Reach Up əsaslı ev ziyarəti müdaxiləsi, kiçik uşaqların inkişafını dəstəkləmək məqsədilə qayğı göstərən şəxslərə uşağın yaşına uyğun oyun, danışıq, hekayə danışma və stimullaşdırıcı qarşılıqlı əlaqələri ev şəraitində praktik şəkildə öyrədən erkən uşaqlıq inkişafı proqramıdır. Bu tədqiqat Hindistanın Odisha ştatının Cuttack şəhərindəki aşağı gəlirli şəhərətrafı gecəqondu ərazilərində aparılmış klaster randomizə edilmiş nəzarətli sınağın müdaxilə başa çatdıqdan 4,5 il sonrakı nəticələrini araşdırır. Başlanğıcda 10-20 aylıq 421 uşaq 54 məhəllə klasteri üzrə müdaxilə və ya nəzarət qrupuna təyin edilmiş; 18 ay ərzində müalicə qrupundakı ailələrə həftədə bir saatlıq ev ziyarətləri edilmişdir. İkinci izləmədə uşaqlar təxminən 7-8 yaşındadır və ilkin nümunədəki 314 uşağa çatılmışdır.

Orta müddətdə müdaxilə qrupunun ümumi akademik nailiyyət indeksi nəzarət qrupundan 0,332 standart sapma daha yüksək olmuşdur. Ən güclü nəticə say bacarıqlarındadır: numeracy indeksi 0,330 SD artmış və düzəldilmiş p dəyəri 0,007 olmuşdur. Savadlılıq indeksi 0,272 SD daha yüksəkdir; lakin p=0,064 olduğuna görə ənənəvi %5 statistik əhəmiyyət həddinin bir qədər kənarında qalır. Ümumi IQ üçün təxmin 0,083 SD-dir və statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil.

Proqramın yalnız uşaqların test nəticələrində deyil, bəzi valideyn davranışlarında da iz buraxdığı görünür. Müdaxilə qrupundakı qayğı göstərən şəxslər uşaqları ilə daha çox stimullaşdırıcı fəaliyyət bildirmiş və təhsilə daha çox vəsait xərcləmişlər. Bunun əksinə olaraq oyuncaqlar və öyrənmə materialları, məktəbə qeydiyyat, dərs buraxma, valideynin uşağın qabiliyyətinə dair qiymətləndirməsi, təhsil gözləntiləri, qayğı göstərənin özünə səmərəlilik hissi və depressiyası üzrə 4,5 illik izləmədə əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir.

Nəticələrin ən diqqətçəkən cəhətlərindən biri başlanğıcda boy inkişafı ləngimiş uşaqlarda təxmini təsirin daha böyük olmasıdır. Bu uşaqlarda ümumi nailiyyət üçün müalicə təsiri 0,682 SD, say bacarığı üçün 0,692 SD və savadlılıq üçün 0,542 SD olaraq təxmin edilmişdir. Bununla belə, boy inkişafı ləngimiş və ləngiməmiş uşaqlar arasındakı müalicə təsiri fərqlərinin statistik sübutu bütün nəticələrdə %5 səviyyəsində güclü deyil. Buna görə nəticə ən əlverişsiz vəziyyətdə olan uşaqların daha çox fayda görmüş ola biləcəyini güclü şəkildə düşündürür; lakin hər alt qrup fərqini qəti sübut kimi təqdim etmək doğru olmaz.

Tədqiqatın əsas şərh məhdudiyyəti ümumiləşdirilə bilməsidir. Randomizə edilmiş dizayn bu nümunə daxilində müdaxilə təyinatının nəticələr üzərində səbəbli təsirini qiymətləndirmək üçün güclü əsas yaradır; lakin tədqiqat Hindistanın yalnız bir şəhərində yaşayan yoxsul və əsasən miqrant gecəqondu əhalisində aparılmışdır. Bundan əlavə, başlanğıc nümunəsinin təxminən dörddə biri ikinci izləmədə tapılmamış, proqram uyğunluğu və hər ailənin faktiki aldığı ziyarət sayı ölçülmədiyi üçün təxminlər intention-to-treat təsirləridir.

Tədqiqatın əsas problemi

Aşağı və orta gəlirli ölkələrdə məktəbə qeydiyyat göstəricilərinin artması uşaqların həqiqətən öyrəndiyi demək deyil. Tədqiqatın çıxış nöqtələrindən biri “schooling without learning”, yəni məktəbləşmənin artmasına baxmayaraq əsas öyrənmə nailiyyətlərinin zəif qalması problemidir. Bu yanaşma uşağın məktəb illərində qarşılaşdığı təhsilin keyfiyyəti ilə yanaşı, məktəbə hansı koqnitiv, dil və sosial-emosional baza ilə başladığının da vacib olduğunu qəbul edir.

