va makoniy miqyosga sezgir yechim taklif qila olish; batafsillashtirish, yaʼni yechimni asoslari, bogʻlanishlari va tafsilotlari bilan rivojlantira olish.

Tajriba sinfining oʻrtacha ijodiy fikrlash balli 57,3 dan 82,4 ga, nazorat sinfining balli esa 54,4 dan 73,9 ga oshgan. Oʻrtacha normallashtirilgan yutuq tajriba guruhida 0,61, nazorat guruhida 0,42 deb hisobot qilingan va guruhlar oʻrtasidagi N-gain farqi mustaqil tanlanmalar t-testida p<0,001 darajasida ahamiyatli topilgan. Toʻrtta tarkibiy qism ichida sinflar oʻrtasidagi eng katta farq oʻziga xoslikda kuzatilgan, batafsillashtirish esa ikkala sinfda ham eng past tarkibiy qism boʻlib qolgan.

Bu natijalarni ehtiyotkorlik bilan talqin qilish kerak. Tajriba shartida CPS modeli va Teachmint platformasi birgalikda qoʻllangan; tadqiqot ushbu ikki tarkibiy qismning taʼsirini bir-biridan ajratmagan. Har ikki sinf ham guruhli ishlagani sabab kuzatilgan farqni faqat guruh ishiga ham bogʻlab boʻlmaydi. Bundan tashqari, amaliyot faqat uchta dars uchrashuvini qamrab olgani uchun natijalar qisqa muddatli ijodiy fikrlash faoliyatini koʻrsatadi; barqaror, uzoq muddatli ijodiy fikrlash oʻzgarishini isbotlamaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Maktab geografiyasida tabiiy resurslar koʻpincha “qaysi resurs qayerda joylashgan?” yoki “qaysi hududda qanday ishlab chiqarish amalga oshiriladi?” kabi joylashuv va taqsimot maʼlumotlari orqali oʻqitilishi mumkin. Manba tadqiqot esa tabiiy resurslarni boshqarish bundan ancha murakkab ekanini taʼkidlaydi. Kon hududi, oʻrmon, qirgʻoq turizm zonasi yoki dengiz resursi bir vaqtning oʻzida iqtisodiy daromad, mahalliy aholining tirikchiligi, ekologik chegaralar, yerdan foydalanish va davlat siyosati bilan bogʻliq.

Shuning uchun oʻquvchining faqat bir resursning joylashuvini bilishi mojaroni hal qilish uchun yetarli emas. Oʻquvchi turli manfaatdor tomonlar nega turli narsalarni xohlashini, yechim bir geografik miqyosda foyda berib, boshqa miqyosda zarar keltirishi yoki keltirmasligini hamda iqtisodiy foydalanish bilan ekologik barqarorlik oʻrtasidagi murosalarni baholashi kerak.

Tadqiqotdagi adabiyot bo‘shlig‘i ham shu yerda shakllanadi. Creative Problem Solvingning matematika, tabiiy fanlar va dizayn taʼlimida ijodiy fikrlash bilan aloqasi avval oʻrganilgan boʻlsa-da, geografik tabiiy resurs mojarolarida CPS qanday ishlashi va bu jarayonni Learning Management System orqali tashkil etish nimani anglatishi kamroq maʼlum.

Yaxshi Tuzilmagan Muammo Nima va Nega U Tabiiy Resurs Mojarolariga Mos Keladi?

Yaxshi tuzilmagan muammo — boshlangʻich shartlar, tegishli maʼlumotlar, manfaatdor tomonlarning ustuvorliklari yoki maqbul yechim mezonlari yagona va qatʼiy boʻlmagan; bir vaqtning oʻzida bir nechta asosli yechimni himoya qilish mumkin boʻlgan muammo turidir. Ushbu tadqiqotda tabiiy resurslar mojarolari shu toifaga kiritilgan, chunki konchilik, oʻrmon xoʻjaligi, dengiz resurslari va turizm kabi masalalarda iqtisodiy foydalanish, mahalliy jamoalar farovonligi va ekologik barqarorlik bir vaqtning oʻzida baholanishi kerak va yagona algoritmik toʻgʻri javob mavjud emas.

“Yomon taʼriflangan” boʻlish “yechimsiz” boʻlish degani emas

Ill-structured iborasi muammo maʼnosiz yoki yechib boʻlmaydigan ekanini anglatmaydi. U muammoni yechish yoʻli oldindan yagona amallar ketma-ketligi bilan belgilanmasligini anglatadi. Oʻquvchi qaysi maʼlumotlar muhimligini tanlashi, turli yechim nomzodlarini ishlab chiqishi, manfaatdor tomonlar talablarini solishtirishi va oxirida nega muayyan yechimni afzal koʻrganini asoslab berishi kerak.

Shu sababli manba tabiiy resurslarni boshqarishni shunchaki yodlangan geografik faktlar takrorlanadigan mavzu emas, balki ijodiy geografik mulohaza yuritish uchun foydalanish mumkin boʻlgan muammo sohasi sifatida koʻrib chiqadi.

Tadqiqotning ikki tadqiqot savoli

Teachmint Qoʻllab-quvvatlagan Creative Problem Solving Ushbu Tadqiqotda Qanday Ishlaydi?

Teachmint qoʻllab-quvvatlagan Creative Problem Solving — oʻquvchilar haqiqiy tabiiy resurs mojarosini avval aniqlashtiradigan, soʻng koʻplab qarashlar va yechimlar ishlab chiqadigan, variantlarni baholab mos yechimni tanlaydigan va oxirida yechim strategiyasini batafsil asoslab taqdim etadigan toʻrt bosqichli CPS jarayonining raqamli materiallar, guruh muhokamasi, aql xaritasi, ish varaqasi va taqdimot vositalari bilan qoʻllab-quvvatlangan shaklidir.

Birinchi bosqich: muammoni aniqlashtirish

Oʻqituvchi darsdan oldin konchilik, oʻrmon xoʻjaligi, dengiz resurslari va turizm mavzulariga oid toʻrtta muhokama videosini tayyorlab, ularni Teachmintning Study Material boʻlimiga joylashtirgan. Oʻquvchilar besh yoki olti kishidan iborat yettita geterogen guruhga boʻlingan.

Har bir guruh oʻziga berilgan videodagi tabiiy resurs muammosini oʻrgangan va cheklangan vaqt ichida imkon qadar koʻp muammo, noaniqlik va murakkab nuqtalarni aniqlashga harakat qilgan. Manbaning pedagogik talqiniga koʻra, bu bosqich ayniqsa koʻplab gʻoya va savollar ishlab chiqish qobiliyati boʻlgan ravonlikni mashq qildiradi.

Ikkinchi bosqich: qarash va muqobillar ishlab chiqish

Oʻquvchilar fikr bildirishdan oldin Teachmint modulidagi video, aql xaritasi, akademik maqola, poster, infografika va tasvir kabi turli manbalardan maʼlumot toʻplagan. Soʻng oʻquvchilar ehtimoliy yechimlarni turli nuqtai nazarlardan muhokama qilgan.

Bu bosqich ravonlik va moslashuvchanlikni qoʻllab-quvvatlashi moʻljallangan. Oʻquvchidan nafaqat koʻplab gʻoyalar ishlab chiqish, balki masalan, konchilik kompaniyasi, mahalliy fermerlar jamoasi, turizm sektori yoki ekologik muhofaza nuqtai nazaridan ayni muammoga turlicha qaray olish kutilgan.

Uchinchi bosqich: yechimlarni baholash va tanlash

Guruh aʼzolari yechim takliflarini ishlab chiqqach, qaysi strategiya kuchliroq va yangiroq ekanini muhokama qilgan, zarur deb topganda qoʻshimcha maʼlumot izlagan va eng mos yechim boʻyicha kelishishga harakat qilgan.

Manba bu bosqichni ayniqsa oʻziga xoslik bilan bogʻlaydi; chunki oʻquvchidan tanish yechimlarni savol ostiga qoʻyish va osonlikcha xayolga kelmaydigan variantlarni baholash kutiladi.