Erkən uşaqlıq dövründəki məhrumiyyətlər sonrakı bacarıq formalaşmasını məhdudlaşdıra bilər. “Dinamik tamamlayıcılıq” yanaşmasına görə erkən qazanılmış bacarıqlar sonrakı öyrənmənin səmərəliliyini artıra bilər; başqa sözlə, erkən bacarıqlar gələcəkdə yeni bacarıqlar öyrənməyi asanlaşdıra bilər. Buna görə erkən uşaqlıq müdaxiləsinin dəyəri yalnız müdaxilə bitən anda ölçülən koqnitiv inkişaf artımı ilə məhdudlaşmır. Əsas suallardan biri başlanğıcda əldə olunan nailiyyətlərin uşaq məktəbə başladıqda hələ də görünən olub-olmamasıdır.

Orta müddətli izləmə niyə vacibdir?

Erkən uşaqlıq inkişafı proqramlarının qısamüddətli təsirləri bir çox tədqiqatda göstərilmişdir. Bununla belə, aşağı və orta gəlirli ölkələrdə müdaxilə başa çatdıqdan bir neçə il sonra aparılan izləmələrin sayı daha məhduddur və nəticələr fərqlənir. Bəzi proqramlarda ilkin nailiyyətlər davam etdiyi halda, digərlərində “fade-out”, yəni başlanğıcdakı fərqlərin zamanla azalması və ya yox olması müşahidə olunur.

Bu tədqiqat Hindistandakı proqramın uşaqları müdaxilə bitdikdən təxminən 4,5 il sonra, formal təhsil prosesinin kritik bir mərhələsində yenidən test etməsi baxımından vacibdir. Beləliklə, tədqiqat yalnız “proqram təxminən üç yaşda işlədimi?” sualını deyil, “uşaq yeddi-səkkiz yaşına çatdıqda öyrənmə ilə birbaşa əlaqəli əsas bacarıqlarda hələ də fərq varmı?” sualını qiymətləndirir.

Ev Ziyarətinə Əsaslanan Erkən Uşaqlıq Müdaxiləsi Nədir?

Bu tədqiqatdakı ev ziyarəti müdaxiləsi yerli qadınların həftədə bir saat ailələrin evinə gedərək qayğı göstərən şəxslərə uşağın yaşına uyğun oyun, danışıq, şəkilli kitabdan istifadə, hekayə danışma, ev materiallarından oyuncaq hazırlama, müsbət möhkəmləndirmə və fiziki cəzanın azaldılması kimi praktikaları göstərməsinə əsaslanan 18 aylıq strukturlaşdırılmış erkən uşaqlıq inkişafı proqramıdır.

Müdaxilənin quruluşu

Proqram Yamaykada hazırlanmış və sonradan müxtəlif ölkələrə uyğunlaşdırılmış Reach Up yanaşmasına əsaslanır. Hindistandakı tətbiq yerli sosial-mədəni şəraitə uyğunlaşdırılmış və Pratham ilə birlikdə həyata keçirilmişdir.

Müalicə qrupundakı uşaq və əsas qayğı göstərən şəxs üçün 18 ay ərzində həftədə bir dəfə təxminən bir saatlıq ziyarət həyata keçirilmişdir. Proqramın məqsədi uşağa birbaşa akademik dərs vermək deyil, qayğı göstərən şəxsin gündəlik həyatda uşağın inkişafını dəstəkləmək qabiliyyətini artırmaqdır.

Ev ziyarətçiləri xüsusi peşə diplomu tələbi ilə seçilməmişdir. Onların yaşı 18-55 arasındadır və %74,1-i orta məktəb təhsilini tamamlamışdır. Üç mentor ev ziyarətçilərinə təlim keçmiş və onları həftəlik görüşlərlə nəzarətdə saxlamış; bir psixoloq proqram boyunca texniki dəstək göstərmişdir.

Yerli insan resurslarının əhəmiyyəti

Tətbiqin siyasət baxımından diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri yüksək dərəcədə ixtisaslaşmış kənar personal əvəzinə yerli qadınlardan istifadə edilməsidir. Ev ziyarətçilərinin əksəriyyəti ailələrin tanıdığı və etibar etdiyi şəxslər idi. Bu quruluş tədqiqatçıların proqramın ictimai qəbulu və miqyaslandırıla bilməsi baxımından vacib hesab etdiyi amillərdən biridir.