Toʻrtinchi bosqich: yechim strategiyasini asoslash

Har bir guruh umumiy javobini Teachmintning test funksiyasidagi muhokama formasiga kiritgan, natijalarini aql xaritasi bilan tartibga solgan, PowerPoint taqdimoti tayyorlagan va sinfga taqdim etgan. Taqdimot tartibi qurʼa bilan belgilangan; boshqa guruhlar savol, taklif va qarama-qarshi fikrlar bilan qatnashgan.

Oʻqituvchi muhokama va oʻrganish jarayonini baholagan; oʻquvchilar ham Google Form orqali mavzuni qanchalik tushunganliklari haqida fikr bildirgan. Manba ushbu yakuniy bosqichni ayniqsa yechimni batafsil tushuntirishni talab qilgani uchun batafsillashtirish bilan bogʻlaydi.

Nazorat sinfi passiv oʻqitish olganmi?

Yoʻq. Nazorat sinfi passiv maʼruza yoki umuman aralashuv olmagan nazorat emas. Oʻquvchilar yana yettita geterogen guruhda ishlagan va Indoneziya milliy oʻquv dasturidagi ilmiy yondashuvni qoʻllagan.

Ilmiy yondashuv besh jarayondan iborat boʻlgan: kuzatish, savol berish, maʼlumot toʻplash, fikrlash va natijalarni muloqot orqali taqdim etish. Guruhlar Google Drive havolasi orqali berilgan mavzu videosini koʻrgan, tushunmagan qismlari haqida savollar bergan, turli manbalardan maʼlumot toʻplagan, mantiqiy xulosalarga kelgan va PowerPoint taqdimoti orqali sinfga tushuntirgan.

Ushbu dizaynning muhim natijasi shundaki, tajriba–nazorat farqi faqat “faol guruh ishi boʻldi/boʻlmadi” degan farq emas. Har ikki sinf ham guruh boʻlib ishlagan; asosiy farq CPSning muammo yechish tuzilishi va tajriba sinfidagi Teachmint raqamli muhitidir.

N-gain Formulasi Nimani Oʻlchaydi?

Normallashtirilgan yutuq yoki N-gain oʻquvchining pretestdan posttestgacha olgan haqiqiy ball oʻsishini boshlangʻich balldan keyin erisha oladigan maksimal ball oʻsishiga nisbatan ifodalovchi oʻlchovsiz yutuq koʻrsatkichidir; ushbu tadqiqotda ikki sinfning boshlangʻich ballari farq qilishi mumkin boʻlgani sabab ijodiy fikrlash rivojini faqat xom ball farqi bilan emas, foydalanish mumkin boʻlgan rivojlanish maydoniga nisbatan solishtirish uchun ishlatilgan.

Manbada ishlatilgan formula:

\[ N_g=\frac{S_{post}-S_{pre}}{S_{max}-S_{pre}} \]

\(N_g\) normallashtirilgan yutuqdir. \(S_{post}\) posttest balli; \(S_{pre}\) pretest balli; \(S_{max}\) esa manbada “maximum score”, yaʼni mumkin boʻlgan maksimal ball sifatida taʼriflangan.

Formulaning surati oʻquvchi haqiqatda qancha oʻsganini koʻrsatadi. Maxraj esa oʻquvchining boshlangʻich ballidan boshlab erisha oladigan maksimal rivojlanish imkoniyatini ifodalaydi. Shunday qilib, dastlab yuqori ballga ega boʻlgan oʻquvchi bilan past ballga ega oʻquvchining xom oʻsishini toʻgʻridan-toʻgʻri bir xil tarzda baholash muammosini kamaytirishga harakat qilinadi.

N-gain birliksiz nisbatdir. Tadqiqot tajriba guruhining oʻrtacha N-gain qiymatini 0,61, nazorat guruhinikini 0,42 deb hisobot qilgan. Manba ayni qiymatlarni foizda mos ravishda %61,25 va %42,40 shaklida ham bergan; 0,61 va 0,42 qiymatlari yaxlitlangan koʻrsatkichlardir.

Manba 0,61 darajasini oʻzi qoʻllagan tasnifga koʻra “quite effective”, 0,42 darajasini esa “less effective” deb tavsiflaydi. Bu yorliqlar tadqiqot qoʻllagan talqin tasnifidir; N-gain oʻz-oʻzidan sababiylik yoki uzoq muddatli oʻrganish barqarorligi oʻlchovi emas.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni va tanlanma

Tadqiqot yuzma-yuz, 2023/2024 akademik yilining bitta semestrida oʻtkazilgan va 14 noyabr 2023-yilda boshlangan. Har bir sinfda uchta dars uchrashuvi oʻtkazilgan.

Nega “non-equivalent” deyiladi?

Oʻquvchilar individual ravishda tajriba va nazorat shartlariga tasodifiy taqsimlanmagan. Maktab jadvali sabab mavjud ikki sinf oʻz holicha saqlangan. Qaysi sinf tajriba yoki nazorat boʻlishi qurʼa bilan belgilangan boʻlsa-da, faqat ikkita mavjud klasterga tayangan bu tuzilma individual randomizatsiyalangan nazoratli tajriba emas.

Ijodiy fikrlash testi

Test beshta ochiq turdagi essay savolidan iborat boʻlgan. Har bir savol Indoneziyaning dengiz, konchilik, oʻrmon xoʻjaligi va turizm resurslaridagi yaxshi tuzilmagan ijtimoiy-ekologik vaziyat orqali oʻquvchining geografik muammo yechish va joyga asoslangan divergent fikrlashini baholashni maqsad qilgan.

Pilot validlik va ishonchlilik

Test tadqiqotning asosiy tanlanmasidan tashqaridagi Grade XII ijtimoiy fanlar oʻquvchilarida pilot tarzda qoʻllangan. Manbada barcha band-jami korrelyatsiyalari r=0,501–0,856 oraligʻida boʻlgani va qoʻllangan kritik qiymat r=0,381 ekani qayd etilgan; shuning uchun beshta bandning barchasi saqlangan.

Manba ikkita ishonchlilik koeffitsiyentini 0,798 va 0,754 deb beradi va ikkalasi ham 0,70 lik anʼanaviy maqbul ichki izchillik chegarasidan yuqori ekanini bildiradi. Biroq manba ayni paragrafda ushbu ikki koeffitsiyentni alohida test shakli yoki qoʻllash bilan aniq bogʻlamaydi; shu sababli Verianla bu bogʻlanishni qoʻshmaydi.

Pretest va posttest kategoriya taqsimoti

Tajriba sinfining pretestida 25 oʻquvchi, yaʼni %64,1 qismi 65 balldan past boʻlgan. Posttestda tajriba guruhida 65 balldan past oʻquvchi qolmagan va 35 oʻquvchi, yaʼni %89,7 qismi Yaxshi yoki Aʼlo kategoriyasiga koʻtarilgan.

Manba matnining ayrim paragraflarida kategoriya nomlari 2-jadvaldagi “Enough/Less/Very less” iboralaridan “Fair/Poor/Very poor” shakliga oʻtadi. Raqamli oraliqlar va chastotalar izchil boʻlgani uchun Verianla kategoriya nomlarini oʻzbekchada yagona va izchil tarzda Yetarli/Past/Juda past shaklida bergan; manba raqamlari oʻzgartirilmagan.

Pretest va posttest oʻrtacha ballari

Grafik har ikki sinfning posttest oʻrtacha balli oshganini koʻrsatadi. Tajriba sinfidagi xom oʻrtacha oʻsish 25,1 ball, nazorat sinfidagi xom oʻrtacha oʻsish 19,5 balldir. Bu ikki xom farq manba maʼlumotlaridan bevosita olinadigan arifmetik farqlardir; tadqiqotning asosiy guruh taqqoslashi esa normallashtirilgan yutuqlar boʻyicha amalga oshirilgan.

Toʻrtta ijodiy fikrlash tarkibidagi N-gain

Eng yuqori mutlaq N-gain har ikki sinfda ham moslashuvchanlik tarkibida: tajriba 0,80, nazorat 0,66. Bu har ikki shartdagi oʻquvchilar turli nuqtai nazarlar va muqobillarni baholashda nisbatan kuchli yutuq koʻrsatganini anglatishi mumkin.