Mənbədə 18 aylıq müdaxilənin müalicə olunan hər uşaq üçün dəyəri 2012 nominal qiymətləri ilə 251 ABŞ dolları olaraq bildirilir. Müəlliflər daha böyük miqyaslı tətbiqdə miqyas iqtisadiyyatı səbəbindən xərclərin azala biləcəyini müzakirə edirlər. Bu rəqəm hazırkı tədqiqatdakı proqramın tarixi xərcidir; cari və ya başqa ölkədəki tətbiq xərci kimi istifadə edilməməlidir.

Randomizasiya necə aparıldı?

Tədqiqat 54 şəhər gecəqondu klasterindən istifadə etmişdir. Bu ərazilər yollar və su kanalları kimi coğrafi sərhədlərlə müəyyən edilmişdir. Qapı-qapı siyahıyaalma ilə 10-20 aylıq, əkiz olmayan və aşkar əlilliyi olmayan uyğun uşaqlar müəyyənləşdirilmişdir.

İlkin skrininqdə 775 uyğun ev təsərrüfatı müəyyən edilmiş, hər klasterdən 7-9 uşaq təsadüfi seçilmiş və ümumilikdə 421 uşaq tədqiqata daxil edilmişdir. Razılıq ailə müalicə statusunu öyrənməzdən əvvəl alınmışdır.

54 klaster ölçülərinə görə üç təbəqəyə ayrılmış və sonra kompüterdə yaradılmış təsadüfi ədədlərdən istifadə edilərək 27 müdaxilə və 27 nəzarət klasterinə təyin edilmişdir. Ailələr ev ziyarəti alıb-almadıqlarını bildikləri üçün iştirakçıların korlaşdırılması mümkün deyildi; buna qarşılıq nəticələri ölçən test tətbiqçiləri və müsahibəçilər uşaqların hansı qrupda olduğunu bilməmişlər.

Proqramın qısamüddətli nəticəsi nə idi?

İlk müdaxilə sonu qiymətləndirməsi 18 aylıq proqramın dərhal ardından aparılmışdır. Kovariatlar olmadan nəticələrdə uşaqların koqnitiv inkişafında 0,349 SD artım bildirilmişdir; Romano-Wolf düzəlişli p dəyəri 0,017-dir. Qəbuledici dil, ifadəedici dil və incə motor bacarıqlarında müsbət təxminlər tapılmış, lakin çoxsaylı hipotez düzəlişindən sonra bu nəticələr eyni dərəcədə güclü olmamışdır.

Başlanğıcdakı boy inkişafı ləngiməsi statusu qısa müddətdə də mühüm heterogenlik göstəricisidir. Orta dərəcədə boy inkişafı ləngimiş uşaqların Bayley ballarında təxmini artım 0,794 SD olduğu halda, ləngiməmiş uşaqlarda 0,158 SD-dir; iki təsir arasındakı fərq üçün p=0,019 bildirilmişdir.

Müdaxilənin Təsirləri 4,5 İl Sonra Davam Etdimi?

Qismən bəli: 4,5 il sonra say bacarığı və ümumi akademik nailiyyət üzərində təsirlər aydın şəkildə davam etdiyi halda, savadlılıq üçün müsbət, lakin %5 səviyyəsində sərhəd təsir görülmüş, ümumi IQ üzrə erkən koqnitiv fərq isə artıq statistik baxımdan əhəmiyyətli olmamışdır.

İzləmə nümunəsi

İlk müdaxilə sonu qiymətləndirməsində 378 uşaq tapıla bilmişdir. Dekabr 2019-Yanvar 2020 dövründə aparılan ikinci izləmədə başlanğıcdakı 421 uşağın 314-nə çatılmışdır; bu, ilkin nümunənin %74,6-sıdır.

Müalicə və nəzarət qruplarındakı itki dərəcələri arasında statistik baxımdan əhəmiyyətli fərqin olmaması vacibdir. Bu nəticə bir qrupun digərindən sistematik olaraq daha çox itməsi səbəbindən müalicə təsirinin süni şəkildə yaranması izahına qarşı inam yaradır. Bununla belə, ümumi attrition təxminən %25 olduğu üçün nümunə itkisi tamamilə nəzərə alınmaya bilməz.

Uşaqların yaşı və ölçülən nəticələr

İkinci izləmə zamanı uşaqların yaşı 6,8-8 il arasındadır; orta yaş təxminən 7,4 ildir. Birincil nəticələr üç əsas bacarıq sahəsini əhatə edir:

• Say bacarığı: riyazi əməliyyat səlisliyi və erkən numeracy.
• Savadlılıq: ASER əsas oxu testi və erkən literacy maddələri.
• Ümumi zəka: Hindistana uyğunlaşdırılmış WPPSI-IV alt şkalalarından yaradılmış Full-Scale IQ.