Eng katta tajriba–nazorat farqi esa oʻziga xoslikda 0,24. Manba CPS vazifalari oʻquvchilarni tanish yechimlarni savol ostiga qoʻyishga va ekologik mojarolarni muayyan joy va miqyoslarga qarab turlicha oʻylashga undashi ushbu natija bilan mos kelishini muhokama qiladi.

Batafsillashtirish tajriba guruhida 0,34, nazorat guruhida 0,16 bilan har ikki sinfda eng zaif tarkibiy qismdir. Bu natija muhim, chunki tajriba sinfidagi past batafsillashtirishni faqat Teachmint yoki telefonni boʻlishib ishlatish bilan tushuntirib boʻlmaydi; platformadan foydalanmagan nazorat sinfi ham ayni tarkibda past natija koʻrsatgan.

Normallik, dispersiya bir jinsliligi va gipoteza testi

Manba SPSS jadvalida mustaqil tanlanmalar t-testining ahamiyatlilik qiymati “0.000” deb koʻrsatilgan. Statistik hisobotda bu qiymat mutlaq nol sifatida oʻqilmaydi; dasturiy yaxlitlash chegarasidan past boʻlgani uchun p<0,001 shaklida ifodalanadi.

Manba t statistikasini, erkinlik darajasini, guruh standart ogʻishlarini yoki Cohen's d kabi taʼsir kattaligini hisobot qilmaydi. Shu sababli Verianla bu qiymatlarni taxmin qilmaydi yoki teskari hisoblamaydi.

Oʻquvchilarning qurilma va internetga kirishi

Tajriba sinfida yotoq maktabida yashaydigan 10 oʻquvchining shaxsiy smartfoni boʻlmagan. Bu oʻquvchilar Teachmint materiallari va guruh vazifalariga kirish uchun boshqa guruh aʼzolarining telefonlarini boʻlishib ishlatgan.

Manba qurilmani boʻlishib ishlatish guruhlarning ishlashda davom etishiga imkon berganini, biroq ayrim oʻquvchilarning individual tadqiqot, oʻqish, maʼlumotni tartibga solish va uzun yozma javob tayyorlash vaqtini kamaytirgan boʻlishi mumkinligini muhokama qiladi. Biroq shaxsiy telefoni bor va yoʻq oʻquvchilarning natijalari alohida solishtirilmaganligi sababli bu ehtimoliy mexanizm bevosita oʻlchanmagan.

Ikkinchi texnik muammo aql xaritalari Teachmintga yuklanayotganda maktabning Wi-Fi aloqasi beqaror boʻlgani. Amaliyotda yechim sifatida Wi-Fi oʻrniga mobil internetga oʻtilgan.

Nega batafsillashtirish boshqa tarkibiy qismlardan pastroq boʻlib qolgan boʻlishi mumkin?

Manba batafsillashtirish faqat gʻoya ishlab chiqishdan koʻra murakkabroq vazifa ekaniga eʼtibor qaratadi. Oʻquvchi taklif qilgan yechimning sabablarini, oqibatlarini, turli geografik miqyoslardagi taʼsirlarini va ijtimoiy-ekologik munosabatlarini tizimli ravishda tushuntirishi kerak.

Uch uchrashuvlik qisqa vaqt, oʻquvchilarning uzun yozma tushuntirish tajribasi cheklanganligi va tajriba sinfidagi ayrim oʻquvchilarning qurilmani boʻlishib ishlatishi batafsillashtirishni qiyinlashtirgan boʻlishi mumkin. Biroq bularning hech biri alohida tajriba bilan sinovdan oʻtkazilmaganligi sababli sababiy izoh emas, balki ehtimoliy talqinlar sifatida koʻrilishi kerak.

Ushbu Tadqiqot CPS Taʼsirini Teachmint Taʼsiridan Ajrata Oladimi?