Riyazi əməliyyat səlisliyi testi uşağın üç dəqiqə ərzində həll edə bildiyi 60 sadə toplama və çıxma sualına əsaslanır. Erkən numeracy ölçümü ədədlərin tanınması, miqdarın ədədlə uyğunlaşdırılması, böyük-kiçik müqayisəsi və sadə toplama/çıxma maddələrini əhatə edir.

Savadlılığın ilk komponenti Hindistanda geniş istifadə olunan ASER əsas oxu alətidir. İkinci komponent hərflərin adlandırılması, hərflərin uyğunlaşdırılması, obyektlərin hərflərlə əlaqələndirilməsi və hərflərdən söz düzəltmə kimi erkən savadlılıq tapşırıqlarını əhatə edir.

Ballar necə standartlaşdırıldı?

Tədqiqatçılar xam test ballarından qiymətləndirici təsirlərini çıxarmış və sonra balları nəzarət qrupundakı yaşa şərtlənmiş orta və standart sapmalara görə standartlaşdırmışlar. Buna görə bildirilən müalicə təsirləri nəzarət qrupunun standart sapması vahidində şərh olunur.

Eyni inkişaf sahəsinə aid testlər ortalanaraq numeracy və literacy xülasə indeksləri yaradılmış, daha sonra bu indekslər nəzarət qrupunda orta göstərici 0 və standart sapma 1 olacaq şəkildə yenidən standartlaşdırılmışdır. Ümumi nailiyyət indeksi iki say və iki savadlılıq testindən törədilmişdir.

Əsas nəticələr

Literacy və ümumi nailiyyət nümunələrinin 279 uşaqla məhdudlaşmasının səbəbi 35 uşağın ASER əsas oxu testi məlumatının çatışmamasıdır.

IQ niyə fərqli bir nümunə göstərir?

Proqramın sonunda koqnitiv inkişafda əhəmiyyətli yaxşılaşma müşahidə edilməsinə baxmayaraq, 4,5 il sonrakı Full-Scale IQ fərqi əhəmiyyətli deyil. Buna qarşılıq numeracy təsiri davam edir.

Mənbə bu ayrışmanın dəqiq mexanizmini müəyyən etmir. Müəlliflərin müzakirə etdiyi ehtimallardan biri erkən koqnitiv nailiyyətin uşaqlara sonrakı öyrənmə üçün başlanğıc üstünlüyü verməsidir. Bu halda ilkin koqnitiv bal fərqi zamanla azalarkən, erkən üstünlüyün məktəb dövründə öyrənilən riyaziyyat və savadlılıq bacarıqlarına ötürülməsi mümkün ola bilər. Bu izah “dynamic complementarities” yanaşması ilə uyğundur, lakin mövcud məlumatlar mexanizmi birbaşa sınaqdan keçirmir.

“Teaching to the test” izahı niyə zəifdir?

Uşaqlar müdaxilə başa çatdıqda təxminən 28-38 aylıq idilər. Həmin yaşda sonradan 7-8 yaşında ölçüləcək oxu və riyaziyyat testlərinə xüsusi hazırlıq verilməmişdir. Müdaxilə oyun, dil qarşılıqlı əlaqəsi, qayğı göstərən davranışı və ümumi inkişaf stimullaşdırılması üzərində qurulmuşdur.

Buna görə 4,5 il sonra müşahidə olunan numeracy və literacy fərqlərinin uşaqlara əvvəllər eyni test maddələrinin öyrədilməsindən qaynaqlanması mümkün görünmür. Bunun əvəzində proqramın uşaqların yeni məlumat əldə etmə qabiliyyətini və evdəki öyrənmə mühitini yaxşılaşdırmış olması müəlliflərin müzakirə etdiyi mümkün izahlardan biridir.

Valideyn davranışı davam etdimi?

Bu cədvəl proqramın bütün valideyn davranışlarını davamlı şəkildə dəyişdirmədiyini göstərir. Orta müddətdə ən aydın davamlılıq uşaqla birlikdə edilən stimullaşdırıcı fəaliyyətlərdə və təhsilə ayrılan xərclərdədir.

Müəlliflər valideyn sərmayələrində davamlılığın uşaqlara təsirlərin davam etməsində rol oynaya biləcəyini müzakirə edirlər. Lakin hazırkı tədqiqat bu dəyişənləri qəti səbəbli vasitəçi dəyişənlər kimi müəyyən edən bir mediation analizi aparmır. Buna görə “təsirlər tamamilə valideyn sərmayəsindən qaynaqlanmışdır” nəticəsi çıxarıla bilməz.

Ən Əlverişsiz Vəziyyətdə Olan Uşaqlar Daha Çox Faydalandımı?

Başlanğıcda boy inkişafı ləngimiş uşaqlarda ümumi nailiyyət, numeracy və literacy üçün müalicə əmsalları boy inkişafı ləngiməmiş uşaqlarla müqayisədə xeyli böyükdür; lakin boy inkişafı ləngiməsi statusuna görə müalicə təsiri fərqlərinin p dəyərləri 0,084-0,15 arasında olduğuna görə heterogenlik nümunəsi güclü bir işarə kimi görülməli, bütün nəticələrdə qəti %5 səviyyəli sübut kimi şərh edilməməlidir.

Boy inkişafı ləngiməsi üzrə heterogenlik

Cədvəldəki qarşılıqlı təsir əmsalının mənfi olması boy inkişafı ləngiməmiş uşaqlarda təxmini müalicə təsirinin daha kiçik olduğunu göstərir. Məsələn, ümumi nailiyyət üçün boy inkişafı ləngimiş uşaqlarda təxmin +0,682 SD olduğu halda, ləngiməmiş uşaqlar üçün modeldən törədilən qarşılıq təxminən +0,196 SD-dir.

Bu nəticə erkən uşaqlıq müdaxilələrinin başlanğıc dezavantajı ən yüksək olan uşaqlarda daha yüksək marjinal fayda yarada biləcəyi fikri ilə uyğundur. Bununla belə, tədqiqat bütün yoxsul uşaqların eyni təsiri görəcəyini göstərmir.

Ana təhsili və cins üzrə heterogenlik

Müdaxilədən dərhal sonrakı əvvəlki qiymətləndirmədə ana təhsili və qismən uşağın cinsinə görə fərqlər bildirilmişdir. Orta müddətli izləmədə isə boy inkişafı ləngiməsi statusu nəzərə alındıqdan sonra ana təhsili və ya uşağın cinsinə görə əhəmiyyətli müalicə təsiri fərqləri müşahidə edilməmişdir.

Mənbə bunu başlanğıcda daha az təhsilli anaların uşaqlarının zamanla bəzi fərqləri aradan qaldırmış ola biləcəyi kimi şərh edir. Bununla belə, bu alt qrup nəticəsi də sınağın əsas birincil nəticəsindən ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• 18 aylıq ev ziyarəti proqramının 4,5 il sonra numeracy üzərində müsbət və statistik baxımdan güclü təsiri vardır.
• Ümumi numeracy-literacy nailiyyət indeksi müdaxilə qrupunda daha yüksəkdir.
• Literacy nəticəsi müsbətdir, lakin %5 səviyyəsində sərhəddə qalır.
• Ümumi IQ üzrə ilkin fərq orta müddətdə statistik olaraq davam etmir.
• Qayğı göstərən şəxslərin uşaqla etdiyi stimullaşdırıcı fəaliyyətlər və təhsil sərmayələri orta müddətdə daha yüksəkdir.
• Başlanğıcda boy inkişafı ləngimiş uşaqlarda təxmini müalicə təsirləri daha böyükdür.
• Randomizasiya və kor nəticə qiymətləndiriciləri proqram təsirinin qiymətləndirilməsi üçün güclü daxili etibarlılıq təmin edir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Proqramın bütün koqnitiv nəticələrdə davamlı təsir yaratdığını demək olmaz; IQ fərqi davam etməmişdir.
• Literacy təsiri qəti %5 əhəmiyyət səviyyəli nəticə kimi təqdim edilməməlidir.
• Proqramın depressiya, özünə səmərəlilik, məktəbə qeydiyyat və ya dərs buraxma üzərində 4,5 il sonra əhəmiyyətli təsiri göstərilməmişdir.
• Valideyn sərmayəsinin yeganə və qəti vasitəçilik mexanizmi olduğu sübut edilməmişdir.
• Nəticələr Hindistandakı bütün uşaqlara və ya bütün aşağı və orta gəlirli ölkələrə avtomatik olaraq ümumiləşdirilə bilməz.
• Proqram təsirinin yetkinliyə qədər davam edəcəyi bu tədqiqatla göstərilməmişdir.
• 4,5 illik izləmə “ömürlük təsir” sübutu deyil.
• Ev ziyarətçilərinin yerli qadınlardan seçilə bilməsi hər tətbiq coğrafiyasında eyni keyfiyyətlə miqyaslandırmanın təmin olunduğu demək deyil.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Tədqiqat əvvəllər aparılmış klaster randomizə edilmiş nəzarətli sınağın orta müddətli izləmə tədqiqatıdır. Randomizasiya fərd səviyyəsində deyil, 54 coğrafi gecəqondu klasteri səviyyəsində aparılmışdır.