Yoʻq. Tajriba sinfida Creative Problem Solving bosqichlari va Teachmint platformasi bir vaqtning oʻzida qoʻllanganligi sababli tadqiqot kuzatilgan ijodiy fikrlash farqining qanchasi CPSning muammo yechish tuzilishidan, qanchasi raqamli resurslarni tashkil etishdan yoki ushbu ikkisining birikmasidan kelib chiqqanini ajrata olmaydi; natija faqat “Teachmint qoʻllab-quvvatlagan CPS” deb nomlangan birlashgan oʻqitish sharti uchun amal qiladi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan va qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Qisqa aralashuv: Tadqiqot faqat uchta yuzma-yuz uchrashuvni qamrab olgan. Uzoq muddatli saqlanish oʻlchanmagan.

Ikki mavjud sinf: Faqat ikkita sinfdan foydalanilgan va individual randomizatsiya qilinmagan. Shu sababli umumlashtirish imkoniyati cheklangan.

CPS va Teachmint birga oʻzgargan: Oʻqitish modeli va platforma taʼsirini bir-biridan ajratib boʻlmaydi.

Raqamli kirish tengsizligi: Tajriba sinfidagi 10 oʻquvchining shaxsiy telefoni yoʻqligi LMSga asoslangan dizaynlar barcha oʻquvchilar uchun teng darajada kirishli degan taxminni zaiflashtiradi.

Wi-Fi muammosi: Aql xaritalarini yuklash vaqtida aloqa beqarorligi kuzatilgan.

Batafsillashtirish zaifligi: Har ikki sinfda ham past qolgan batafsillashtirish CPS bosqichlari uzoq va batafsil yozma asoslash uchun qoʻshimcha oʻqitish yordamini talab qilishi mumkinligini koʻrsatadi.

Dala asosidagi oʻrganish yoʻq: Tabiiy resurs mojarolari haqiqiy joylarda bevosita oʻrganilmagan, video holatlar orqali koʻrib chiqilgan. Shuning uchun tadqiqot vositachilik qilingan holatga asoslangan geografik oʻrganishga tegishli.

Taʼsir kattaligi hisobot qilinmagan: Statistik ahamiyatlilik bor; biroq standartlashtirilgan taʼsir kattaligini baholovchi Cohen's d yoki oʻxshash qiymat manbada berilmagan.

Manbaning kelajak tadqiqot tavsiyalari

Manba qisqa muddatli yutuqlar saqlanib qoladimi yoki yoʻqmi aniqlash uchun uzunlamas dizaynlarni tavsiya qiladi. Shuningdek, Teachmint qoʻllab-quvvatlagan CPSni veb-asosli GIS bilan birlashtirib, oʻquvchilarning bevosita makoniy maʼlumotlar bilan ishlashi va yozma batafsillashtirishga ochiq qoʻllab-quvvatlash berilishini sinovdan oʻtkazish tavsiya etiladi.

Tadqiqotchilar oʻquvchilarning oʻz atrofidagi kon hududlari, qirgʻoq turizm zonalari yoki jamoa oʻrmonlari kabi real tabiiy resurs mojarolarini dala ishi orqali oʻrganishini ham kelajak tadqiqot yoʻli sifatida koʻrsatadi. Shunday qilib, video vositasidagi holatlarda rivojlantirilgan ijodiy geografik mulohazaning oʻquvchilar bevosita biladigan joylarga oʻtkazilishi mumkinmi, sinovdan oʻtkazilishi mumkin.

Turli texnologik imkoniyatlarga ega maktablarni taqqoslash ham muhim. Qishloq va resurslari cheklangan maktablar bilan yaxshi jihozlangan shahar maktablarida ayni raqamli qoʻllab-quvvatlangan dizayn turli natijalar beradimi, hozirgi tadqiqot bunga javob bermaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Natural Resource Conflicts as Ill-Structured Problems: Creative Problem Solving on a Learning Platform and Students' Creative Thinking in Geography

Mualliflar: Nurvi Warda Sahara, Pebriani Rahmawati, Rosmiati, Putri Nur Latifah Agustina.

Mualliflar tartibi: Manba PDF va bibliografik qayd tartibi saqlangan.

Teng hissa: PDFda equal-contribution yoki teng birinchi mualliflik bayonoti yoʻq.

Masʼul muallif: Nurvi Warda Sahara; PDFning birinchi sahifasida corresponding-author belgisi bilan koʻrsatilgan.