Başlanğıc nümunəsinin xüsusiyyətləri

Nümunə iqtisadi baxımdan ciddi dezavantaja malikdir. Ev təsərrüfatlarının təxminən %49-u müəyyən edilmiş şəhər yoxsulluq həddinin altındadır və uşaqların %20-dən çoxunda başlanğıcda boy inkişafı ləngimişdir. Ev təsərrüfatlarının təxminən %60-da boru ilə su bağlantısı olduğu halda, demək olar hamısında elektrik bağlantısı vardır.

Başlanğıcda uşaqların orta yaşı təxminən 15 aydır; %51-i oğlan və %49-u qızdır. Müalicə və nəzarət qrupları əsas xüsusiyyətlər üzrə ümumilikdə balanslıdır. Ananın təhsil ili müalicə qrupunda daha yüksək görünür; tədqiqatçılar bu fərqi əvvəlcədən müəyyən edilmiş analizdə nəzarət dəyişəni kimi modelə daxil etmişlər.

Birincil nəticə alətləri

İkincil nəticə alətləri

Valideyn və ev mühiti üçün UNICEF Family Care Indicators (FCI) və Early Childhood HOME alətlərindən seçilmiş maddələrdən istifadə edilmişdir. Bu şkalalar evdə oyuncaq və kitabların mövcudluğu ilə yanaşı, böyüyün uşaqla oyun oynaması, danışması, ev tapşırığına dəstək verməsi və məktəb işləri barədə qarşılıqlı əlaqə kimi stimullaşdırıcı davranışları qiymətləndirir.

Tədqiqat həmçinin təhsil xərclərini, valideyn gözləntiləri və hədəflərini, qayğı göstərənin özünə səmərəliliyini və CES-D əsaslı depressiv simptom ölçmələrini toplamışdır.

Statistik model

Birincil analiz randomizə edilmiş müalicə təyinatının standartlaşdırılmış izləmə nəticələri üzərindəki intention-to-treat təsirini təxmin edir. Modellərdə başlanğıc ASQ-3 nəticələri, uşağın cinsi, ana təhsili və randomizasiya təbəqəsi sabit təsirləri nəzarətdə saxlanılmışdır.

ITT yanaşmasının mənası budur: tədqiqatçılar ailələrin proqrama nə qədər əməl etdiyini və ya faktiki neçə ziyarət aldığını istifadə edərək qrupları yenidən təsnif etməmişlər. Başlanğıcda müalicə qrupuna randomizə edilmiş ailə sonradan bütün ziyarətləri almamış olsa belə müalicə qrupunda saxlanılır. Bu yanaşma randomizasiyanın yaratdığı müqayisə oluna bilməni qoruyur və real dünyada proqram təklifinin təsirini ölçür.

Standart xətalar 5.000 bootstrap təkrarı ilə hesablanmış və klaster səviyyəsindəki asılılıq nəzərə alınmışdır. Çoxsaylı hipotezlər üçün Romano-Wolf stepdown üsulu tətbiq edilmişdir. Bu düzəliş eyni anda bir neçə nəticə sınanarkən təsadüfən əhəmiyyətli nəticə tapmaq riskini azaldır.

İlkin sınağın güc hesabı

Əlavə bölmədə ilkin sınaq üçün %10,7 attrition, 0,04 intracluster correlation coefficient və %80 güc fərziyyəsi ilə, α=0,05 səviyyəsində minimum aşkar edilə bilən təsir ölçüsünün təxminən 0,28 SD olduğu bildirilir. Bu hesab ilkin sınaq dizaynına aiddir; 4,5 illik izləmədə baş verən daha yüksək attrition səbəbindən izləmə nümunəsinin gücü avtomatik olaraq eyni rəqəm qəbul edilməməlidir.

Attrition qiymətləndirilməsi

İkinci izləmədə başlanğıcdakı 107 iştirakçı itirilmişdir. Müalicə statusu ikinci izləmədə itkin olma ehtimalını əhəmiyyətli şəkildə proqnozlaşdırmır. Attriter və non-attriter başlanğıc xüsusiyyətlərinin əksəriyyətində əhəmiyyətli fərq yoxdur; lakin ASQ-3 communication və fine motor ballarında təxminən p=0,04 səviyyəsində fərqlər görünür.

Beləliklə, attrition müalicə və nəzarət arasında aydın şəkildə balanssız görünmür; bununla belə, izləmədə tapılmayan qrupun bəzi başlanğıc inkişaf ballarında fərqlənməsi nəticələrin bütün başlanğıc kohortuna ümumiləşdirilməsində ehtiyat tələb edir.