Affiliatsiya 1: Teacher Professional Education Program, Universitas PGRI Adi Buana Surabaya, Surabaya, Indonesia.

Affiliatsiya 2: Mathematics Education Study Program, Universitas PGRI Madiun, Madiun, Indonesia.

Affiliatsiya 3: Islamic Education Study Program, Universitas Muslim Indonesia, Makassar, Indonesia.

Affiliatsiya 4: Department of Islamic Banking Study, Universitas Islam Negeri Maulana Malik Ibrahim, Malang, Indonesia.

Muallif-affiliatsiya mosligi: Nurvi Warda Sahara — Affiliatsiya 1; Pebriani Rahmawati — Affiliatsiya 2; Rosmiati — Affiliatsiya 3; Putri Nur Latifah Agustina — Affiliatsiya 4.

Jurnal: Future Space: Studies in Geo-Education.

Nashr turi: Scientific Paper; quasi-experimental nonequivalent pretest–posttest control group taʼlim tadqiqoti.

Jild / son: Vol. 03 No. 04 (2026).

Sahifalar: 433–447.

DOI: 10.69877/fssge.v3i4.131.

Rasmiy DOI havolasi: https://doi.org/10.69877/fssge.v3i4.131

E-ISSN: 3031-9927.

P-ISSN: 3032-6974.

Yuborilgan sana: 24 fevral 2026.

Reviziya yuklangan sana: 2 sentabr 2026.

Yakuniy qabul sanasi: 25 sentabr 2026.

Bibliografik nashr sanasi: Garuda qaydi 1 oktabr 2026 sanasini koʻrsatadi.

Nashriyot: CV Bumi Spasial / Bumi Spasial.

Peer review: DOAJ qaydi jurnalda double-anonymous peer review qoʻllanishini bildiradi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). PDFning birinchi sahifasida aniq koʻrsatilgan.

Tadqiqot joyi: MA Al Maarif Singosari, Singosari, East Java, Indonesia.

Tadqiqot davri: 2023/2024 akademik yilining bitta semestri; amaliyot 14 noyabr 2023-yilda boshlangan va har bir sinfda uchta uchrashuv oʻtkazilgan.

Tanlanma: Jami 81 nafar Grade XI ijtimoiy fanlar oʻquvchisi; tajriba n=39, nazorat n=42.

Sinflar: XI IIS 2 va XI IIS 3.

Sinf tanlash mezoni: 2023/2024 birinchi semestr oraliq baholash ballarining oʻxshashligi; oʻrtachalar 81 va 80.

Biriktirish: Ikki mavjud sinf oʻrtasida shartga biriktirish qurʼa tashlash bilan amalga oshirilgan; individual oʻquvchi randomizatsiyasi qilinmagan.

Tajriba sharti: Teachmint qoʻllab-quvvatlagan Creative Problem Solving.

Nazorat sharti: Indoneziya milliy oʻquv dasturidagi ilmiy yondashuv; kuzatish, savol berish, maʼlumot toʻplash, fikrlash va natijalarni muloqot orqali taqdim etish.

Umumiy xususiyat: Har ikki sinf ham bir xil tabiiy resurs mavzularini guruh ishi orqali oʻrgangan. Shuning uchun tadqiqot guruh ishining oʻzini sinamaydi.

Tabiiy resurs mavzulari: Indoneziyaning konchilik, oʻrmon xoʻjaligi, dengiz va turizm resurslari.

Tajriba guruhidagi CPS bosqichlari: Muammoni aniqlashtirish; qarash/yechim ishlab chiqish; yechimlarni baholash va mosini tanlash; eng samarali yechim strategiyasini aniqlash, tartibga solish va taqdim etish.

Teachmint materiallari: Videolar, aql xaritalari, akademik maqolalar, posterlar, infografikalar, tasvirlar va platforma ichidagi vazifa/ish maydonlari.

Ijodiy fikrlash testi: Beshta ochiq turdagi essay savoli.

Baholangan tarkibiy qismlar: Ravonlik, moslashuvchanlik, oʻziga xoslik va batafsillashtirish.

Pilot guruh: Grade XII ijtimoiy fanlar oʻquvchilari; aniq pilot oʻquvchilar soni manbada hisobot qilinmagan.

Band validligi: Band-jami korrelyatsiyalari r=0,501–0,856; kritik r=0,381.

Ishonchlilik: Manba 0,798 va 0,754 koeffitsiyentlarini hisobot qiladi; ayni paragrafda bu ikki koeffitsiyent qaysi alohida forma/qoʻllashga tegishli ekani aniq belgilanmagan.

N-gain formulasi: \(N_g=(S_{post}-S_{pre})/(S_{max}-S_{pre})\).

Hisoblash va tahlil vositalari: Microsoft Excel va SPSS; manba statistik tahlil dasturini SPSS 16.0 for Windows deb koʻrsatadi.

Ahamiyatlilik chegarasi: α=0,05.

Normallik testi: Kolmogorov–Smirnov; tajriba p=0,200, nazorat p=0,141.

Dispersiya bir jinsliligi: Levene testi; p=0,470.

Guruh taqqoslashi: Mustaqil tanlanmalar t-testi; manba SPSS natijasi 0,000, ilmiy hisobot shaklida p<0,001.

Hisobot qilinmagan statistikalar: Manba t statistikasini, erkinlik darajasini, guruh standart ogʻishlarini, ishonch oraligʻini va standartlashtirilgan taʼsir kattaligini hisobot qilmaydi.

Tajriba oʻrtachalari: Pretest 57,3; posttest 82,4.

Nazorat oʻrtachalari: Pretest 54,4; posttest 73,9.

Oʻrtacha N-gain: Tajriba 0,61; nazorat 0,42.

Manbaning foiz koʻrinishi: Tajriba %61,25; nazorat %42,40.

Tarkibiy qism N-gain qiymatlari: Ravonlik 0,70/0,57; moslashuvchanlik 0,80/0,66; oʻziga xoslik 0,61/0,37; batafsillashtirish 0,34/0,16; qiymatlar mos ravishda tajriba/nazorat guruhlarini koʻrsatadi.

Guruhlar oʻrtasidagi eng katta tarkibiy qism farqi: Oʻziga xoslik, 0,24.

Eng past tarkibiy qism: Batafsillashtirish; tajriba 0,34, nazorat 0,16.

Raqamli kirish cheklovi: Tajriba sinfida yotoq maktabida yashaydigan 10 oʻquvchining shaxsiy smartfoni yoʻq va ular guruhdoshlarining qurilmalarini boʻlishib ishlatgan.

Aloqa muammosi: Aql xaritalarini yuklash vaqtida Wi-Fi beqarorligi kuzatilgan va mobil internetga oʻtilgan.

Asosiy sababiy talqin chegarasi: CPS va Teachmint bir xil tajriba shartida birgalikda qoʻllangan; model va platforma taʼsiri bir-biridan ajratilmagan.

Uzoq muddat chegarasi: Uch uchrashuvlik qisqa muddatli faoliyat oʻlchangan; barqaror ijodiy fikrlash oʻzgarishi sinovdan oʻtkazilmagan.

Dala chegarasi: Tabiiy resurs mojarolari bevosita dala ishi orqali emas, video holatlar orqali oʻrganilgan.

Etika kengashi: PDFda alohida etika kengashi/IRB nomi yoki tasdiq raqami hisobot qilinmagan.

Axborotlashtirilgan rozilik: PDFda alohida informed-consent/parental-consent bayonoti hisobot qilinmagan.

Moliyalashtirish: PDFda alohida moliyalashtirish bayonoti yoʻq.

Maʼlumotlarning mavjudligi: PDFda alohida Data Availability Statement yoʻq.

Manfaatlar toʻqnashuvi: PDFda alohida Conflict of Interest bayonoti yoʻq.

Muallif hissalari: PDFda alohida CRediT/muallif hissalari boʻlimi yoʻq.

Manba ichidagi kategoriya terminologiyasi izohi: 2-jadval kategoriya nomlari bilan natija matnidagi ayrim inglizcha muqobillar oʻrtasida kichik ifoda farqlari bor; raqamli ball oraliqlari va chastotalar izchil.