Orta müddətli əsas nəticə

Mənbənin ən güclü elmi mesajı erkən dövrdə qayğı göstərən davranışını hədəfləyən, aşağı xərcli və yerli insan resursları ilə təqdim olunan bir müdaxilənin proqram başa çatdıqdan 4,5 il sonra xüsusilə əsas riyaziyyat bacarıqlarında ölçülə bilən fərq yarada bilməsidir.

Bunun əksinə, təsirlərin inkişafın bütün sahələrində qalıcı olmaması da eyni dərəcədə vacibdir. Ümumi IQ fərqinin yox olması erkən uşaqlıq proqramlarının nəticələrinin “bir dəfə yüksələn bütün bacarıqlar ömür boyu yüksək qalır” şəklində şərh edilə bilməyəcəyini göstərir.

Mümkün mexanizm

Müəlliflər davamlılığın dəqiq mexanizminin bilinmədiyini açıq şəkildə bildirirlər. Bununla belə, üç amil mümkün izah kimi müzakirə olunur:

1. Müdaxilə sonunda yaranan erkən koqnitiv üstünlüyün sonrakı öyrənməni asanlaşdırması.
2. Qayğı göstərən şəxslərin uşaqla etdiyi stimullaşdırıcı fəaliyyətlərin proqram bitdikdən illər sonra da daha yüksək qalması.
3. Ailələrin təhsilə daha çox iqtisadi resurs ayırmağa davam etməsi.

Bunlar tədqiqat nəticələri ilə uyğun izahlardır; lakin tədqiqat bu amillərin hər birinin ümumi müalicə təsirinin nə qədərini yaratdığını səbəbli mediation modeli ilə ayırmır.

Güclü tərəflər

• Klaster randomizə edilmiş sınaq dizaynı.
• 4,5 illik orta müddətli izləmə.
• Nəticə qiymətləndiricilərinin müalicə statusuna kor olması.
• Çoxsaylı hipotez düzəlişindən istifadə edilməsi.
• Yaş və qiymətləndirici təsirlərindən təmizlənmiş standartlaşdırılmış nəticələr.
• Uşaq testləri ilə yanaşı valideyn sərmayəsi və ev mühiti göstəricilərinin də ölçülməsi.
• Başlanğıc dezavantajına görə heterogenlik analizinin aparılması.
• Yerli və aşağı təhsil tələbi olan icraçılarla miqyaslandırıla bilən çatdırılma modelinin sınaqdan keçirilməsi.

Əsas məhdudiyyətlər

• Başlanğıc nümunəsinin yalnız %74,6-sına ikinci izləmədə çatmaq mümkün olmuşdur.
• Tədqiqat bir şəhərin şəhərətrafı yoxsul əhalisi ilə məhdudlaşır.
• Faktiki ziyarət sayı və fərdi uyğunluq məlumatı olmadığı üçün yalnız ITT təxmin edilir.
• Literacy üçün nümunə 35 çatışmayan ASER ölçməsi səbəbindən 279-a düşür.
• Savadlılığın əsas indeksi p=0,064 ilə ənənəvi %5 həddinin kənarındadır.
• Full-Scale IQ üçün orta müddətli əhəmiyyətli təsir yoxdur.
• Davamlı təsirin dəqiq mexanizmi müəyyən edilməmişdir.
• 7-8 yaş nəticəsi yetkinlik, əmək bazarı və ya ömürlük gəlir təsiri barədə birbaşa sübut deyil.
• Proqramın başqa bölgələrdə eyni keyfiyyət və xərclə miqyaslandırılması bu sınaqla birbaşa yoxlanılmamışdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Early Childhood Intervention for the Poor: Long term outcomes.

Yüklənmiş Sentyabr 2026 versiyasındakı müəlliflər: Pamela Jervis; Lina Cardona Sosa; Michele Giannola; Sally Grantham McGregor; Costas Meghir; Marta Rubio Codina; Monimalika Day; Orazio Attanasio.

Mənbə sənədinin tarixi: 23 Sentyabr 2026.

Mənbə növü: Klaster randomizə edilmiş nəzarətli erkən uşaqlıq müdaxiləsinin orta müddətli izləmə tədqiqatı; preprint/working paper.

Rəyçilik statusu: Yüklənmiş sənəd açıq şəkildə rəyçi qiymətləndirməsindən keçmədiyini bildirir.

NBER qeydi: NBER Working Paper 32165. İlk issue date Fevral 2024; NBER səhifəsindəki reviziya tarixi Yanvar 2026-dır.

NBER DOI: 10.3386/w32165.

SSRN: Yüklənmiş PDF, SSRN abstract 7560438 ünvanına işarə edir. Bu aktual SSRN qeydi üçün ayrıca DOI etibarlı şəkildə təsdiqlənmədiyindən DOI uydurulmamışdır.

Versiya tarixçəsi: Daha köhnə NBER/SSRN versiyalarında Alison Andrew və Britta Augsburg da müəllif siyahısında göstərilir. Yüklənmiş daha yeni versiya səkkiz müəlliflidir; Andrew və Augsburg ilkin sınağın dizaynı və həyata keçirilməsində töhfələrinə görə töhfə bölməsində qeyd olunur.

Affiliasiyalar: Pamela Jervis — Universidad de Chile və Institute for Fiscal Studies; Lina Cardona Sosa — World Bank; Michele Giannola — University of Naples Federico II, Centre for Studies in Economics and Finance və IFS; Sally Grantham McGregor — University College London; Costas Meghir — Yale, IFS, IZA, CEPR və NBER; Marta Rubio Codina — Inter-American Development Bank; Monimalika Day — Dr. B. R. Ambedkar University Delhi; Orazio Attanasio — Yale, CEPR və NBER.

Əsas müdaxilə: Reach Up yanaşmasının Hindistan kontekstinə uyğunlaşdırılmış forması; 18 ay ərzində həftəlik bir saatlıq ev ziyarətləri.

Nümunə və randomizasiya: 54 gecəqondu klasteri; 27 müdaxilə və 27 nəzarət klasteri; başlanğıcda 421 uşaq.

İzləmə: 4,5 il sonra 314 uşaq, başlanğıc nümunəsinin %74,6-sı.

Əsas nəticələr: Ümumi akademik nailiyyət, numeracy, literacy və Full-Scale IQ; həmçinin valideyn sərmayəsi, evdə stimullaşdırıcı fəaliyyətlər və qayğı göstərən nəticələri.

Statistik yanaşma: Intention-to-treat regresiyaları; başlanğıc ASQ-3, uşağın cinsi, ana təhsili və randomizasiya təbəqəsi nəzarətləri; 5.000 bootstrap təkrarı; klaster səviyyəsində qeyri-müəyyənlik; Romano-Wolf stepdown çoxsaylı hipotez düzəlişi.

Etika: İlkin tədqiqat UCL Research Ethics Committee və Institute for Financial Management and Research, India tərəfindən təsdiqlənmişdir. İzləmə də UCL etik təsdiqi almışdır. Uşaqların qayğı göstərən şəxslərindən yazılı məlumatlandırılmış razılıq alınmışdır.

Sınaq qeydləri: ISRCTN89476603, AEARCTR-0000169 və AEARCTR-0005444.

Maliyyələşdirmə: Mövcud izləmə ERC Horizon 2020 Advanced Grant 695300 və ESRC qrantları tərəfindən dəstəklənmişdir. İlkin sınaq Rushton Turner ianəsi, Waterloo Foundation və ABŞ National Institutes of Health daxil olmaqla bir neçə mənbədən maliyyələşdirilmişdir. Pamela Jervis üçün əlavə olaraq MIPP və Center for Research in Inclusive Education dəstəkləri bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Yüklənmiş PDF-də ayrıca və aydın maraqlar toqquşması bəyanatı müəyyən edilməmişdir; buna görə “maraqlar toqquşması yoxdur” şəklində əlavə fərziyyə irəli sürülməmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Yüklənmiş PDF-də ümumi istifadəyə açıq xam məlumat deposu barədə ayrıca məlumat əlçatanlığı bəyanatı müəyyən edilməmişdir.

Müəllif hüququ/lisenziya: Mənbədə Creative Commons lisenziyası göstərilmir. NBER Working Papers üçün müəllif hüquqları müəlliflərdə qalır; təkrar istifadə fair-use sərhədləri və lazım olduqda müəllif icazəsi çərçivəsindədir. Bu Verianla mətni mənbə ifadəsini və ya orijinal cədvəl dizaynını yenidən yayımlamır; faktiki nəticələri və metodu müstəqil öyrədici quruluşda izah edir.

Mənbədaxili tarix qeydi: Mətn bir yerdə tədqiqatın Cuttackda 2012-ci ildə aparıldığını bildirir, eyni zamanda başlanğıc məlumatlarını Noyabr-Dekabr 2013 və müdaxilə sonu ölçməsini May-İyun 2015 kimi verir. Bu xronoloji qeyri-müəyyənlik mənbədə olduğu kimi qorunmuşdur.

Əsas şərh məhdudiyyəti: Randomizasiya daxili etibarlılığı gücləndirir; lakin təxminən %25 attrition, tək regional nümunə, uyğunluq/ziyarət sayı məlumatının olmaması və 7-8 yaşla məhdud izləmə nəticələrin daha geniş populyasiyalara və ömürlük nəticələrə ümumiləşdirilməsini məhdudlaşdırır.